I FSK 2185/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia WSA del. Maja Chodacka, po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 410/18 w sprawie ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych odwołania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Maja Chodacka Marek Kołaczek Danuta Oleś 1. Wyrokiem z 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 410/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A.S. (dalej: Skarżący), na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej :Organ) z 5 kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych odwołania. 2. Skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji względnie rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 dalej jako: P.p.s.a.) przez uchylenie zaskarżonego orzeczenia i o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. 3. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji, zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - ordynacja podatkowa, zwanej dalej jako O.p., w zw. z art. 191 O.p. poprzez błędne i dowolne ustalenie, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania ustała w dacie doręczenia Skarżącemu postanowienia z dnia 2 marca 2017 r., tj. w dniu 10 listopada 2017 r., podczas gdy prawidłowe ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy powinny prowadzić do wniosku, że przyczyna ta ustała w dniu 28 grudnia 2017 r. w trakcie zaznajomienia się przez Skarżącego z aktami sprawy, bowiem do tego czasu Skarżący był przeświadczony w sposób błędny przez swojego ówczesnego fachowego pełnomocnika, że odwołanie zostało skutecznie wniesione, wskutek czego Sąd I instancji powinien uchylić zaskarżone postanowienie; 2) art 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 168 § 3 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez pominięcie przy wydaniu wyroku faktu, że Skarżącemu nie doręczono postanowienia z dnia 3 października 2017 r. wzywającego do usunięcia braków formalnych odwołania, podczas, gdy miało to istotne znaczenie dla sprawy, bowiem Skarżącemu należało umożliwić samodzielne działanie w sprawie i dopuścić możliwość osobistego uzupełnienia braków formalnych odwołania, a w przypadku prawidłowego doręczenia ww. postanowienia z pewnością Skarżący uzupełniłby brak formalny wniesionego odwołania w terminie; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 168 § 3 O.p. art. 145 § 1 O.p. poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie czynności procesowe dokonane przez i wobec prawidłowo umocowanego pełnomocnika w postaci doręczenia pełnomocnikowi postanowienia Organu z dnia 3 października 2017 r. i nieuzupełnienia wymaganego braków formalnego przez pełnomocnika odnoszą skutek w stosunku do reprezentowanego, podczas gdy postanowienie Organu z dnia 3 października 2017 r. na podstawie art. 168 § 3 O.p. było wysyłane również Skarżącemu, a zatem ww. czynności pełnomocnika nie odnoszą skutku wobec reprezentowanego, a Skarżącemu należało umożliwić samodzielne działanie ww. czynnościach bez udziału pełnomocnika i dopuścić możliwość osobistego uzupełnienia braków formalnych odwołania, co zresztą Skarżący dokonał składając w dniu 29 grudnia 2017 r. (po pierwszym zapoznaniu się w dniu 28 grudnia 2017 r. z treścią postanowienia z dnia 3 października 2017 r. z uwagi na fakt jego niedoręczenia Skarżącemu) do Organu wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem; 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 123 § O.p. w zw. z art. 127 O.p. poprzez naruszenie zasad zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także dwuinstancyjnego postępowania przez uniemożliwienie Skarżącemu osobistego uzupełnienia braków formalnych odwołania; dodać należy, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania zostało do Skarżącego nadane przez Organ, lecz bez jego winy nie zostało mu doręczone, a zatem zgodnie z ww. zasadami Organ winien zapewnić Skarżącemu zarówno możliwość czynnego udziału w sprawie przez osobiste uzupełnienie braków formalnych odwołania, jak i następnie przyjąć odwołanie do rozpoznania i przeprowadzić dwuinstancyjne postępowanie. 4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5. Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga kasacyjna została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna rozpoznana w granicach wyznaczonych art. 183 § 1 P.p.s.a. nie ma uzasadnionych podstaw. 6. Przedmiotem sporu w sprawie była zgodność z prawem zaskarżonego w sprawie postanowienia z dnia 7 kwietnia 2018 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie utrzymującego w mocy postanowienie z dnia 10 stycznia 2018 r. odmawiające skarżącemu przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. W ocenie skarżącego wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ naruszył przepisy procedury podatkowej, a brak dostrzeżenia wskazywanych w skardze naruszeń przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku doprowadził do niesłusznego zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania ustała w dacie doręczenia skarżącemu postanowienia z dnia 2 lipca 2017 r. tj. w dniu 10 listopada 2017 r., albowiem - w ocenie autora skargi kasacyjnej – przyczyna ta ustała dopiero 28 grudnia 2017 r. w trakcie zaznajomienia się przez Skarżącego z aktami sprawy, bowiem do tego czasu Skarżący był przeświadczony w sposób błędny przez swojego ówczesnego fachowego pełnomocnika, że odwołanie zostało skutecznie wniesione. 