I FZ 156/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 620/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B. [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 5 lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego za okres od stycznia 2013 r. do maja 2018 r. postanawia 1) oddalić wniosek o skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy, 2) oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Po 620/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę B. [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w M. (dalej: "Spółką" lub "Skarżącą") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 5 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego za okres od stycznia 2013 do maja 2018 r. W dniu 19 kwietnia 2021 r. doręczono pełnomocnikowi Spółki wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie opłaconego pełnomocnictwa procesowego lub jego kserokopii uwierzytelnionej zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania Skarżącej – odpisu KRS (dot. sp. z o.o. i sp. k.) w oryginale lub jego kserokopii uwierzytelnionej zgodnie z obowiązującymi przepisami lub pobranego samodzielnie wydruku komputerowego na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. W wyznaczonym terminie Spółka przedłożyła dokument pełnomocnictwa oraz wydruk z KRS dla spółek: B. [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa (nr KRS [...]) oraz B. "F." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (nr KRS [...]), wykreślonej z rejestru przedsiębiorców 10 sierpnia 2016 r., nie przedłożono natomiast odpisu KRS dla spółki B. F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (nr KRS [...]), będącej komplementariuszem spółki komandytowej. W związku z niewykonaniem wezwania w wyznaczonym terminie, Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę. Na powyższe postanowienie złożono zażalenie. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia. W sformułowanych zarzutach wskazano na naruszenie: 1) art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 28 § 1 w zw. z art. 29 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), poprzez błędne stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie nie było możliwości zweryfikowania, czy osoby podpisane na przedłożonym sądowi dokumencie pełnomocnictwa uprawnione były do działania w imieniu Spółki, mimo iż Sąd posiadał w przekazanych aktach administracyjnych odpisy KRS spółki komandytowej oraz komplementariusza, a w konsekwencji wezwanie skarżącej do uzupełnienia braków formalnych które w niniejszej sprawie nie wystąpiły (poprzez przedłożenie odpisów KRS spółki komandytowej i spółki z o.o.); 2) art. 28 w zw. z art. 29 p.p.s.a. poprzez błędna wykładnię, iż w celu potwierdzenia umocowania osób podpisanych na przedłożonym sądowi dokumencie pełnomocnictwa, jedyną możliwością do potwierdzenia umocowania było przedłożenie KRS spółki komandytowej i komplementariusza, a co za tym idzie, uniemożliwienie Spółce przedłożenia innych dokumentów, które uzupełniałyby znajdujące się w aktach postępowania administracyjnego odpisy KRS; 3) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 45 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niesłuszne odrzucenie skargi Spółki z uwagi na zbyt daleko posunięty formalizm, co w konsekwencji naruszyło zapewnione konstytucyjne prawo do sądu, tj. do sprawiedliwego procesu i jawnego rozpatrzenia sprawy bez uzasadnionej zwłoki; 4) art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi Spółki z powodu zbyt daleko posuniętego formalizmu naruszającego zasadę proporcjonalności; 5) art. 49 § 1 w zw. z art. 7 p.p.s.a poprzez uznanie, iż skarga spółki nie może otrzymać prawidłowego biegu, a w konsekwencji wystosowanie wezwania do Spółki, w sprawie uzupełniania braków formalnych w sytuacji, której sąd miał możliwość zweryfikowania umocowania osób podpisujących pełnomocnictwa Spółki, co jednocześnie utrudniło szybkie załatwienie sprawy. Do powyższego zażalenia Spółka dołączyła ekspertyzę prawną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Dodatkowo, w przypadku złożenia pisma do sądu administracyjnego przez pełnomocnika osoby prawnej, ma on obowiązek dołączyć do akt sprawy nie tylko pełnomocnictwo, stosownie do art. 37 § 1, ale także dokument stwierdzający umocowanie do reprezentacji strony przez osobę, która udzieliła pełnomocnictwa (art. 29 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że złożenie pełnomocnictwa bez wykazania stosownym dokumentem, że udzieliła go osoba umocowana do reprezentowania strony, nie wypełnia warunków formalnych umożliwiających nadanie skardze prawidłowego biegu. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W myśl zaś art. 29 p.p.s.a., przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jednocześnie w myśl art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie, skarga podlega odrzuceniu zgodnie z dyspozycją art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy odnotować, że pełnomocnik Skarżącej wniósł w jej imieniu skargę, do której nie załączył pełnomocnictwa do reprezentowania Skarżącej w postępowaniu sądoowoadministracyjnym ani dokumentu wskazującego sposób i osoby uprawnione do jej reprezentacji. Z uwagi na powyższe pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia stwierdzonych braków w terminie 7 dni od dnia odebrania wezwania. Jak wynika z akt postępowania sądowego, pełnomocnik Skarżącej odebrał przedmiotowe wezwanie 19 kwietnia 2021 r. (por. zwrotne potwierdzenie odbioru – karta nr 17 akt sądowych) i w terminie wyznaczonym do uzupełnienia braków pismem z 23 kwietnia 2021 r. przedłożył dokument pełnomocnictwa oraz wydruk z KRS dla spółek: B. F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa oraz B. "F." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (nr KRS [...]), wykreślonej z rejestru przedsiębiorców 10 sierpnia 2016 r., nie przedłożył natomiast odpisu KRS dla spółki B. F. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (nr KRS [...]). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi. Natomiast wykonanie tego wezwania było niewłaściwe. Skutkiem niewykonania w terminie lub nieprawidłowego wykonania wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi jest jej odrzucenie, a nie, jak sugeruje wnoszący zażalenie, ponowne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Co prawda w orzecznictwie dopuszcza się wyjątkowo sytuacje, gdy konieczne jest ponowne wezwanie do uzupełnienia braków pisma, jednakże dotyczy to innych przypadków aniżeli przypadek zaistniały w niniejszej sprawie. Przyjmuje się tak na przykład wówczas, gdy wezwanie nie wyczerpywało wszystkich braków, bądź gdy treść wezwania nie była jednoznaczna. W niniejszej sprawie wezwanie było precyzyjne i zostało skierowane do profesjonalnego pełnomocnika, od którego można oczekiwać znajomości przepisów regulujących obligatoryjne elementy pisma procesowego. Podkreślić należy, ze wykonanie obowiązku z art. 29 w zw. z art. 28 § 1 i art. 37 § 1 p.p.s.a. ma doniosłe znaczenie procesowe. Należyte wykonanie wskazanego obowiązku daje pewność Sądowi, że dany pełnomocnik jest rzeczywiście upoważniony do dokonania określonej czynności procesowej, a ponadto stanowi gwarancję dla strony, że będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu. Wskazane przepisy nabierają szczególnego znaczenia zwłaszcza jeżeli uwzględnić poważne konsekwencje jakie mogą mieć miejsce, gdyby nie interpretować ich w sposób ścisły, czyli tak jak to uczynił Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nienależyte umocowanie pełnomocnika powoduje nieważność postępowania. Również zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 p.p.s.a nienależyta reprezentacja strony, której przejawem jest działanie w jej imieniu nieumocowanej osoby, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania z powodu jego nieważności. Z racji tego, że Skarżąca nie uzupełniła wszystkich błędów formalnych w ustawowym terminie, Sąd pierwszej instancji prawidłowo postąpił odrzucając skargę postanowieniem. Wbrew twierdzeniu skarżącej – zaniechanie w zakresie przedstawienia dokumentu wykazującego umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej stanowi brak formalny, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., i w sytuacji gdy strona nie uzupełni w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania braków formalnych skargi, mimo prawidłowego w tym zakresie wezwania, sąd zobowiązany jest do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, do skargi nie zostały dołączone żadne dokumenty umożliwiające uprawdopodobnienie prawidłowości umocowania do reprezentowania Spółki, w związku z powyższym Sąd pierwszej instancji słusznie wezwał ją do przedstawienia umocowania przez podmioty uprawnione do reprezentowania spółki. Takim dokumentem jest np. wyciąg z Krajowego Rejestru Sądowego. Obowiązkiem pełnomocnika, przy dokonywaniu pierwszej czynności procesowej, jest dołączenie pełnomocnictwa oraz odpowiedniego umocowania zgodnie z art. 29 p.p.s.a. Z racji tego, że Skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, nie można uznać, że nie był on świadomy istnienia powyższego wymogu. Prawdą jest, że ustawa nie precyzuje jakim dokumentem należy wykazać swoje umocowanie, jednakże pełnomocnik Spółki przy złożeniu skargi nie dołączył żadnego dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej. Z punktu widzenia przepisów prawa istotne jest, aby wezwanie jasno i precyzyjnie określało rodzaj braków pisma procesowego, sposób ich uzupełnienia, zakreślało siedmiodniowy termin na ich uzupełnienie oraz rygor jego niezachowania. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 czerwca 1999 r., II RN 6/99 (OSNAPiUS 2000, nr 9, poz. 343), wezwanie do uzupełnienia braków powinno być jednoznaczne i zrozumiałe dla strony. Jednocześnie stronie wezwanej do usunięcia braków formalnych złożonego pisma nie przysługuje jakikolwiek margines interpretacyjny odnośnie do sposobu wykonania wezwania, jeżeli zawiera ono określone w sposób szczegółowy i wyraźny czynności, których dopełnienie jest wymagane do nadania sprawie dalszego biegu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2008 r., I FSK 536/08). W związku z powyższym, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 28 w zw. z art. 29 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga również, w nawiązaniu do dalszych wywodów zażalenia, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędy pełnomocnika obarczają jego mocodawcę. Odstępstwo od tej zasady mogłoby doprowadzić do podważenia profesjonalizmu wymaganego od takich zastępców procesowych oraz nadmiernej – bo bezkarnej – dowolności w dokonywaniu wykładni prawa. W związku z powyższym, omyłkowe przesłanie niewłaściwego odpisu KRS przez pełnomocnika nie jest okolicznością łagodzącą i działającą na korzyść Skarżącej. Ponadto, zauważyć należy, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stanowi wysoce sformalizowany środek prawny, który uregulowany został w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym nie można dowolnie przyjmować, które z określonych wymagań formalnych w tej ustawie Skarżący spełni, a które nie uznając je za nadmierny formalizm. Zgodnie z art. 29 i art. 37 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik osoby prawnej ma obowiązek dołączyć do akt sprawy nie tylko pełnomocnictwo, ale także dokument stwierdzający umocowanie do reprezentacji strony przez osobę, która udzieliła pełnomocnictwa. W związku z powyższym zarzut nadmiernego formalizmu nie może zostać uznany za skuteczny. Odnosząc się do ekspertyzy prawnej dołączonej do zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że ma ona charakter prywatnej opinii zawierającej argumentację na poparcie stanowiska Skarżącej. Nieuwzględnienie wniosków z tej ekspertyzy nie stanowi, że naruszono wskazane w niej przepisy. W sytuacji bowiem innych odmiennych opinii wydanych przez ekspertów powstawałby problem co do zastosowania się do którejś z nich (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 479/17). Odnosząc się do argumentacji zażalenia odnośnie oczekiwania od Sądu pierwszej instancji poszukiwania w aktach administracyjnych dokumentów dzięki którym możliwe byłoby wykazanie umocowanie osób udzielających pełnomocnictwa do działania w imieniu osoby prawnej, to Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd, zgodnie z którym obowiązku ustanowionego w art. 29 p.p.s.a. nie wyłącza okoliczność, że dokument wykazujący umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej (komplementariusza) znajduje się w aktach administracyjnych sprawy podatkowej - z powodów, które szerzej zostały omówione w orzecznictwie (por. przykładowo postanowienie NSA z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I FSK 1575/10) oraz w piśmiennictwie (por. glosę krytyczną Magdaleny Gródeckiej i Tomasza Grzybowskiego do postanowienia NSA z dnia 17 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 1824/10, publ. OSP 2011, z. 9, poz. 93). Należy w szczególności podkreślić, że przepis art. 29 p.p.s.a., zamieszczony wszakże w ustawie regulującej tryb postępowania przed sądem administracyjnym jednoznacznie określa: "mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu". Nie bez znaczenia dla wskazanego podejścia jest to, że zgromadzony w aktach sprawy administracyjnej materiał zostaje zwrócony organowi administracji po zakończeniu postępowania sądowego, a więc również ta okoliczność przemawia za koniecznością załączenia odrębnego dokumentu wykazującego umocowanie do każdej sprawy sądowoadministracyjnej. Końcowo, odnosząc się do pisma z dnia 27 października 2021 r., w którym pełnomocnik Spółki wniósł o wyznaczenie rozprawy wskazać należy, iż wniosek ten jest pozbawiony podstaw. Zgodnie z art. 197 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Skierowanie sprawy na posiedzenie jawne i wyznaczenie rozprawy w sytuacji, gdy sprawa co do zasady podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 90 § 2 p.p.s.a.) jest jedynie uprawnieniem sądu, z którego w tej sprawie nie skorzystał. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym, gdyż przedmiotowa sprawa tego nie wymaga. Podkreślić należy, że tożsame co do stanu faktycznego i prawnego sprawy z zażaleń Spółki zostały załatwione na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r., kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia Spółki na postanowienia odrzucające skargę (sygn. akt I FZ 145/21 oraz I FZ 146/21). Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.