I FSK 1624/21
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2022-08-02
Skład orzekający: Marek Olejnik, Izabela Najda-Ossowska, Elżbieta Olechniewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu jego poprzedniego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA, nawet w sytuacji, gdy strona skarżąca wnosi o przeprowadzenie nowych dowodów mających wykazać, że była ofiarą oszustwa?Ratio decidendi
Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając ponownie sprawę po uchyleniu jego poprzedniego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA na podstawie art. 190 § 1 PPSA. Związanie to wyklucza możliwość oparcia skargi kasacyjnej na podstawach sprzecznych z wykładnią NSA, a także ogranicza możliwość prowadzenia nowego postępowania dowodowego, które nie było przedmiotem wcześniejszego rozstrzygnięcia NSA. Sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego i jego kognicja ogranicza się do kontroli legalności decyzji na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, z wyjątkiem ściśle określonych sytuacji dopuszczających dowody uzupełniające.Stan faktyczny
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2012 r. Skarżąca zarzuciła WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 PPSA przez wadliwe uzasadnienie wyroku, brak analizy argumentacji skarżącej oraz nieodniesienie się do wniosków dowodowych. Podniosła również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, kwestionując prawidłowość zastosowania przepisów ustawy o VAT. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną i zasądzono od W. [...] sp.j. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 4050 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz, Protokolant Katarzyna Wojnarska, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. [...] sp.j. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Łd 16/21 w sprawie ze skargi W. [...]sp.j. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 16 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. [...] sp.j. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 4050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
1. Wyrokiem z dnia 11 maja 2021 r., sygn. I SA/Łd 16/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę W. [...] sp. j. A. W., M. K. (dalej jako "Skarżący" lub "Spółka") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (teraz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi) z dnia 16 września 2016 r. nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za październik i listopad 2012 r.
2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący zaskarżając ten wyrok w całości. Sformułował także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej "p.p.s.a.") naruszenie :
A. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a., art. 134 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. - przez rażąco wadliwe sformułowanie uzasadnienia wyroku WSA,
a) tzn. przejawiające się w tym, że WSA nie wskazuje dlaczego akceptuje przekwalifikowanie transakcji z eksportu towarów na Ukrainę na dostawę krajową;
b) przejawiające się w tym, że część wyroku określana przez ustawodawcę jako wyjaśnienie nie spełnia wymogów prawa, gdyż z treści uzasadnienia nie sposób wywieść, jaki stan faktyczny i ustalony w oparciu o jakie dowody przyjął WSA;
c) przez brak przedstawienia w uzasadnieniu wyroku WSA wnikliwej i merytorycznej analizy argumentacji Skarżącego, uzupełnionej także pismem z dnia 19 lutego 2021 r. oraz pismem z dnia 10 maja 2021 r., w których Skarżący wskazywał, że A. była "słupem", a sam Skarżący był ofiarą profesjonalnie działającego oszusta;
d) przez brak odniesienia się w uzasadnieniu Wyroku WSA do wniosków dowodowych, o które wnioskował Skarżący: (i) pismem z dnia 19 lutego 2021 r. oraz (ii) pismem z dnia 10 maja 2021 r., w których Skarżący wskazywał na dowody potwierdzające, że A. była "słupem", a sam Skarżący była ofiarą profesjonalnie działającego oszusta;
e) ww. wnioski dowodowe, a także liczne dokumenty włączone przez Skarżącego do akt sprawy za pismem z dnia 10 maja 2021 r. (z których wynika wprost, iż stan faktyczny tej sprawy nie były jednoznacznie ustalony na dzień wydania Wyroku NSA; akta tej sprawy nie były kompletne w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a.) powodują jednocześnie, iż WSA nie był związany - na zasadzie art. 190 § 1 p.p.s.a. - wyrokiem NSA;
f) brak analizy czy liczne dokumenty włączone przez Skarżącego do akt sprawy za pismem z dnia 10 maja 2021 r. nie powodowały konieczności zastosowania przez WSA w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., tj. uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;
g) przez nielogicznie, wewnętrznie sprzeczne (w zakresie postępowania dowodowego uzasadnienia Wyroku WSA
- art. 151 p.p.s.a. - przez jego zastosowanie, tj. przez oddalenie Skargi i nieuchylenie w całości: (i) Decyzji DIS z 16 września 2016 r., oraz (ii) Decyzji Dyrektor UKS z 15 stycznia 2015 r.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), oraz lit. c) p.p.s.a. - przez ich niezastosowanie, pomimo tego, iż istniały przesłanki do ich zastosowania i uwzględnienia Skargi.
