I CR 120/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Bladowski. Sędziowie SN: J. Niejadlik (sprawozdawca), K. Strzępek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółki z o.o. (...) w W. przeciwko syndykowi masy upadłości N.E. Contracting B.V. w A. o uchylenie wyroku Sądu polubownego na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 15 grudnia 1986 r.:oddalił rewizję; zasądził od syndyka masy upadłości N.E. Contracting B.V.A. na rzecz (...) Spółki z o.o. w W. kwotę 10.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego. Uzasadnienie faktyczneN.E. Contracting B.V., mająca siedzibę w Holandii, wystąpiła w 1979 r. do Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego z powództwem o roszczenie pieniężne przeciwko (...) Spółce z o.o. w W. Po złożeniu odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła powództwo wzajemne. Orzeczeniem z dnia 17 lutego 1982 r. Sąd Okręgowy w A. (Holandia) ogłosił upadłość Spółki N.E. Contracting B.V., a syndykiem masy upadłości ustanowił miejscowego adwokata A. Ph.H. O tym syndyk nie powiadomił Kolegium Arbitrów ani też nie wziął osobiście lub przez pełnomocnika udziału w sprawie. Dlatego wyrok Sądu Polubownego (23 kwietnia 1985 r.) - kończący ten spór - opiewa na rzecz i przeciwko upadłej wcześniej Spółce N.E. Contracting B.V. Pozwana (powódka wzajemna) Spółka z o.o. w W. twierdziła, że o upadłości przeciwnika procesowego dowiedziała się po dniu 17 czerwca 1985 r. i w powołaniu się na to, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie tego wyroku masa upadłości nie była należycie reprezentowana (art. 59 prawa upadłościowego - Dz. U. z 1934 r. Nr 39, poz. 834), wniosła skargę o uchylenie wyroku Sądu Polubownego (art. 712 pkt 5, art. 401 pkt 2 k.p.c.). Syndyk masy upadłości, zaprzeczając temu, żeby Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego było sądem polubownym w rozumieniu art. 712-715 k.p.c., wniósł o odrzucenie skargi (art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.) albo o jej oddalenie (art. 61, 90, 97 § 2 prawa upadłościowego). Sąd Wojewódzki - aprobując stanowisko pozwanej (powódki wzajemnej) - uchylił zaskarżony wyrok. W rewizji - powołującej podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 5 k.p.c. - syndyk masy upadłości wnosił o uchylenie tego wyroku i o odrzucenie skargi.Rewizja jest bezzasadna. Trudno się zgodzić ze stanowiskiem rewizji, że Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego jest swoistym organem władzy lub wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 10 w związku z art. 5 pkt 14 i art. 19 dekretu z dnia 28 września 1949 r. o utworzeniu Polskiej Izby Handlu Zagranicznego (Dz. U. Nr 53, poz. 403).Organizację Kolegium oraz tryb postępowania przed zespołami orzekającymi tego Kolegium normuje regulamin uchwalony przez Radę, będącą jedną z władz Polskiej Izby Handlu Zagranicznego. Regulamin zaś § 1 stanowi, że Kolegium Arbitrów jest samodzielną jednostką, powołaną do niezawisłego i bezstronnego rozstrzygania sporów w charakterze sądu polubownego. Takiego Charakteru Kolegium Arbitrów nie unicestwia wzmianka w tym przepisie, że rozstrzyga ono spory między stronami, z których jedna ma siedzibę poza granicami PRL, nie tylko wówczas, gdy jego właściwość dla danego sporu wynika z pisemnego porozumienia stron (lit. b), ale i wtedy, gdy wynika z wiążącego strony porozumienia międzypaństwowego (lit. a). Orzeczenie arbitrażowe bowiem jest w jednym i drugim wypadku - jak to stanowi § 32 ust. 6 regulaminu - wyrokiem sądu polubownego w rozumieniu art. 711 § 2 i 3 k.p.c. Instytucji sądownictwa polubownego przyświecała myśl, że strony będą dobrowolnie realizowały wyroki sądów polubownych. Brak wzmianki w regulaminie o możliwości przymusowego wykonywania orzeczeń arbitrażowych (§ 34) nie stwarzał przeszkody do zaznaczenia w jego końcowej części, że zaskarżony wyrok "podlega przymusowej egzekucji". Artykuł 711 § 2 i 3 k.p.c. przemawiają za trafnością tej wypowiedzi. Rzekoma - twierdzona w rewizji - dobrowolność nie sprzeciwia się więc uznaniu zespołów orzekających Kolegium Arbitrażu za sądy polubowne. W konsekwencji trafny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego jest stałym sądem polubownym w rozumieniu art. 695 k.p.c.Rewizja nie może też skutecznie zwalczać odmowy odrzucenia skargi. Orzeczenia arbitrażowe, wydawane przez zespoły orzekające Kolegium Arbitrów, mają - jak powiedziano - moc prawną na równi z wyrokami sądów państwowych (art. 711 § 2 k.p.c.). Zrównanie jednak takich wyroków z wyrokami sądów państwowych uwarunkował ustawodawca od uprzedniego stwierdzenia ich wykonalności. Odesłanie z § 32 ust. 6 regulaminu obejmuje swym zakresem również § 3 art. 711 k.p.c. Oznacza to, że to sąd państwowy stwierdza wykonalność wydawanych przez