III UZP 22/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: J. Bała, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, B. Skirzyńskiego, w sprawie z wniosku Władysława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o podwyższenie emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 27 maja 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy emerytowi, któremu przyznano emeryturę od dnia 1 lutego 1988 r., zwiększa się podstawę wymiaru o 36% stosownie do § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22)?"podjął następującą uchwałę:Datą przyznania świadczenia w rozumieniu § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22; zm.: Nr 9, poz. 76) jest data, od której - zgodnie z żądaniem zainteresowanego - następuje wypłata przyznanego świadczenia.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca w dniu 5 lutego 1988 r. złożył w zakładzie pracy wniosek o emeryturę, zgłaszając do podstawy jej wymiaru wynagrodzenie za okres od dnia 1 lutego 1985 r. do dnia 31 stycznia 1988 r.Organ rentowy decyzją z dnia 29 marca 1988 r. przyznał wnioskodawcy emeryturę od dnia 1 listopada 1987 r., wypłatę której podjął od dnia 1 lutego 1988 r. (tj. od dnia nabycia uprawnień). Za podstawę wymiaru emerytury organ rentowy przyjął wynagrodzenie od dnia 1 lutego 1987 r. do dnia 31 stycznia 1988 r.W odwołaniu od tej decyzji złożonym do Sądu wnioskodawca domagał się zmiany tej decyzji przez zwiększenie podstawy wymiaru emerytury o 36% zgodnie z § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Istota przedstawionego zagadnienia prawnego sprowadza się do wyjaśnienia, co należy rozumieć przez datę przyznania świadczenia emerytalno-rentowego.Zgodnie z § 4 uchwały nr 19 Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1988 r. w sprawie podwyższenia emerytur i rent (M.P. Nr 3, poz. 22) zmienionej uchwałą nr 47 z dnia 14 marca 1988 r. (M.P. Nr 9, poz. 76) świadczenia emerytalno-rentowe przysługujące na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przyznane w okresie od dnia 1 stycznia 1988 r. zwiększa się przez podwyższenie o 36% wynagrodzeń przyjmowanych do podstawy wymiaru świadczeń z miesięcy poprzedzających dzień 1 lutego 1988 r.Powyższy przepis ani pozostałe przepisy wymienionej uchwały nie wyjaśniają, od jakiej daty świadczenie powinno być przyznawane osobie zainteresowanej. Problemu tego nie normują także przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.Artykuł 76 tej ustawy bowiem statuuje kwestię daty, od jakiej powstaje prawo do świadczeń, a nie daty, od której świadczenie powinno być przyznane. Artykuł 99 tej ustawy ustala zasady wypłaty przyznanego świadczenia.Także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1987 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49) nie normuje, od jakiej daty świadczenia powinny być przyznawane. W myśl § 35 ust. 1 i 2 wymienionego rozporządzenia decyzja przyznająca świadczenia powinna zawierać wskazanie rodzaju świadczenia, którego dotyczy, powołanie przepisów prawnych, na których jest oparta, określenie wysokości świadczenia oraz współczynnika waloryzacyjnego i sposobu ich obliczania, datę rozpoczęcia płatności oraz pouczenie o okolicznościach, o których rencista jest zobowiązany zawiadamiać organ rentowy, a także o przysługujących środkach odwołania.Z powyższych rozważań wynika, że przepisy dotyczące postępowania w sprawach emerytalno-rentowych nie normują wprost kwestii, od jakiej daty świadczenia te powinny być przyznane.Wobec tego rozwiązania wymienionego problemu należy poszukiwać w przepisach normujących ogólne zasady postępowania w tych sprawach.Stosownie do art. 89 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin postępowanie w sprawie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (np. art. 125 ust. 1 tej ustawy).Oznacza to, że przed złożeniem wniosku o świadczenia przez uprawnioną osobę, postępowanie nie może być wszczęte. Cofnięcie wniosku przez zainteresowanego przed uprawomocnieniem się decyzji w sprawie świadczeń skutkuje umorzenie postępowania (§ 29 i 30 wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów).Z tych unormowań należy wyprowadzić wniosek, że świadczenia emerytalno-rentowe powinny być przyznawane od daty wskazanej we wniosku zainteresowanego (lub wynikającej z dołączonych dowodów) ewentualnie od daty złożenia wniosku, jeżeli nic innego nie wynika z treści wniosku lub dołączonych dowodów, chyba że inne ustalenie daty uprawnień jest korzystniejsze dla pracownika.Pracownik zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy nie może pobierać świadczenia w okresie trwania tego zatrudnienia (art. 82 ust. 1 pkt 1 wymienionej ustawy). Pracownik składający wniosek o świadczenie emerytalno-rentowe nie ma więc z reguły interesu we wstecznym ustalaniu powstania jego prawa do świadczeń. Błędna zatem jest i pozbawiona podstaw praktyka organów rentowych, że w każdym przypadku w decyzji ustalają prawo do świadczeń na trzy miesiące wstecz od daty złożenia wniosku, jeżeli prawo takie powstało wcześniej, niezależnie od tego, czy pracownik jest zainteresowany w takim ustalaniu. Inaczej problem ten przedstawia się wówczas, gdy zainteresowany żąda takiego wstecznego ustalenia, lub jeśli ustalenie takie jest dla niego korzystne.Stan faktyczny w niniejszej sprawie dowodzi, że brak było podstaw do ustalania za okres 3 miesięcy powstania prawa do świadczeń, skoro zainteresowany we wniosku wskazał, iż pozostawał w zatrudnieniu do dnia 31 stycznia 1988 r., oraz że z dniem 1 lutego 1988 r. przechodzi na emeryturę (podejmując zatrudnienie na 1/2 etatu). Prawo do emerytury zainteresowanego stosownie do wymienionych okoliczności powstało i powinno być ustalone do dnia 1 lutego 1988 r. i od tej daty podjęta wypłata tego świadczenia.Możliwość wcześniejszego ustalenia prawa do świadczeń nie może być stosowana wbrew żądaniu zainteresowanego, w dodatku na jego niekorzyść.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.