Natomiast w razie nieuwzględnienia w całości wyżej wskazanych zarzutów, Skarżący zaskarża wyrok w całości i jako wnosi o uchylenie w całości wyroku WSA lub rozpatrzenie Skargi przez: uchylenie w całości: Decyzji DIS z 16 września 2016r., a także Decyzji Dyrektor UKS z 15 stycznia 2015 r. oraz umorzenie postępowania wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.
A) W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzuca wydanie wyroku WSA z naruszeniem:
- art. 190 p.p.s.a. przez błędne uznanie, iż WSA jest związany wykładnią prawna wyrażoną w Wyroku NSA;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3, art. 191 oraz art. 193 § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm. dalej jako "o.p.") w związku z art. 151 p.p.s.a. - przez oddalenie Skargi.
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3, art. 191 oraz art. 193 § 1 i § 6 o.p. - przez nieuzasadnienie powodu dla którego WSA w Wyroku WSA ocenił, że A.1 nie mogła nabyć prawa do rozporządzania sprzedanym przez Skarżącego towarem jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT ze względu na nieprowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej i fikcyjny charakter transakcji, a A. już mogła "nabyć" od Skarżącej;
- WSA w Wyroku WSA nie wskazał - w oparciu o materiał dowodowy sprawy (co dowodzi też naruszenia art. 134 i art. 135 p.p.s.a.) - dlaczego - w ocenie WSA - (i) A. nie była tzw. "slupem", pomimo tego, iż ten podmiot nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3, art. 191 oraz art. 193 § 1 i § 6 o. p. przez orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, z pominięciem zeznań K. K. z dnia 24 lutego 2017 r., o których włączenie Skarżąca wnioskowała pismem z dnia 19 lutego 2021 r., a WSA w Wyroku WSA nie odniósł się do tych zeznań nie wskazując także czy materiał ten został włączony do akt sprawy czy też nie.
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 191 i art. 194 § 1 o.p. - przez błędne uznanie przez WSA w Wyroku WSA, komunikat z ww. systemu celnego (IE 599), potwierdzający fakt wywozu towarów z terytorium Unii Europejskiej potwierdza, iż eksporterem towarów (czy kto jest właścicielem towarów) jest podmiot wskazany jako wywożący towar z terytorium Unii Europejskiej;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3, art. 191 o.p. przez pominięcie przez WSA, że oceniając "dobra wiarę" u Skarżącej należy ustalić standard tzw. należytej staranności obowiązujący w 2012r., jednocześnie uwzględniając stan świadomości Skarżącej i stan świadomości organów skarbowych / organów państwa wg stanu wiedzy w 2012 r. - co do oszustw w zakresie podatku VAT.
B) w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzuca wydanie wyroku WSA z naruszeniem:
- art. 41 ust. 1 w zw. z art. 146a pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej jako "ustawa o VAT") - przez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie podczas, gdy Skarżąca była uprawniona do zastosowania stawki VAT 0 %, gdyż sprzedaż towarów dokonana w ramach zakwestionowanych transakcji nastąpiła pomiędzy Skarżącą a K. [...] jako eksport towarów;
- art. 7 ust. 8 w zw. z art. 22 ust. 2 ustawy o VAT - przez niewłaściwe zastosowanie art. 7 ust. 8 ustawy o VAT w wyniku przyjęcia, iż dostawa towarów dokonana przez Skarżącą w ramach zakwestionowanych transakcji była dokonana jako dostawa towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT
- art. 41 ust. 4 oraz ust. 11 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy o VAT - przez błędną wykładnię, a także ich niezastosowanie w tej sprawie, w sposób sprzeczny z zasadą proporcjonalności będącą jedną z zasad ogólnych prawa Unii Europejskiej, skutkującą uznaniem przez WSA w Wyroku WSA, iż Skarżący nie była uprawniona do zastosowania w odniesieniu do dostaw towarów dokonanych w ramach zakwestionowanych transakcji stawki VAT 0 % przewidzianej dla eksportu towarów - w sytuacji, gdy: (i) towary sprzedane przez Skarżącego w ramach zakwestionowanych transakcji opuściły terytorium Unii Europejskiej (tj. konsumpcja towarów nie nastąpiła na terytorium Unii Europejskiej, a podatek VAT jest przecież podatkiem obciążającym konsumpcję), a (ii) jednocześnie w ramach zakwestionowanych transakcji z udziałem Skarżącej (towarów sprzedanych przez Skarżącego) nie doszło na terytorium Unii Europejskiej do nadużycia lub oszustwa w zakresie podatku VAT.
