I KK 345/23

I KK 345/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marek Motuk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Paweł Kołodziejski SSN Adam Roch po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 8 listopada 2023 r. w trybie art. 535 § 5 k.p.k. sprawy J. R. skazanego wyrokiem łącznym z powodu kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt VII Ka 640/23 utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt VII K 742/22 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok łączny Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2023 r. (sygn. akt VII K 742/22) – i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego; 2. wydatkami niniejszego postępowania obciąża Skarb Państwa. I KK 345/23 2 UZASADNIENIE W części wstępnej wyroku łącznego wydanego w sprawie skazanego J. R. w dniu 22 marca 2023 r. przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze (sygn. akt VII K 742/22), wskazano następujące prawomocne orzeczenia: 1. wyrok Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 9 marca 2021 r. (sygn. akt II K 934/20) skazujący wyżej wymienionego za przestępstwo z art. 281 k.k., popełnione w dniu 16 lutego 2020 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności, oraz za przestępstwo z art. 245 k.k., popełnione w dniu 2 marca 2020 r., na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, wymierzający karę łączną 1 roku pozbawienia wolności; 2. wyrok Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim z dnia 19 kwietnia 2022 r. (sygn. akt II K 11 /22) skazujący wyżej wymienionego za ciąg przestępstw z art. 190 § 1 k.k., popełnionych w dniach 17 sierpnia 2021 r. i 18 sierpnia 2021 r., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; 3. wyrok Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 14 czerwca 2022 r. (sygn. akt II K 77/22) skazujący wyżej wymienionego za przestępstwo z art. 279 § 1 k.k., popełnione w dniu 30 listopada 2021 r., na karę 1 roku pozbawienia wolności. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w części dyspozytywnej przedmiotowego wyroku łącznego: 1. na podstawie art. 85 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. połączył kary pozbawienia wolności wymierzone skazanemu J. R. wyrokami opisanymi powyżej w punktach II i III części wstępnej i wymierzył mu karę łączną 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności; 2. na podstawie art. 577 k.p.k. na poczet kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w punkcie 1 zaliczył skazanemu okres odbywania kary pozbawienia wolności w sprawie Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, sygn. akt II K 77/22, od dnia 12 lutego 2023 r. do dnia 22 marca 2023 r. i nadal; 3. orzekł, iż w pozostałej części połączone wyroki podlegają odrębnemu wykonaniu; I KK 345/23 3 4. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie o wydanie wyroku łącznego w zakresie dotyczącym wyroku opisanego w punkcie I części wstępnej; 5. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu; 6. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił skazanego od obowiązku uiszczenia na rzecz Skarbu Państwa kosztów postępowania związanych z wydaniem wyroku łącznego, a na podstawie art. 6 ustawy o opłatach w sprawach karnych nie pobrał opłaty od kary łącznej. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze – po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego – wyrokiem z dnia 13 lipca 2023 r., sygn. akt VII Ka 640/23: 1. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok łączny; 2. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy koszty nieopłaconej pomocy prawej udzielonej skazanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym; 3. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. i art. 634 k.p.k. zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. W dniu 22 września 2023 r. (data prezentaty) do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja Prokuratora Generalnego od ww. wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze. Wyrok ten został zaskarżony w całości na korzyść J. R. Skarżący zarzucił: „rażące naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, to jest art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę uchylenia orzeczenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., polegające na utrzymaniu w mocy wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2023 r., sygn. akt VII K 742/22, łączącego orzeczone wobec skazanego J. R. dwie kary pozbawienia wolności: 10 miesięcy (orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Grodzisku Wlkp., sygn. akt II K 11/22) i 1 roku (orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, sygn. akt II K 77/22) i w ich miejsce wymierzającego karę łączną 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności, w sytuacji, gdy w toku postępowania odwoławczego, to jest w dniu 8 czerwca 2023 r. uprawomocnił się (w pierwszej instancji) wyrok łączny Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt VII K 87/23, obejmujący te same skazania, wydane wobec I KK 345/23 4 tego samego skazanego, co skutkowało zaistnieniem ujemnej przesłanki procesowej”. Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz utrzymanego nim wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, sygn. akt VII K 742/22, i na podstawie art. 537 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniesiona kasacja jest oczywiście zasadna, dlatego została uwzględniona na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że w niniejszej sprawie doszło do wystąpienia bezwzględniej podstawy odwoławczej, która musiała skutkować uchyleniem wyroków sądów obu instancji i umorzeniem postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Bezsporna bowiem pozostaje okoliczność, że w zaistniałym układzie procesowym w dniu wydania zaskarżonego wyroku, którym utrzymany został wyrok łączny Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2023 r. – w obrocie prawnym funkcjonował już prawomocny (z dniem 8 czerwca 2023 r.) wyrok łączny Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z dnia 31 maja 2023 r. (sygn. VII K 87/23), w którym rozstrzygnięto kwestię połączenia kar z wyroków: Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim (sygn. II K 11 /22) oraz Sądu Rejonowego w Zielonej Górze (sygn. II K 77/22), a zatem dokładnie tych samych kar jednostkowych orzeczonych wobec skazanego, które połączono węzłem kary łącznej w sprawie objętej przedmiotową kasacją, tj. o sygn. VII K 742/22. Należy odnotować, że w sprawie o sygn. VII K 742/22 wniosek o wydanie wyroku łącznego, sporządzony przez skazanego J. R., wpłynął do Sądu Rejonowego w Zielonej Górze w dniu 10 października 2022 r. i w tej dacie sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. VII K 742/22. Natomiast postępowanie w sprawie o sygn. VII K 87/23 zainicjonowane zostało pismem Zastępcy Dyrektora Zakładu Karnego w P. z dnia 9 listopada 2022 r., skierowanym do Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim. Sprawa ta została zarejestrowana w tym sądzie w dniu 21 listopada 2022 r. pod sygn. akt II K 507/22. Następnie, postanowieniem z dnia 4 stycznia 2023 I KK 345/23 5 r. ww. sąd rejonowy stwierdził, że nie jest właściwy do prowadzenia tej sprawy, przekazując ją do Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, gdzie w dniu 14 lutego 2023 r. sprawę tę zarejestrowano pod sygn. akt VII K 87/23 (k. 1, k. 3, k. 17 i k. 25 akt o sygn. VII K 87/23). Sąd Rejonowy w Zielonej Górze nie połączył wymienionych spraw do wspólnego rozpoznania, kontynuując ich odrębne procedowanie. Choć postępowanie o sygn. VII K 742/22 zostało wszczęte wcześniej, a nieprawomocny wyrok sądu pierwszej instancji zapadł w dniu 22 marca 2023 r., to jednak wydany później w sprawie o sygn. VII K 87/23 wyrok łączny (tj. 31 maja 2023 r.) uzyskał przymiot prawomocności już z dniem 8 czerwca 2023 r., podczas gdy wyrok łączny wydany w sprawie o sygn. VII K 742/22 – wobec zainicjowanego postępowania apelacyjnego – stał się prawomocny dopiero w dniu 13 lipca 2023 r. (data zaskarżonego kasacją wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze). Słusznie skonstatował skarżący, że dla rozstrzygnięcia sprawy kasacyjnej irrelewantne jest to, że przed uprawomocnieniem się wyroku z dnia 31 maja 2023 r. (sygn. VII K 87/23), właśnie to postępowanie (jako wszczęte później) było obarczone względną przesłanką odwoławczą lis pendens (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.), jako że w tym samym czasie toczyło się wobec tej samej osoby i w tym samym zakresie postępowanie o sygn. VII K 742/22. W tym kontekście Prokurator Generalny trafnie przywołał zasługujący na aprobatę pogląd orzeczniczy, że przesłanka lis pendens (konstytuująca zakaz równoległego prowadzenia postępowań karnych dotyczących tego samego przedmiotu procesu w stosunku do tej samej osoby) doznaje znacznego osłabienia w momencie, gdy w jednym z postępowań obejmujących tożsamy czyn zapadnie prawomocny wyrok skazujący. Taka sytuacja generuje bowiem zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, która nie pozwala prowadzić drugiego postępowania o to samo historyczne zdarzenia, nawet w ramach kontynuacji dotychczasowych czynności procesowych, a w konsekwencji wydania przez sąd kolejnego wyroku skazującego co do tego samego czynu. W ten sposób zostaje zapewniona stabilność prawa i orzeczeń organów procesowych w postępowaniu karnym oraz realizowana jest zasada ne bis in idem, stanowiąca gwarancję, że nikt nie będzie pociągany więcej niż raz do odpowiedzialności karnej za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 marca 2020 r., V KK 278/19, LEX nr I KK 345/23 6 3168833). Zasadność tego poglądu odnieść należy odpowiednio również do procedowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Sąd ad quem dokonując kontroli instancyjnej wyroku łącznego wydanego przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w sprawie o sygn. VII K 742/22 – wbrew dyspozycji art. 213 § 1 k.p.k. – zaniechał aktualizacji i weryfikacji danych na temat karalności skazanego J. R. w dniu wyrokowania, tj. 13 lipca 2023 r., kiedy to wyrok łączny ze sprawy o sygn. VII K 87/23, obejmujący węzłem kary łącznej te same kary jednostkowe, był już prawomocny. Jak trafnie zauważył skarżący, w tym aspekcie sąd odwoławczy bazował wyłącznie na materiale zgromadzonym przez sąd pierwszej instancji, a zatem m.in. na karcie karnej aktualnej na dzień 23 listopada 2022 r. (k.20-21 akt o sygn. VII K 742/22). Nie mógł tym samym odnotować, że sytuacja prawna skazanego od daty zaskarżonego apelacją wyroku uległa zmianie, de facto niepośledniej dla właściwego rozstrzygnięcia sprawy. Utrzymanie bowiem w mocy kolejnego wyroku, w którym połączono kary pozbawienia wolności orzeczone za te same czyny (i popełnione przez tę samą osobę), było uchybieniem naruszającym zasadę powagi rzeczy osądzonej i stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że w wypadku, gdy wobec tej samej osoby zapadły dwa prawomocne wyroki łączne, obejmujące te same skazania, które objęte były tym węzłem w wyroku, który uprawomocnił się wcześniej, drugi z tych wyroków dotknięty jest w tym zakresie rażącym naruszeniem prawa, zaliczanym do tzw. bezwzględnych przyczyn uchylenia orzeczenia, przewidzianym w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. określanym jako naruszenie powagi rzeczy osądzonej (art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.). Taka sytuacja stanowi ujemną przesłankę procesową, przewidzianą w przepisie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., w zakresie wydania kolejnego orzeczenia w tym przedmiocie w przypadku, gdy w orzeczeniu wydawanym później miało dojść do rozstrzygnięcia tego, czy dokładnie te same skazania za czyny jednostkowe spełniają warunki do objęcia ich węzłem kary łącznej w wyroku łącznym (por. wyrok SN z 30 listopada 2011 r., II KK 149/11). Tego stanowiska nie podważa dyspozycja art. 575 § 1 k.p.k., przewidująca, że jeżeli po wydaniu wyroku łącznego zachodzi potrzeba wydania nowego wyroku łącznego, z chwilą jego uprawomocnienia poprzedni wyrok łączny traci moc. Rzecz w tym bowiem, że I KK 345/23 7 w omawianej sytuacji nie zachodziła żadna potrzeba wydania nowego wyroku łącznego obejmującego wymienione wyżej skazania (zob. wyrok Sądu Najwyższego 9 września 2010 r., III KO 80/09, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 1709). Należy zatem stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., a w konsekwencji wystąpiła bezwzględna przyczyna odwoławcza przewidziana w art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k., co uzasadniało eliminację zaskarżonego wyroku sądu odwoławczego oraz wyroku sądu pierwszej instancji z obrotu prawnego, a także umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Rozstrzygnięcie o wydatkach związanych z niniejszym postępowaniem oparto na przepisie art. 638 k.p.k. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. [PŁ] [ms]