III CZP 72/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki.Sędziowie SN: Ł. Grygołajtys (spr.), W. Skierkowska.Protokolant: G. Banaszewska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda Gruczoła przeciwko Brunonowi W., Czesławowi P., Barbarze K. i Teresie P. o zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 25 sierpnia 1989 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Słupsku postanowieniem z dnia 28 czerwca 1989 r. sygn. akt I Cz.67/89 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"czy wyrażony w art. 388 § 1 zd. pierwsze k.p.c. wymóg zmiany składu sądu obowiązuje również w postępowaniu zażaleniowym?"podjął następującą uchwałę:Przepis art. 388 § 1 k.p.c. w części dotyczącej składu sądu ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 24.04.1989 r. Sąd Rejonowy w B. oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych, które to orzeczenie zostało uchylone przez Sąd Wojewódzki w S. na podstawie art. 338 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.Po ponownym rozpoznaniu wniosku w tym samym co poprzednio składzie Sądu, Sąd Rejonowy zwolnił powoda częściowo od kosztów sądowych, a mianowicie od uiszczenia wpisu powyżej kwoty 60.000 zł.Przy rozpoznawaniu zażalenia powoda na powyższe postanowienie Sądowi Wojewódzkiemu w S. nasunęły się poważne wątpliwości, które sformułował w przytoczonym zagadnieniu prawnym. Z uzasadnienia postanowienia o przekazaniu wynika, że w ocenie Sądu Wojewódzkiego wymóg zmiany składu Sądu przewidziany w art. 388 § 1 zd. 1 k.p.c., nie ma odpowiedniego zastosowania w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 397 § 2 k.p.c. ze względu na istniejące różnice co do istoty i celów między rewizją a zażaleniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwość, której wyrazem jest postawione pytanie, wynikła na tle tekstu art. 388 § 1 zd. 1 k.p.c. w znowelizowanym brzmieniu, obowiązującym od lipca 1985 r., zgodnie z którym, w razie uwzględnienia rewizji, sąd rewizyjny uchyla zaskarżony wyrok w całości lub części i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania w innym składzie sądowi, który rozpoznawał ją w pierwszej instancji (art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 18.04.1985 r. o zmianie ustawy k.p.c. - Dz. U. Nr 20, poz. 86) i sprowadza się do zagadnienia, czy przytoczony przepis nadaje się do tego, aby z mocy art. 397 § 2 k.p.c., stosować go odpowiednio do postępowania zażaleniowego.Przepisy k.p.c. co do sposobu i zakresu rozpoznania zażalenia przez sąd rewizyjny nie są wyczerpujące, co powoduje, że poza dyrektywami, zawartymi w art. 397 § 1 k.p.c. dotyczącymi bezpośrednio postępowania zażaleniowego, przepis § 2 nakazuje odpowiednie stosowanie do postępowania toczącego się na skutek zażalenia przepisów o postępowaniu rewizyjnym. W przeciwieństwie do rewizji, która zmierza przede wszystkim do kontroli zaskarżonego orzeczenia, zażalenie ma na celu ostateczne rozstrzygnięcie pewnych kwestii incydentalnych. W postępowaniu zażaleniowym nie obowiązują ograniczenia w zakresie postępowania dowodowego i dokonywania ustaleń, a instancja zażaleniowa jest drugą instancją merytoryczną. Z tej przyczyny odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania występuje niezmiernie rzadko i tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Odstępstwo od zasady merytorycznego rozpoznania sprawy prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia, zaś istniejące różnice obu środków odwoławczych nie stoją na przeszkodzie stosowaniu art. 388 § 1 k.p.c. bez żadnych modyfikacji. W razie uchylenia orzeczenia przepis art. 388 § 1 k.p.c. statuuje bowiem obowiązek sądu rewizyjnego przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji w innym składzie. Za stanowiskiem, że wymóg zmiany składu sądu obowiązuje zarówno w wypadku uchylenia orzeczenia w postępowaniu rewizyjnym, jak też zażaleniowym przemawia cel unormowania art. 388 § 1 k.p.c., jakim jest zabezpieczenie zasady niezawisłości sędziego, który nie może być zmuszany do zmiany przekonania i stanowiska w sprawie. Podniesiony w uzasadnieniu zagadnienia prawnego argument, że stosowanie art. 388 § 1 k.p.c. do postępowania zażaleniowego prowadzi do wyłączenia całego składu sądu od orzekania w danej sprawie nie jest słuszny. Obowiązek rozpoznania sprawy w innym składzie odnosi się bowiem do jej rozpoznania tylko w tym zakresie, który był przedmiotem uchylonego orzeczenia. Podkreślić należy, że pod rządem art. 384 k.p.c. w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 28.03.1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 18, poz. 75), stanowiącego odpowiednik art. 388 § 1 k.p.c., została ukształtowana wykładnia i praktyka sądowa zgodnie z którą, nakaz orzekania przez sąd pierwszej instancji w innym składzie, po uchyleniu orzeczenia, miał odpowiednie zastosowanie do postępowania zażaleniowego (komentarz do k.p.c. w opracowaniu K. Lipińskiego, W.P. 1961 r. str. 280). Wykładnia powyższa nie utraciła swej aktualności w obecnym stanie prawnym.Z przytoczonych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.