I FSK 1728/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi M. S.A. z siedzibą we W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I FSK 2461/18 w sprawie ze skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 902/17 w sprawie ze skargi M.S.A. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 7 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2015 r. postanawia: 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego, 2) zwrócić na rzecz M. S.A. z siedzibą we W. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 3 223 zł (słownie: trzy tysiące dwieście dwadzieścia trzy złote) tytułem uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2461/18), oddalił skargę kasacyjną M. S.A. z siedzibą we W. (dalej: Strona, Skarżąca) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 12 lutego 2018 r. (sygn. akt I SA/Bd 902/17), którym oddalono skargę Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (dalej: DIAS) z 7 sierpnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2015 r. W postępowaniu tym Skarżąca była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Pismem procesowym z 16 marca 2020 r. (nadanym drogą pocztową w dniu 16 marca 2020 r.) Skarżąca, reprezentowana przez tego samego pełnomocnika co w postępowaniu kasacyjnym w sprawie I FSK 2461/18, wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Od skargi tej uiściła opłatę, po uprzednim wezwaniu w wysokości 3 223 zł (k.38 akt sądowych). Strona żądając wznowienia postępowania wskazała podstawę, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.). W odniesieniu do niej, powołała się na opublikowany w dniu 16 grudnia 2019 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) o sygn. akt C-189/18 w sprawie Glencore Agriculture Hungary Kft. przeciwko Nemzeti Adó- és Vámhivatal Fellebbviteli Igazgatósága, które to orzeczenie – zdaniem Skarżącej – ma wpływ na sposób rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu skargi Strona zaznaczyła, że stosownie do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17, podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 P.p.s.a., może być orzeczenie TSUE wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie. Organ podatkowy w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd braku podstaw do odrzucenia skargi wniósł o oddalenie skargi o wznowienie postępowania oraz o zasądzenie na rzecz organu od Skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniem z 20 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na wydane wobec Skarżącej postanowienie z 5 listopada 2020 r. (sygn. akt [...]) o ogłoszeniu upadłości Skarżącej. W związku z prawomocnym umorzeniem postępowania upadłościowego postanowieniem z 20 grudnia 2021 r. (sygn. akt [...]), postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął postępowanie w sprawie z udziałem M. S.A. z siedzibą we W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Skarga o wznowienie postępowania, po zbadaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 280 § 1 P.p.s.a., podlegała odrzuceniu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga o wznowienie postępowania, którą złożyła Strona, nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Skarżąca mylnie bowiem uznała, że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2020 r. (sygn. akt I FSK 2461/18), mogła żądać wznowienia powołując się na orzeczenie TSUE z dnia 16 października 2019 r. w sprawie C - 189/18, opublikowane w Dz. UE w dniu 16 grudnia 2019 r. W konsekwencji wznowienie postępowania było niedopuszczalne, a złożona skarga podległa odrzuceniu. W tym przedmiocie wypowiedział się bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I FSK 460/20, w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy, której rozważania i przyjętą ocenę prawną Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela i przyjmuje za własne. W powołanym wyżej postanowieniu, NSA wskazał, że formułując taką ocenę Sąd miał na uwadze, że na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a. badanie i rozstrzyganie w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania nie ogranicza się tylko do sprawdzenia, czy formalnie powołano się w niej na jedną lub więcej podstaw wznowienia przez wskazanie przepisu je wyrażającego w ramach art. 271-273 P.p.s.a. Czynności te wymagały przede wszystkim zweryfikowania, czy przez wzgląd na uzasadnienie podnoszone podstawy rzeczywiście zachodzą. Skarga o wznowienie musi bowiem zawierać między innymi podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, bo tak stanowi art. 279 ab initio P.p.s.a. Sformułowanie zatem podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 P.p.s.a. samo przez się nie oznacza oparcia takiej skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli z jej uzasadnienia wynika, że wskazana podstawa w istocie nie zachodzi. Skarga tak wyrażona podlega więc odrzuceniu. Zgodnie z art. 272 § 3 P.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Istotę tej podstawy wznowienia kształtuje treść owego rozstrzygnięcia i obowiązek zapewnienia mu mocy wiążącej w krajowym porządku prawnym. Może nią być orzeczenie TSUE, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17). W takiej sytuacji, trzymiesięczny termin do wniesienia skargi zaczyna biec od dnia publikacji tego rozstrzygnięcia. "W przypadku rozstrzygnięcia organu międzynarodowego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku stron, które nie były stronami w postępowaniu przed organem międzynarodowym wynosi trzy miesiące od daty publikacji tego rozstrzygnięcia, gdyż z tym dniem orzeczenie to wchodzi w życie". (zob. