III CZP 36/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Gola.Sędziowie: SN W. Łysakowski (sprawozdawca), H. Ciepła.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Leona M. z udziałem Elżbiety C. o przyznanie sumy do wykonania czynności po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 26 kwietnia 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 9 marca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w postępowaniu egzekucyjnym dopuszczalne jest przyznanie wierzycielowi odpowiedniej sumy na wykonanie czynności, do której zobowiązany jest dłużnik, w sytuacji gdy tytuł egzekucyjny zawiera umocowanie dla wierzyciela do wykonania tej czynności na koszt dłużnika?"podjął następującą uchwałę:Wierzyciel, który w postępowaniu sądowym otrzymał upoważnienie do wykonania czynności na koszt dłużnika (art. 480 § 1 k.c.), może - na podstawie art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c. - żądać przyznania mu przez sąd sumy potrzebnej do wykonania tej czynności. Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 30 marca 1984 r. Sąd Rejonowy w Zawierciu zobowiązał dłużniczkę Elżbietę C. do wykonania czynności (szczegółowo określonych) umożliwiających wierzycielowi Leonowi M. korzystanie z ustanowionej na jego rzecz służebności drogi koniecznej i jednocześnie upoważnił wierzyciela do wykonania tych czynności w razie zwłoki dłużniczki na jej koszt. Wobec tego, że dłużniczka nie zastosowała się do tytułu egzekucyjnego, wierzyciel - powołując się na upoważnienie w tym tytule zawarte - wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu od dłużniczki kwoty 50.000 zł potrzebnej do zastępczego wykonania czynności. Jako podstawę prawna wniosku wierzyciel powołał art. 1051 § 3 k.p.c.Postanowieniem z dnia 24 listopada 1988 r. Sąd Rejonowy w Zawierciu uwzględnił wniosek. Rozpoznając zażalenie dłużniczki na powyższe postanowienie Sąd Wojewódzki w Katowicach uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy art. 1051 § 3 k.p.c. nie może mieć zastosowania, powziął natomiast wątpliwość, czy może mieć zastosowanie art. 1049 § 1 k.p.c. Wątpliwość ta pozostaje w związku z poglądem doktryny, według którego przepis ten może być stosowany jedynie w sytuacji, gdy w samym tytule egzekucyjnym nie postanowiono, że w razie niewykonania przez dłużnika w wyznaczonym terminie określonych czynności wierzyciel będzie upoważniony do ich wykonania na koszt dłużnika. Nie podzielając tego poglądu Sąd Wojewódzki przedstawił do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne sformułowane w sentencji uchwały. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zagadnienie należy do spornych w doktrynie. Poza przytoczonym poglądem został też wypowiedziany pogląd przeciwny. Stosownie do tego poglądu, wierzyciel, który uzyskał w drodze procesu upoważnienie sądowe do wykonania czynności w razie zwłoki dłużnika może, na jego koszt, domagać się przyznania mu przez sąd egzekucyjny odpowiedniej kwoty na koszty zastępczego wykonania czynności. Zagadnieniem zajmował się również Sąd Najwyższy, wypowiadając się za pierwszym poglądem, a zatem za niemożnością domagania się na podstawie art. 1049 § 1 k.p.c. tylko przyznania kwoty potrzebnej na wykonanie zastępcze (zob. uchwałę SN z dnia 22 kwietnia 1968 r. III CZP 37/68 - OSNCP 1969, z. 1, poz. 9). W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego stwierdzono, że w razie gdy wierzyciel został w tytule egzekucyjnym upoważniony do wykonywania zastępczego czynności, "egzekucja w trybie art. 1049 § 1 k.p.c. w ogóle nie będzie dopuszczalna". W konsekwencji, wierzycielowi pozostaje w takiej sytuacji wyłożenie kwoty potrzebnej do wykonania zastępczego, a następnie dochodzenie zwrotu wyłożonej kwoty w drodze procesu. Skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za poglądem przeciwnym przyjętemu w powołanej uchwale, a to z następujących powodów:W obowiązującym stanie prawnym upoważnienie do zastępczego wykonania czynności na koszt dłużnika wierzyciel może uzyskać bądź w postępowaniu rozpoznawczym (art. 480 § 1 k.c.), bądź w postępowaniu egzekucyjnym (art. 1049 § 1 zd. pierwsze k.p.c.). W obu przypadkach orzeczenie sądu stanowi umocowanie wierzyciela do wykonania czynności na koszt dłużnika i nic ponadto. Skoro tak, to stwierdzenie, że tylko wierzyciel, który uzyskał umocowanie do zastępczego wykonania czynności w postępowaniu egzekucyjnym, może korzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 1049 § 1 zd. drugie k.p.c., nie znajduje racjonalnego uzasadnienia, i to tym bardziej że art. 480 k.c. takiego uprawnienia nie przewiduje. Nie można przy tym założyć, że wolą ustawodawcy było zróżnicowanie uprawnień wierzyciela w zależności od wyboru rodzaju postępowania sądowego pozostającego do jego dyspozycji. Nie przekonuje stwierdzenie, że w razie gdy wierzyciel ma umocowanie do zastępczego wykonania czynności, uzyskane w postępowaniu rozpoznawczym (art. 480 § 1 k.c.), egzekucja na podstawie art. 1049 § 1 k.p.c. jest niedopuszczalna. Jest ona zbędna, z oczywistych zresztą przyczyn, w zakresie unormowanym w zdaniu pierwszym tegoż przepisu (wezwanie dłużnika do wykonania czynności w przewidzianym terminie, udzielenie wierzycielowi - po bezskutecznym upływie terminu - umocowania do wykonania czynności na koszt dłużnika), pozostaje natomiast celowa w pozostałym zakresie. Sąd egzekucyjny nie kończy przecież swych czynności na wydaniu postanowienia o umocowaniu wierzyciela do wykonania czynności na koszt dłużnika, egzekucja toczy się nadal, a kończy się dopiero z chwilą osiągnięcia jej celu i rozliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Właśnie tej fazy egzekucji dotyczy zdanie drugie art. 1049 § 1 k.p.c. Notabene suma przyznana na podstawie tego przepisu może okazać się nie wystarczająca, jej uzupełnienie wymagać będzie dodatkowego postanowienia sądu. Nie bez znaczenia przy wykładni rozważanej normy prawnej jest, na co słusznie wskazał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego, samo ujęcie tej normy. A mianowicie, uprawnienie sądu egzekucyjnego do przyznania wierzycielowi sumy potrzebnej do zastępczego wykonania czynności zostało zawarte w osobnym zdaniu, po zdaniu pierwszym traktującym o wcześniejszych stadiach egzekucji (wyżej przytoczonych). Takie sformułowanie upoważnia do wykładni, że przyznanie sumy potrzebnej do zastępczego wykonania czynności nie jest zależne od tego, w jakim postępowaniu - rozpoznawczym czy egzekucyjnym - wierzyciel uzyskał umocowanie do wykonania tych czynności. Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.