2.2. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
3. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną na rozprawie, zważył co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.
3.2. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że WSA w Łodzi ponownie rozpoznawał sprawę ze skargi Spółki ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt i FSK 910/17 uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji z dnia 14 lutego sygn. akt I SA/Łd 1054/16 uwzględniający skargę Spółki. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy wskazał, że "Sąd pierwszej instancji przyjmując, że niesłusznie organy pozbawiły Skarżącą 0 % stawki VAT, gdyż doszło do eksportu tych towarów nie zauważył, że do wywozu towarów na rzecz podmiotu z Ukrainy doszło nie w wyniku dostawy przez Skarżącą, ani też przez jej kontrahenta, lecz w wyniku dostawy dokonanej przez inny podmiot, z którym Skarżąca, jak wynika z ustaleń organów nie zawierała żadnych transakcji w tym okresie. Wywóz towarów z terytorium kraju na rzecz podmiotu ukraińskiego nastąpił więc w związku z zupełnie inną dostawą niż dostawa dokonana przez Skarżącą.[...] Trafnie więc organ zarzuca, że nie ma odniesienia do tej sprawy stanowisko zawarte w wyroku NSA sygn. akt I FSK 828/12. Nie można bowiem w tym przypadku mówić o eksporcie pośrednim, o którym mowa w art. 2 pkt 8 u.p.t.u.[...] Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji oceni prawidłowość ustaleń organów odnośnie do dostawy dokonanej przez Skarżącą na rzecz słowackiej spółki, a w razie podzielenia stanowiska organów, że nie doszło do WDT, czyli wywozu towarów z terytoriom kraju na terytorium Słowacji, także kwestię związaną z tzw. "dobrą wiarą" Spółki."
3.3. Wydając zaskarżony wyrok WSA działał zatem w warunkach dyspozycji art. 190 p.p.s.a., tj. w warunkach związania oceną prawną NSA. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W myśl powyższej regulacji nie można też oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną, o której mowa w cyt. art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego.
Podkreślić bowiem należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy istotna jest cała treść przepisu art. 190 p.p.s.a., a więc nie tylko jego zdanie pierwsze, odnoszące się wprost do związania sądu pierwszej instancji wykładnią dokonaną przez NSA, ale też zdanie następne, w myśl którego nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przy tak sprecyzowanej istocie związania, o którym mowa w tym przepisie, należy stwierdzić, że nie można, przy powtórnym złożeniu skargi kasacyjnej, podważać wykładni NSA wyrażonej w prawomocnym orzeczeniu. Nie można tego czynić skutecznie również i z tego powodu, że NSA wydając prawomocne orzeczenie jest nim związany na mocy art. 170 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem orzeczenie prawomocne orzeczenie (takim jest wyrok NSA z 2 lutego 2021 r., sygn. akt II FSK 2737/18) wiąże strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca orzeczenia określona w art. 170 p.p.s.a. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może ona już być ponownie badana. Skoro związanie w rozumieniu art. 170 p.p.s.a. dotyczy kolejnych postępowań, to tym bardziej odnosi się do sprawy, w ramach której zapadł prawomocny wyrok. Implikuje to zakaz formułowania nowych ocen prawnych sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem Sądu. Nie ma także wówczas zastosowania art.134 p.p.s.a. z uwagi na związanie wynikające z art.190 p.p.s.a.
3.4. Wbrew zatem zarzutom skargi kasacyjnej prawidłowo Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że "W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu pozostają zatem dwie zasadnicze kwestie, a mianowicie:
- prawidłowość ustaleń organów co do wykazania przez Spółkę dokonania WDT na rzecz kontrahenta słowackiego, czyli firmy A.2 s.r.o. oraz
- w razie wykazanie przez organy, że do WDT nie doszło, prawidłowość ustalenia przez organy podatkowe, że ogół okoliczności związanych ze sporną transakcją wyklucza ocenę, że Spółka pozostawała w tzw. "dobrej wierze" odnośnie swego słowackiego kontrahenta i rzetelności przeprowadzanej z nim transakcji."