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 2031/13) W okolicznościach niniejszej sprawy powołany przez Stronę wyrok TSUE, sygn. C-189/18 nie mógł jednak stanowić przesłanki do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem NSA wydanym w dniu 26 lutego 2020 r., albowiem w czasie tym wspomniany wyrok TSUE istniał już w krajowym porządku prawnym. Przypomnieć należało, że orzecznictwo TSUE, w którym dokonuje się wykładni prawa unijnego, wchodzi w skład porządku prawnego Unii Europejskiej. Przedstawiana w orzeczeniach TSUE wykładnia prawa wiąże organy sądowe i administracyjne wszystkich państw członkowskich, orzekające w analogicznych, jak przedstawione w pytaniu prejudycjalnym, stanach faktycznych i prawnych (zob. np. wyrok unijnego Trybunału z dnia 27 marca 1963 r. w sprawach połączonych Da Costa i inni, 28-30/62, ECLI:EU:C:1963:6; wyrok TS z 6 października 1982 r. w sprawie CILFIT, 283/81, ECLI:EU:C:1982:335; wyrok TS w sprawie Denkavit Italiana, 61/79). Tego rodzaju rozwiązanie stanowi gwarancję realizacji w praktyce zasady jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich. Wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku unijnego Trybunału może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa unijnego (zobacz np. wyrok tegoż Trybunału z dnia 30 września 2003 r., w sprawie Köbler, C-224/01, ECLI:EU:C:2003:513 pkt 56 i 57 oraz powołane w nim orzecznictwo). Z zapewnienia jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jak i z zasady efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania tego prawa w rozumieniu przyjętym przez Trybunał, wynika, że odpowiedź udzielona przez TSUE na wskazane pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego. W tej sprawie postępowanie sądowe zainicjowane skargą Strony na decyzję z 7 sierpnia 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2015 r., po zapadłym przez Sądem pierwszej instancji wyrokiem z 12 lutego 2018 r., następnie toczyło się przed Sądem odwoławczym pod sygn. akt I FSK 2461/18, a zakończono je prawomocnym wyrokiem wydanym w dniu 26 lutego 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznawał sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznaczało to, że w sytuacji, gdy przedmiotem zarzutów kasacyjnych (i motywów skargi kasacyjnej, mogących być również przedstawionych w uzupełnieniu tego środka zaskarżenia) była określona wykładnia prawa, to Naczelny Sąd Administracyjny, jako Sąd krajowy związany był w swojej kontroli także dorobkiem orzecznictwa unijnego Trybunału. W innej zaś konfiguracji, gdy materią kasacji nie była dana wykładnia prawa, podlegająca ocenie pod względem zgodności z prawem UE, to oczywistym jest, że w sprawie nie była ona (bo ex lege nie mogła) objęta zainteresowaniem NSA (postanowienie NSA z 18 listopada 2020 r. sygn. akt I FSK 460/20, dostępne w CBOIS). Żądanie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wyrok TSUE, znany z urzędu Sądowi krajowemu w momencie rozstrzygania sprawy ze skargi kasacyjnej, stanowi w istocie próbę podważenia prawomocnego orzeczenia krajowego jako niezgodnego (w ocenie wnioskodawcy) z prawem UE. Instytucja wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego nie służy jednak zwalczaniu prawomocnych orzeczeń mogących naruszać prawo UE. Z kolei postępowanie wywołane skargą o wznowienie nie jest drogą prawną do sanowania uchybień, braków, czy też zaniechań w obrębie skargi kasacyjnej, z powodu których została ona oddalona przez NSA (zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. akt II FSK 1357/06). W przywoływanym na wstępie postanowieniu z 18 listopada 2020 r. NSA wyraził pogląd, że w ramach podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego można powoływać się na zapadły wyrok TSUE, jednak tylko taki, który opublikowany został po wydaniu prawomocnego orzeczenia sądu krajowego. Wskazane rozumienie przesłanki z art. 272 § 3 w kontekście przewidzianego w art. 270 P.p.s.a. uprawnienia do wznowienia postępowania, gwarantuje stabilność orzeczniczą oraz nie prowadzi do nieuzasadnionych prób podważania prawomocnych orzeczeń sądowych. W związku z tym powołanie się na wyrok TSUE, sygn. C-189/18, istniejący w obiegu prawnym - bo opublikowany w dniu 16 grudnia 2019 r. - już w czasie toczącego się postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym w dniu 26 lutego 2020 r., którego wznowienia oczekiwano, nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia (wskazana podstawa wznowienia w takim przypadku w istocie nie zachodzi). Wspomnieć też można, że w krajowym porządku prawnym istnieją odpowiednie regulacje proceduralne pozwalające na wzruszenie ostatecznej decyzji podatkowej z powołaniem się na orzeczenie TSUE przed organem. Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 11 w związku z art. 241 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli orzeczenie TSUE ma wpływ na treść wydanej decyzji. Uprzednie zaś wydanie wobec takiej decyzji prawomocnego wyroku oddalającego skargę, nie stoi na przeszkodzie do jej wzruszenia w tym trybie, o ile zawarta w orzeczeniu TSUE wykładnia mających zastosowanie w danej sprawie przepisów, będzie odmienna od przyjętej przy wydaniu decyzji, a następnie kontrolowaniu jej legalności przez sąd administracyjny (postanowienie NSA z 18 listopada 2020 r. sygn. akt I FSK 460/20, dostępne w CBOIS). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 P.p.s.a. z uwagi na niespełnienie przesłanki wznowienia postępowania z art. 272 § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od przedmiotowej skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.