III UZP 11/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek.Sędziowie SN: A. Filcek, W. Myga (sprawozdawca), E. Mzyk, S. Perestaj, Z. Stypułkowska, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, M. Bojarskiej, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy i Polityki Socjalnej skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy dla podwyższenia w myśl § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22 i Nr 9, poz. 76) o 36% wynagrodzeń przyjmowanych za podstawę wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych z miesięcy poprzedzających dzień 1 lutego 1988 r. - za rok przyznania emerytury lub renty inwalidzkiej, o którym mowa w § 5 ust. 1 uchwały, należy przyjmować rok kalendarzowy, w którym przypada termin, od jakiego ustalono prawo do pobierania świadczenia?"podjął następującą uchwałę:Datą przyznania świadczenia w rozumieniu § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22 ze zm.) jest data, od której ustalono prawo do pobierania świadczenia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawiając pytanie prawne Minister Pracy i Polityki Socjalnej, kwestionując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 10 sierpnia 1988 r. III UZP stwierdzającej, że "Datą przyznania świadczenia w rozumieniu § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22; zm.: Nr 9, poz. 76) jest data, od której - zgodnie z żądaniem zainteresowanego - następuje wypłata przyznanego świadczenia", prezentuje pogląd, że datą przyznania świadczenia w rozumieniu powołanego przepisu powinien być termin, od jakiego ustalono prawo do świadczenia. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22: zm.: Nr 9, poz. 76) stanowi, że "świadczenia przysługujące na podstawie ustawy, przyznane w okresie od dnia 1 stycznia 1988 r. zwiększa się przez podwyższenie o 36% wynagrodzeń przyjmowanych do podstawy wymiaru świadczeń z miesięcy poprzedzających dzień 1 stycznia 1988 r."Istotnym więc problemem przedstawionego zagadnienia prawnego jest wyjaśnienie zwrotu "daty przyznania świadczenia", którą jest - według pytającego - data spełnienia warunków nabycia prawa do świadczeń, chociażby wypłata świadczenia nie nastąpiła z powodu dalszego pozostawiania w zatrudnieniu. Przepisy uchwały nr 19 Rady Ministrów nie precyzują, co należy rozumieć przez "przyznanie" świadczenia. Odesłanie w § 5 ust. 1 tej uchwały do art. 122 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin kwestii nie wyjaśnia, gdyż art. 122 ust. 5 odnosi się do zasad ustalenia roku przyznanego już uprzednio świadczenia, natomiast § 4 uchwały nr 19 normuje sytuację związaną z bieżącym przyznaniem świadczenia. Odpowiedzi na przedstawione pytanie więc należy poszukiwać w ogólnych unormowaniach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Przepisy tej ustawy zagadnienia tego wprost nie normują. W myśl art. 76 wymienionej ustawy prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia się wszystkich warunków do nabycia tego prawa, a jeżeli pracownik pobiera zasiłek chorobowy, prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej powstaje z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku. Zgodnie z art. 99 tej ustawy świadczenie wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, jednak za okres nie dłuższy niż 3 miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Z przepisów tych - mając na względzie, że celem ustalenia prawa do świadczenia jest jego wypłata - wynika, że w chwili spełnienia warunków prawa do świadczenia, powinna nastąpić jednocześnie wypłata tego świadczenia. Powszechna praktyka dowodzi jednak, że nie można utożsamiać daty spełnienia wszystkich warunków nabycia prawa do świadczenia z datą przyznania świadczenia, którą jest wypłata przyznanego świadczenia.Świadczenie emerytalno-rentowe przyznaje się na wniosek zainteresowanego (art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p.), z wyjątkiem rent rodzinnych po emerytach i rencistach. Spełnienie wszystkich warunków do świadczenia nie może przyoblec się w decyzję o przyznaniu świadczenia, jeśli nie zostanie złożony przez osobę zainteresowaną wniosek o przyznanie emerytury lub renty inwalidzkiej. W razie gdy wniosek o świadczenie składa pracownik pozostający nadal w zatrudnieniu - w pełnym wymiarze czasu pracy - wówczas w myśl art. 76 powołanej ustawy następuje jedynie ustalenie jego prawa do świadczenia, którego realizacja ulega zawieszeniu do czasu ustania zatrudnienia. W myśl § 4 uchwały nr 19 chodzi o datę przyznania świadczenia, którą może być tylko data, od której rozpoczyna się wypłata przyznanego świadczenia. Podkreślając odrębność w nabyciu prawa do świadczenia a wypłatą świadczenia, należy zauważyć, że art. 99 ustawy o z.e.p. chroniąc interesy organu rentowego pozwala na wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego za okres tylko 3 miesięcy wstecz od złożenia wniosku, dotyczy sytuacji, gdy uprawniony prawo do świadczeń nabył wcześniej niż 3 miesiące wstecz i gdy równocześnie także wcześniej spełnił warunki do wypłaty świadczenia (np. nie pozostawał w zatrudnieniu). Przepis ten więc nie reguluje daty powstania prawa do świadczenia (co reguluje art. 76), lecz dotyczy jedynie daty wypłaty świadczenia wstecz, a przeto, wbrew sugestiom pytającego, brak jest jakichkolwiek podstaw do ustalenia prawa do świadczeń na 3 miesiące wstecz od złożenia wniosku. Skoro, jak stwierdzono wyżej, celem postępowania o świadczenie nie jest formalne ustalenie prawa do świadczenia, a uzyskanie takiego świadczenia, przyznaniem świadczenia w rozumieniu § 4 uchwały nr 19 nie jest ustalenie prawa do świadczenia, ale data, od której ustalono prawo do pobierania świadczenia (jego faktyczna wypłata). Dopiero bowiem stwierdzenie w decyzji daty, od której przysługuje świadczenie, jest przyznaniem takiego świadczenia. Oczywiście przyznanie świadczenia może nastąpić tylko po wszczęciu postępowania emerytalno-rentowego na skutek wniosku zgłoszonego przez zainteresowanego. O dacie przyznania świadczenia nie decyduje wola uprawnionego (poza zamiarem uzyskania świadczenia), lecz decydują obowiązujące przepisy. Bez znaczenia bowiem w świetle art. 99 ustawy o z.e.p. jest żądanie przyznania świadczenia za okres 3 miesięcy wstecz od złożenia wniosku, chociażby prawo do wypłaty świadczenia (np. na skutek ustania zatrudnienia) powstało wcześniej lub w świetle art. 82 ust. 1 pkt 1 żądanie przyznania świadczenia pomimo dalszego pozostawania w zatrudnieniu. Reasumując należy stwierdzić, że przyznaniem świadczenia jest przyznanie prawa do pobierania świadczenia, którego uprzednią przesłanką jest stwierdzenie prawa do świadczenia, a w konsekwencji na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.