3.5. Tymczasem Skarżąca po uchyleniu pierwotnego wyroku WSA przez Sąd odwoławczy złożyła do WSA w dniu 19 lutego 2021 r. szereg wniosków dowodowych w trybie art.106 § 3 p.p.s.a., które miały wykazać, że A. była "słupem", a sama Skarżąca była ofiarą profesjonalnie działającego oszusta. Wniosła o :
"I) włączenie do materiału dowodowego przedmiotowej sprawy (przesłanego w załączeniu) protokołu przesłuchania K. K. z 24 lutego 2017 r., a następnie o przeprowadzenie przez WSA dowodu z tych zeznań na okoliczność:
- prowadzonego nadal po dniu wydania zaskarżonej decyzji z 16 września 2016 r. postępowania dowodowego w sprawie A.3 sp. o.o., a także A.2 s.r.o.,
- przeprowadzenia oceny, dlaczego A.2 s.r.o. albo A.3 sp. o.o. mogła nabyć od Skarżącej prawo do rozporządzania towarem jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług i dokonać eksportu tego towaru na Ukrainę (do K. [...]), podczas gdy należy zauważyć, że obydwie ww. spółki były tzw. słupami, a ich rola ograniczała się jedynie do pozorowania działalności gospodarczej oraz każdorazowo - po uzyskaniu zgody importera z Ukrainy (firmy K. [...]) - wystawiania przez A. sp. z o.o. faktur na sprzedaż towarów o wartości znacznie mniejszej niż wartość towarów wskazanych na fakturach wystawionych przez W. [...], a także przez wiele innych krajowych i zagranicznych podmiotów (co wynika m.in. z zeznań pani K.) oraz były kierowane przez tę samą osobę, tj. D. P.;
II) zobowiązanie organu administracji do uzupełnienia materiału dowodowego w opisany poniżej sposób, a następnie do przeprowadzenia przez WSA w Łodzi dowodu na okoliczność:
- czy wobec A. sp. z o.o. oraz A.2 s.r.o. prowadzone było/jest postępowanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. albo w podatku od towarów i usług za 2012 r. w celu ustalenia, czy transakcje zawarte rzekomo pomiędzy W. [...] a A. sp. z o.o./A.2 s.r.o., zostały ujęte (jako koszt uzyskania przychodów w podatku CIT oraz jako podatek naliczonych do odliczenia) w deklaracjach podatkowych złożonych przez ww. spółki oraz w decyzji organu podatkowego,
- czy A. sp. z o.o. oraz A.2 s.r.o. w 2012 r. zawierały transakcje z innymi (a jeżeli tak, to z iloma) podmiotami (krajowymi i zagranicznymi) i czy transakcje te były przeprowadzone w sposób analogiczny/odmienny aniżeli te mające miejsce rzekomo między W. [...] a A. sp. z o.o./A.2 s.r.o., w tym co do zakresu działania ww. spółek, wystawiania i obiegu faktur oraz różnic pomiędzy kwotami sprzedaży wykazanymi na fakturach wystawionych przez te inne podmioty (krajowe i zagraniczne) a kwotami wynikającymi z faktur wystawionych przez A. sp. z o.o. na rzecz klienta z Ukrainy,
- czy wobec A. sp. z o.o. oraz A.2 s.r.o. prowadzone były/jest postępowanie w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. albo w podatku od towarów i usług za 2012 r. w celu ustalenia, czy transakcje zawarte rzekomo pomiędzy innymi podmiotami (krajowymi i zagranicznymi) a A. sp. z o.o./A.2 s.r.o. (które to transakcje były przeprowadzone w sposób analogiczny jak transakcje mające miejsce rzekomo między W. [...] a A. sp. z o.o./A.2 s.r.o.) zostały ujęte (jako koszt uzyskania przychodów w podatku CIT oraz jako podatek naliczonych do odliczenia) w deklaracjach podatkowych złożonych przez ww. spółki i w decyzji organu podatkowego oraz w jakich kwotach".
3.6. Ponadto Skarżąca do pisma procesowego z dnia 10 maja 2021 r. dołączyła zanonimizowane kopie decyzji w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. obu instancji wydane dla A. sp. z o.o. (odpowiednio z dnia 20 grudnia 2018 r. oraz 6 grudnia 2019 r.) nie wnosząc w trybie art.106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie z nich dowodów uzupełniających zatem nie mogły być oceniane przez Sąd w tym trybie.