zespoły orzekające Kolegium Arbitrów. Przeciwko możności wnoszenia skarg o uchylenie takich wyroków nie przemawia wzmianka § 32 ust. 6 regulaminu, że orzeczenia arbitrażowe są ostateczne. Skarga o uchylenie wyroku sądu polubownego nie jest bowiem odwołaniem, lecz środkiem procesowym swym charakterem zbliżonym do skargi o wznowienie postępowania. Za możnością rozpoznawania przez sądy państwowe skarg o uchylenie wydanych przez nie wyroków przemawia zaś nie tylko zrównanie orzeczeń arbitrażowych z wyrokami tych sądów. Wskazanie w zdaniu drugim § 2 art. 705 k.p.c., że sąd polubowny nie jest związany przepisami postępowania cywilnego, nie odnosi się do bezwzględnie obowiązujących przepisów, zawartych w księdze trzeciej tego kodeksu. Artykuły 712-715 k.p.c. - mające taki charakter - obowiązują w każdym postępowaniu polubownym. brak więc w tym przedmiocie wzmianki w regulaminie określającym tryb postępowania przed sądem polubownym nie wyłącza dopuszczalności wniesienia do sądu państwowego skargi o uchylenie wyroku, wydanego przez stały (art. 695 k.p.c.) sąd polubowny. Skoro tak, to odpaść musi zarzut, że odmawiając odrzucenia skargi naruszył Sąd Wojewódzki art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Aktualizuje to potrzebę rozważenia, czy rację ma syndyk zarzucając, że - w każdym razie - Sąd Wojewódzki dowolnie uznał, iż w postępowaniu przed sądem polubownym Spółka N.E. nie była należycie reprezentowana (art. 712 pkt 5 w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c.). W rewizji syndyk przyznał, że w dacie ogłoszenia upadłości wiadomo mu było, iż kwota pieniężna dochodzona powództwem głównym od (...) Spółki z o.o. weszła w skład masy upadłości (art. 20 prawa upadłościowego). Nie została zaś ona później wyłączona z tej masy, skoro - jak wskazują niewadliwe ustalenia zaskarżonego wyroku - syndyk nie złożył oświadczenia, że nie weźmie udziału w tej sprawie zamiast upadłego wierzyciela (art. 60, 90 prawa upadłościowego). To wskazuje, że - wobec odpadnięcia zdolności procesowej upadłego - powództwo główne mógł dalej (analogia z art. 174 § 1 pkt 4 i art. 180 k.p.c.) popierać jedynie syndyk (art. 59, 70 prawa upadłościowego). Skoro po ogłoszeniu upadłości postępowanie toczyło się dalej bez udziału syndyka, to rewizja - odwołując się do dotyczącego zresztą innej kwestii art. 97 § 2 tego prawa - nie może skutecznie zwalczać poglądu Sądu Wojewódzkiego, że w końcowej fazie sprawy z powództwa głównego upadła Spółka nie była należycie reprezentowana w postępowaniu przed sądem polubownym. Syndykowi było też wiadomo w dacie ogłoszenia upadłości, że wierzytelność dochodzona w powództwie wzajemnym podlegała zgłoszeniu do masy upadłości (art. 14, 150 prawa upadłościowego). Nie twierdził on jednak, że po tej dacie wierzyciel zrzekł się dochodzenia wymienionej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Ogólny przepis art. 61 prawa upadłościowego zaś stanowi, że postępowanie mogłoby być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdyby w postępowaniu upadłościowym sędzia-komisarz odmówił uznania wierzytelności dochodzonej przez (...) Spółkę z o.o. w powództwie wzajemnym. Oznacza to, że w przypadku - jak w niniejszej sprawie - niezgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym i w konsekwencji braku odmowy uznania jej przez sędziego-komisarza zespół orzekający Kolegium Arbitrów mógłby podjąć postępowanie przeciwko Spółce N.E. Contracting B.V. dopiero po zakończeniu postępowania upadłościowego. Do tego momentu bowiem wierzyciele mogą zgłaszać sędziemu-komisarzowi swe wierzytelności (art. 150, 167 prawa upadłościowego). To zaś przemawia za poglądem, że i w sprawie z powództwa wzajemnego końcową fazę postępowania prowadził sąd polubowny w warunkach nieważności, określonej w art. 712 pkt 5 w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c.Zachodziła zresztą ponadto - jak to trafnie podnosi Sąd Wojewódzki - dalsza przyczyna uwzględnienia skargi. Kolegium Arbitrów prowadziło po dniu 17 lutego 1982 r. nadal proces na rzecz i przeciwko Spółce N.E. Contracting B.V., mimo że z tym dniem utraciła ona zdolność procesową. Wydano też - mimo zakazu zawartego w art. 59 prawa upadłościowego - wyrok nie na rzecz i przeciwko syndykowi masy upadłości, lecz na rzecz i przeciwko upadłej Spółce. Wyrok sądu polubownego, dotknięty takimi wadami, uchybia również praworządności. Uchybienie praworządności zaś stanowi - wbrew odmiennemu stanowisku rewizji - samodzielną przyczynę uchylenia wyroku sądu polubownego, wydanego w dniu 23 kwietnia 1985 r. przez zespół orzekający Kolegium Arbitrów przy Polskiej Izbie Handlu Zagranicznego (art. 714 k.p.c.).Dlatego rewizję oddalono (art. 387 k.p.c.).Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego znajduje w przepisie art. 98 k.p.c.