7. Powyższa argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wskazać należy, że w sprawie bezspornym jest, że odwołanie skarżącego od decyzji wymiarowej zostało złożone w terminie wraz z pełnomocnictwem udzielonym profesjonalnemu pełnomocnikowi adwokatowi D.J., ale posiadało brak formalny, bowiem nie było podpisane. Z tych względów Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych odwołania poprzez jego podpisanie - bądź to przez stronę osobiście, jeśli zamierza działać w postępowaniu samodzielnie, bądź też przez reprezentującego ją pełnomocnika, jeśli strona będzie działać za jego pośrednictwem. Na uzupełnienie żądanego braku organ zakreślił termin 7 dni, liczonych od dnia otrzymania postanowienia, informując że w razie nieuzupełnienia żądanego braku wniesione odwołanie zostanie pozostawione bez rozpatrzenia. Przedmiotowe wezwanie zostało skierowane zarówno do pełnomocnika strony, jak i do samego skarżącego. Pełnomocnik skarżącego odebrał postanowienie w dniu 11 października 2017 r., skarżący natomiast nie podjął przesyłki skierowanej na adres podany w treści odwołania - przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 19 października 2017 r. Wyznaczony termin upłynął bezskutecznie. Wobec nieuzupełnienia żądanego braku, postanowieniem z dnia 2 listopada 2017 r. organ pozostawił wniesione odwołanie bez rozpatrzenia. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 listopada 2017 r. oraz skarżącemu osobiście w dniu 10 listopada 2017 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przyczyną pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia jest nieuzupełnienie braku poprzez własnoręczne podpisanie przez osobę wnoszącą odwołanie, pomimo upływu terminu wyznaczonego do dokonania tej czynności. Strona nie wniosła zażalenia na to postanowienie. Pismem z dnia 29 grudnia 2017 r. skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o przywrócenie mu terminu do usunięcia braku formalnego odwołania wskazując, że dopiero w dniu 28 grudnia 2017 r. uzyskał faktyczną możliwość zapoznania się z treścią wskazanego wezwania do uzupełnienia braków formalnych odwołania. 8. Instytucja przywrócenia terminu, której zastosowania w sprawie domagał się skarżący, przewiduje przywrócenie terminu na wniosek zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Co istotne art. 162 O.p. stanowi również, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z przytoczonej regulacji wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. 9. Z argumentacji skarżącego wynika, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnych odwołania, albowiem aż do 28 grudnia 2017 r. był przeświadczony "w sposób błędny przez swojego ówczesnego fachowego pełnomocnika, że odwołanie zostało skutecznie wniesione". 10. Ustosunkowując się do tej argumentacji podnieść należy, że nie świadczy ona w żadnej mierze o braku winy w uchybieniu terminu do uzupełniania braków formalnych odwołania. Przede wszystkim w orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku, kiedy za stronę działa pełnomocnik, o wadach oświadczenia woli, dobrej lub złej wierze, zachowaniu należytej staranności, co do zasady należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Dlatego też w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, zwłaszcza surowiej ocenia się przesłanki braku winy w kontekście przywrócenia terminu do dokonania czynności. Działanie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym czy też doradcą podatkowym ma bowiem charakter profesjonalny, rodzący odpowiedzialność za działanie w imieniu swojego mocodawcy, a jednocześnie oparty na zaufaniu mocodawcy wobec pełnomocnika. Nie sposób w związku z tym oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu przed organami podatkowymi. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona (wyrok NSA z dnia 18 marca 2022 r., sygn. akt I FSK 1074/18). Zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania zostało skutecznie doręczone prawidłowo umocowanemu przez skarżącego fachowemu pełnomocnikowi i okoliczność ta nie jest przez strony kwestionowana. Z istoty pełnomocnictwa wynika, że czynności prawne materialne i procesowe dokonywane są w imieniu innej osoby i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niej. Tym samym, wszelkie działania i zaniechania pełnomocnika w podejmowaniu określonych czynności procesowych, odnoszą skutek prawny wobec mocodawcy. Ponadto, co należy w przedmiotowej sprawie podkreślić, w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria (przykładowo wyrok NSA z 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98). (...) Czynności podejmowane przez pełnomocnika oraz zaniechanie podjęcia czynności przez pełnomocnika procesowego rodzą skutek w stosunku do strony procesowej w imieniu której pełnomocnik działa. Zawinione przez pełnomocnika procesowego uchybienie terminu uniemożliwia więc przywrócenie terminu na żądanie strony (postanowienie SN z 13 kwietnia 2005 r., V CZ 35/05, niepublikowane). 11. Z przyczyn opisanych wyżej chybione są również zarzuty opisane w punktach 2, 3 i 4 skargi kasacyjnej. Z zarzutów tych wynika, że - zdaniem autora skargi kasacyjnej - pomimo ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika organ miał obowiązek umożliwić skarżącemu samodzielne działanie w sprawie i dopuścić możliwość osobistego uzupełnienia braków formalnych odwołania. 12. Odnosząc się do powyższej argumentacji wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że skarżący nie informował organu o cofnięciu pełnomocnictwa, a jedynie w treści wniosku z dnia 29 grudnia 2017 r. oświadczył, że w dalszym postępowaniu będzie działał samodzielnie. Uwzględniając jednak twierdzenie skarżącego, że do dnia 28 grudnia 2017 r. tj. do dnia zaznajomienia się z aktami był przeświadczony w sposób błędny przez swojego ówczesnego fachowego pełnomocnika, że odwołanie zostało skutecznie wniesione i analizując spełnienie przesłanek do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania z wynikających z art. 162 § 1 i 2 O.p. słusznie odnotowano, że skarżącemu w dniu 10 listopada 2017 r. doręczono postanowienie z dnia 2 listopada 2017 r. o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Zatem w tym dniu skarżący uzyskał wiedzę, że ustanowiony pełnomocnik braków formalnych odwołania nie uzupełnił i w tym dniu ustała wskazywana przez skarżącego przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Zatem od tego dnia rozpoczął bieg terminu wskazanego w art. 162 § 2 O.p. i w konsekwencji wniosek skarżącego z dnia 29 grudnia 2017 r. był złożony po terminie. 13. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. 14. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Maja Chodacka Marek Kołaczek Danuta Oleś Sędzia WSA del. Sędzia NSA Sędzia NSA