3.7. Wnioski dowodowe z dnia 19 lutego 20121 r. nie mogły być natomiast uwzględnione z dwóch powodów. Po pierwsze, odnosiły się do innych okoliczności niż wyznaczone przez NSA w wyroku uchylającym pierwotny wyrok Sądu pierwszej instancji, a po drugie nawet, gdyby przyjąć, że WSA nie był związany na podstawie art.190 p.p.s.a. wykładnią prawa dokonaną przez NSA, to przeprowadzenie wniosków we wskazanym powyżej zakresie naruszałoby w sposób oczywisty art.106 § 3 w zw. z art.133 p.p.s.a.
Pogląd Skarżącej o obowiązku przeprowadzenia wnioskowanych dowodów zasadza się na przyjęciu błędnego założenia jakoby sąd administracyjny kontynuował postępowanie podatkowe i nie tyle miał kompetencję do dalszego prowadzenia postępowania, co wręcz miał obowiązek przeprowadzać postępowanie dowodowe w pełnym zakresie. Tymczasem zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny wyrokuje na podstawie akt sprawy, a jego kognicja zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. obejmuje kontrolę legalności administracji publicznej, w tym wydawanych w postępowaniu podatkowym decyzji ostatecznych. Sąd administracyjny nie jest trzecią instancją postępowania administracyjnego, a możliwości przeprowadzania dowodów ograniczone są do wyjątkowych przypadków, gdyż model kontroli sądowoadministracyjnej oparty jest na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego i to tylko z dokumentów jest możliwe, w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a., jeżeli łącznie spełnione są dwa warunki, tj. jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości oraz nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dopuszczalność wyjaśnienia istotnych wątpliwości musi być oceniana na tle konkretnej, rozpatrywanej sprawy i w aspekcie okoliczności, które mają wpływ na treść jej rozstrzygnięcia. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wymaga jednakże w tym miejscu podkreślenia, że okoliczność że A.3 sp. o.o. była "słupem" nie była przez Skarżącą podnoszona w żadnym piśmie, oświadczeniu ani też w odwołaniu w trakcie toczącego się postępowania podatkowego (również w skardze do WSA). Ponadto Spółka ta nie była stroną transakcji uznanej przez Skarżącą za WDT, a którą to transakcję miał ocenić WSA zgodnie z art.190 p.p.s.a. Kognicja sądu administracyjnego nie obejmuje rozpatrywania nowych, nie zgłoszonych i nie będących przedmiotem rozstrzygnięcia okoliczności i faktów podnoszonych przez stronę skarżącą dopiero w trakcie postepowania sądowoadministracyjnego. W przeciwnym wypadku sąd administracyjny musiałby przyjąć na siebie rolę organu rozstrzygającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie był kompetentny z tego powodu do prowadzenia postępowania dowodowego i czynienia samodzielnych ustaleń i samodzielnej oceny dowodów w szczególności w oparciu o przepisy wskazane w art. 106 § 5 p.p.s.a.
3.8. Ponieważ Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził wnioskowanych dowodów nie można także zarzucić mu naruszenia art.141 §4 w zw. z art.145 §1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. poprzez brak analizy czy dowody te nie dawałyby podstaw do zastosowania art.145 §1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. tj. uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nie dopuścił się także w konsekwencji naruszenia art.190 p.p.s.a. bowiem nie doszło do zmiany stanu faktycznego ani prawnego w stosunku do tego jaki rozpatrywał Naczelny Sąd administracyjny. Jakkolwiek zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art.141 §4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się merytorycznego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wniosków dowodowych Skarżącej to nie ma to wpływu na wynik sprawy ponieważ dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nawet w sytuacji, gdy dowód taki był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowym, to jego nieprzeprowadzenie przez sąd nie może być oceniane jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy szczególnie w sytuacji związania wynikającego z art.190 p.p.s.a.
3.9. Ponieważ wszystkie pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej zarówno procesowe jak i materialnoprawne nie dotyczyły oceny czy miało miejsce WDT lecz miały wykazać, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że Skarżąca nie dokonała eksportu towarów na Ukrainę, a zagadnienie to przesądził już NSA w cytowanym wyroku z 13 października 2020 r. to mając na uwadze, że zgodnie z art.190 zd. drugie p.p.s.a. nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, należy uznać je za niezasadne bez konieczności szczegółowego odnoszenia się do każdego z nich.
4. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.204 pkt 1 tej ustawy.
E. Olechniewicz M. Olejnik I. Najda-Ossowska
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło