IV KZ 59/01

POSTANOWIENIE Z DNIA 24 PAŹDZIERNIKA 2001 R. IV KZ 59/01 1. Uznanie wniosku o przywrócenie terminu za bezskuteczny nie mo-że być utożsamiane z odmową przywrócenia terminu. Podjęcie decyzji o odmowie bądź przywróceniu terminu należy do wyłącznej kompetencji są-du (art. 126 § 2 k.p.k.) i może nastąpić dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki do merytorycznego rozpoznania wniosku, a więc wówczas, gdy został on skutecznie wniesiony. 2. W przypadku nieusunięcia, w trybie art. 120 k.p.k., braków formal-nych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, decyzja o bezskuteczności wniosku powinna być podjęta w formie zarządzenia pre-zesa sądu (lub osoby wymienionej w art. 93 § 2 k.p.k.), nie zaś w formie postanowienia sądu wydanego w ramach art. 126 § 2 k.p.k.; takie zarzą-dzenie prezesa zamyka drogę do wydania wyroku w trybie kasacji i podle-ga zaskarżeniu (art. 459 § 1 in princ. k.p.k. w zw. z art. 466 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN E. Gaberle. Prokurator Prokuratury Krajowej: S. Szustakiewicz. Sąd Najwyższy w sprawie Jarosława S., skazanego za przestępstwo określone w art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k., po rozpoznaniu zaża-lenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Karnego Są-du Apelacyjnego w K. z dnia 23 lipca 2001 r. uznające wniosek skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji za bezskuteczny, po wysłu-chaniu wniosku prokuratora p o s t a n o w i ł u t r z y m a ć w m o c y zaskarżone zarządzenie. 2 Z u z a s a d n i e n i a: W dniu 22 listopada 2000 r. skazany Jarosław S. złożył wniosek o do-ręczenie odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 17 listopada 2000 r. wraz z uzasadnieniem, jak również o wyznaczenie obroń-cy z urzędu w celu sporządzenia kasacji. Zarządzeniem z dnia 7 marca 2001 r. Prezes Sądu Okręgowego w K. nie uwzględnił wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu, ponieważ skaza-ny nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów ustanowienia obroń-cy. Odpis tego zarządzenia doręczono skazanemu w dniu 13 marca 2001 r. (...), a w dniu 15 marca 2001 r. skazany złożył ponowny, umotywowany wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu do sporządzenia kasacji. Doręczenie skazanemu odpisu prawomocnego wyroku z uzasadnie-niem nastąpiło w dniu 16 marca 2001 r., natomiast w dniu 17 kwietnia 2001 r. skazany wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia kasa-cji. Zarządzeniem z dnia 30 maja 2001 r. wezwano skazanego, w trybie art. 120 k.p.k., do uzupełnienia wniosku przez złożenie kasacji sporządzonej i podpisanej przez adwokata. Po otrzymaniu odpisu tego zarządzenia ska-zany złożył kolejny wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu, zarzucając, iż nie uzyskał odpowiedzi na wcześniejsze prośby, w tym także zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. W dniu 23 lipca 2001 r. Przewodniczący Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w K. wydał zarządzenie, w którym uznał wniosek skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji za bezskuteczny, wobec nie spełnienia żadnego warunku wyznaczonego zarządzeniem z 30 maja 2001 r. Pismo skazanego z dnia 30 lipca 2001 r. zatytułowane „odwołanie” przedstawiono wraz z aktami sprawy Sądowi Najwyższemu do rozpozna-nia. W odwołaniu tym skazany powtarza zarzuty podniesione w ponawia- 3 nych wnioskach o wyznaczenie obrońcy z urzędu, argumentując, że z uwagi na trudną sytuację majątkową i rodzinną oraz brak pracy w areszcie śledczym, nie jest w stanie ustanowić obrońcy do sporządzenia kasacji; skazany zarzuca ponadto, że wskutek nierozpoznania drugiego wniosku o wyznaczenie obrońcy uniemożliwiono mu wniesienie kasacji w terminie, mimo że wyroki sądów obu instancji zostały wydane „zaocznie” i są do-tknięte innymi, licznymi uchybieniami. W konsekwencji skazany domaga się przywrócenia terminu do wniesienia kasacji oraz wyznaczenia obrońcy z urzędu, gdyż został pozbawiony prawa do obrony i możliwości wykaza-nia, że jest niewinny. Rozstrzygając jak w części dyspozytywnej postanowienia, Sąd Naj-wyższy miał na uwadze, co następuje: Zacząć należy od podkreślenia, że sąd odwoławczy zasadnie wezwał skazanego do usunięcia braków formalnych wniosku o przywrócenie termi-nu do wniesienia kasacji. Aby bowiem pismo procesowe mogło otrzymać właściwy bieg, musi odpowiadać wymaganiom formalnym, przewidzianym w art. 119 i 120 § 1 k.p.k., a także w przepisach szczególnych. Takim prze-pisem szczególnym jest art. 126 § 1 k.p.k., który nakłada obowiązek jedno-czesnego dopełnienia czynności, która miała być w terminie wykonana. Warunkiem rozpoznania wniosku skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji było więc złożenie, wraz z tym wnioskiem, skargi kasa-cyjnej, która powinna być sporządzona i podpisana przez obrońcę, gdyż tylko taka kasacja spełnia wymóg określony w art. 526 § 2 k.p.k. Odstąpie-nie od przestrzegania tych warunków oznaczałoby „przedłużenie” terminu określonego w art. 524 § 1 zd. 1 k.p.k., choć możliwości takiej obowiązują-ce przepisy nie przewidują (patrz: uchwała SN z dnia 14 maja 1971 r., VI KZP 92/70, OSNKW, 1971, z. 7-8, poz. 105 i postanowienie SN z dnia 27 lipca 1997 r., II KZ 65/97, OSNKW 1997, z. 9-10 poz. 78). 4 Przedstawienie Sądowi Najwyższemu do rozpoznania pisma skaza-nego zatytułowanego „odwołanie” rodzi konieczność udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy zarządzenie prezesa z dnia 23 lipca 2001 r., uznające wniosek skazanego o przywrócenie terminu za bezskuteczny, zostało wy-dane w formie i trybie wymaganym przez ustawę oraz czy decyzja zawiera-jąca takie rozstrzygnięcie podlega zaskarżeniu. Odnosząc się kolejno do tych kwestii, zauważyć trzeba, że uznanie wniosku o przywrócenie terminu za bezskuteczny nie może być utożsa-miane z odmową przywrócenia terminu. Podjęcie decyzji o odmowie bądź przywróceniu terminu należy do wyłącznej kompetencji sądu (art. 126 § 2 k.p.k.) i może nastąpić dopiero wtedy, gdy spełnione są warunki do meryto-rycznego rozpoznania wniosku, a więc wówczas, gdy został on skutecznie wniesiony. Ustawowy zwrot o uznaniu pisma „za bezskuteczne” oznacza bowiem, że pismo nie wywołuje skutku, jaki jest z nim związany w razie nieuzupełnienia braku w terminie, czyli nie może zainicjować postępowa-nia, któremu początek daje dopiero skuteczne wniesienie pisma proceso-wego. A zatem w niniejszej sprawie nie doszło do skutecznego uruchomie-nia postępowania o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji i z tego względu nie mogło zapaść orzeczenie sądu, lecz tylko zarządzenie preze-sa, podjęte w ramach dokonywanej z urzędu wstępnej kontroli prawidłowo-ści wniosku zmierzającego do wszczęcia postępowania kasacyjnego, Za-rządzenie o bezskuteczności wniosku ma identyczny charakter, jak zarzą-dzenie prezesa o odmowie przyjęcia środka zaskarżenia z powodu jego braków formalnych z tym zastrzeżeniem tylko, że taka treść rozstrzygnięcia (odmowa przyjęcia, a nie bezskuteczność) została wyraźnie zastrzeżona dla środków odwoławczych (art. 429 § 1 k.p.k.) oraz kasacji (art. 530 § 2 k.p.k.), a w drodze wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy – także dla wniosku o wznowienie postępowania. Pod względem skutków proceso-wych wszystkie te decyzje są równoważne, gdyż blokują dalszy tok postę- 5 powania, a wyraźnego podkreślenia wymaga tutaj fakt, że każda z decyzji o odmowie przyjęcia środka zaskarżenia może być zweryfikowana przez wniesienie zażalenia. Nie inaczej trzeba rozstrzygnąć kwestię dopuszczalności zażalenia na zarządzenie prezesa uznające za bezskuteczny wniosek skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Co oczywiste, przepis art. 120 k.p.k. nie przewiduje zażalenia na wy-daną w tym trybie decyzję, a ze wskazanych przyczyn nieuprawnione było-by odwoływanie się do przepisu art. 126 § 3 k.p.k. Nie może mieć jednak zastosowania art. 528 § 1 pkt 3 k.p.k., wyłączający dopuszczalność zaża-lenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia ka-sacji. Jest to przepis szczególny, w którym ustawodawca wprowadził nie-zaskarżalność orzeczenia sądu, a wobec niedopuszczalności rozszerzają-cej interpretacji przepisów szczególnych, nie może on odnosić się do decy-zji innych podmiotów. Poza tym zarządzenie prezesa nie zawiera rozstrzy-gnięcia, o którym mowa w tym przepisie, tj. o odmowie przywrócenia termi-nu, lecz tylko o bezskuteczności złożonego wniosku. Dopuszczalność wniesienia zażalenia na takie zarządzenie wynika z treści art. 466 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 459 § 1 in princ. k.p.k. Niewątpliwe jest bowiem, że za-rządzenie prezesa sądu zamykające drogę do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji zamyka zarazem drogę do wy-dania wyroku w trybie kasacji i art. 459 § 1 in princ. k.p.k. odnosi się rów-nież do takiej sytuacji (por. postanowienie SN z dnia 21 czerwca 1996 r., V KZ 13/96, OSNKW 1996, z. 7-8, poz. 45). Za taką interpretacją wskaza-nych przepisów przemawia również i to, że decyzja sądu określona w art. 528 § 1 pkt 3 k.p.k. może zostać zaskarżona „pośrednio”, tj. przy okazji wniesienia zażalenia na odmowę przyjęcia kasacji (zob.: S. Zabłocki: Ko-deks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1998, t. II, s. 684-685), podczas gdy zarządzenie o bezskuteczności wniosku nie podlegałoby ta- 6 kiemu zaskarżeniu; nie można wszak odmówić przyjęcia kasacji, której nie złożono. W rezultacie Sąd Najwyższy przyjął, że w przypadku nieusunięcia, w trybie art. 120 k.p.k., braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, decyzja o bezskuteczności wniosku powinna być podjęta w formie zarządzenia prezesa sądu (lub osoby wymienionej w art. 93 § 2 k.p.k.), nie zaś w formie postanowienia sądu wydanego w ramach art. 126 § 2 k.p.k. (dlatego też spotykanego w praktyce kierowania tego ro-dzaju spraw na posiedzenie sądu w celu wydania postanowienia nie można uznać za zasadne); takie zarządzenie prezesa zamyka drogę do wydania wyroku w trybie kasacji i podlega zaskarżeniu (art. 459 § 1 in princ. k.p.k. w zw. z art. 466 k.p.k.). Rozpoznając zatem zażalenie skazanego na zarządzenie z dnia 23 lipca 2001 r. Sąd Najwyższy uznał je za niezasadne. Oczywiste jest bo-wiem, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji nie spełnia wymogu określonego w art. 126 § 1 k.p.k. i brak ten, mimo wezwania, nie został usunięty w terminie przewidzianym w art. 120 § 2 k.p.k. Z tego względu zaskarżone zarządzenie, jako trafne, należało utrzymać w mocy. Rozstrzygnięcie to nie rozwiązuje wszystkich problemów, jakie występowa-ły w niniejszej sprawie. Rzecz w tym, że oprócz pierwszego wniosku o wy-znaczenie obrońcy z urzędu (połączonego z wnioskiem o doręczenie odpi-su wyroku z uzasadnieniem), skazany złożył następne wnioski o wyzna-czenie obrońcy z urzędu e celu sporządzenia kasacji. Żaden z kolejnych wniosków nie został rozpoznany, w tym także wniosek z dnia 15 marca 2001 r., złożony w terminie umożliwiającym skuteczne wniesienie kasacji. Wniosek ten skazany umotywował, co ma istotne znaczenie, gdyż zarzą-dzeniem z dnia 7 marca 2001 r. odmówiono uwzględnienia pierwszego wniosku z uwagi na niewykazanie przez skazanego, dlaczego nie może ponieść kosztów ustanowienia obrońcy z wyboru. Umotywowanie wniosku 7 wymagało więc rozważenia przytoczonych w nim okoliczności oraz spraw-dzenia niektórych z nich (np. dotyczących zatrudnienia i stanu konta w za-kładzie karnym). W takiej sytuacji nie do zaakceptowania jest brak właści-wej reakcji sądu, a za taką nie można uznać odręcznej adnotacji z dnia 14 maja 2001 r., uczynionej na kolejnym wniosku o pozostawieniu go bez roz-poznania wobec rozstrzygnięcia kwestii wyznaczenia obrońcy zarządze-niem z dnia 7 marca 2001 r. Dodać przy tym trzeba, że decyzja odmawiająca wyznaczenia obroń-cy z urzędu nie ma waloru prawomocności materialnej, czyli nie wyklucza dopuszczalności ponownego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, gdy od-mowa nastąpiła ze względu na brak względnej przesłanki, wymaganej do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Usunięcie tego braku obliguje do rozpoznania uzupełnionego wniosku, co rzecz jasna nie przesądza o kie-runku rozstrzygnięcia wniosku i tym bardziej o możliwości skutecznego wniesienia kasacji, ale wydanie decyzji, od której możliwość taka zależy, jest bezwzględnie konieczne.