I FZ 304/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 110/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. s.c. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt: III SA/Wa 110/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. s.c. (dalej: "spółka", "skarżąca") na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. Przedstawiając okoliczności faktyczne w jakich zapadło powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że spółka na urzędowym formularzu PPPr, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, podając że nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na zablokowanie rachunków bankowych, co w rezultacie uniemożliwiło jej zgromadzenie wystarczających środków finansowych niezbędnych na ich opłacenie. Nadto powołała się na spowodowany kryzysem gospodarczym spadek zamówień oraz przychodów wywołany utratą zaufania kontrahentów będący – jej zdaniem – rezultatem prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podając, że na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym skarżącą kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 3.838 zł. Sąd przy tym zauważył, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, która generuje znaczne przychody, bowiem w styczniu 2013 r. wyniosły one 285.209,43 zł, natomiast w 2012 r. przychody wyniosły łącznie 3.456.221,79 zł. Z kolei z deklaracji VAT za ostatnie 6 miesięcy wynika, że miesięcznie sprzedaż kształtuje się na poziomie od 135. 255 zł do 632.028 zł. Sąd nie dał wiary także wyjaśnieniom spółki zawartym w złożonym sprzeciwie, która wskazała, że przychód (w przeciwieństwie do dochodu) nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji finansowej; jednocześnie zaznaczył, że spółka nie przedstawiła dokumentów, które zobrazowałyby koszty uzyskania przychodów. Wobec tego, w ocenie Sądu, tak wysokie przychody za poprzednie lata, mimo ciążących na skarżącej zadłużeniach z tytułu niespłaconych kredytów, umów leasingowych, czy podatków, nie pozwalają uznać, że strona nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania. Niezależnie od powyższego, Sąd zwrócił uwagę na znaczne kwoty, którymi obraca skarżąca w prowadzonej działalności, a wynikające z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego. W konkluzji Sąd uznał, że spółki nie można zaliczyć do kategorii podmiotów charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Zdaniem Sądu, skarżąca powinna była liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu sądowego i poczynić w tym celu oszczędności. Dodatkowo Sąd podkreślił, że konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, ewentualnie o uchylenie tegoż postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Przedmiotowemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt. 2 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). W motywach zażalenia spółka wywodziła, że Sąd mając wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy powinien był skorzystać z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a. i wezwać skarżącą do uzupełnienia dokumentacji i oświadczeń w ww. zakresie. Niezależnie jednak od powyższego spółka podkreśliła, że przedstawiła szereg dokumentów obrazujących jej sytuację materialną, natomiast Sąd skoncentrował się w tym zakresie na uzyskiwanych przez spółkę przychodach i operacjach na kontach bankowych, nie odnosząc się do dokumentów, które obrazują jej złą sytuację i pomijając zwłaszcza kwestię osiąganych dochodów, przedstawiających rzeczywiste możliwości płatnicze spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podkreślenia przy tym wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, będzie miał zastosowanie przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy również zauważyć, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Dokonując analizy akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej skarżącej dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. jest prawidłowa a skarżąca nie podważyła tej oceny również w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że tryb, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., niewątpliwie został przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie wykorzystany, nie ulega również wątpliwości, że ciążące na spółce na mocy tego przepisu zobowiązania skarżąca wykonała, co spowodowało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe ustalenia – wbrew zarzutom skarżącej – na całokształcie materiału dowodowego i wskazując na przychody i obroty spółki brał także pod uwagę spłaty kredytów, zaległości podatkowe oraz wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Na marginesie należy dodać, że Sąd pierwszej instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dalszych wyjaśnień, gdy przedstawione dokumenty umożliwiają (tak jak w niniejszej sprawie) pełną ocenę stanu majątkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie spełniła wymogów z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tzn. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca – także w ramach zażalenia – w sposób skuteczny nie zdołała podważyć argumentów podniesionych przez Sąd pierwszej instancji odnośnie zasadności odmowy przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie jest bowiem przekonywująca argumentacja spółki, że kwoty, którymi obraca, nie pozwalają jej na wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania. Należy wskazać, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej a w konsekwencji z ponoszeniem kosztów z tym związanych. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w postanowieniach z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt: I FZ 302/13 oraz z 19 lipca 2013 r., sygn. akt: I FZ 325/13 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wydanych w tożsamych pod względem okoliczności faktycznych i stanu prawnego sprawach skarżącej. W postanowieniach tych, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie spółki, wskazując, że już z samych argumentów środka zaskarżenia wynika, że uzyskuje ona (nieprzeznaczony na wydatki związane z prowadzoną działalnością) dochód w wysokości około 2.000 zł miesięcznie. Już tylko ta informacja – w ocenie NSA – pozwala na stwierdzenie, że spółka dysponuje wolnymi środkami umożliwiającymi jej partycypowanie w kosztach procesu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że także z przedstawionej przez skarżącą sytuacji nie wynika, aby zakończyła albo zawiesiła działalność gospodarczą, a wręcz przeciwnie – w dalszym ciągu prowadzi działalność i wykazuje znaczne obroty, a blokada na rachunku bankowym nie stanowi utrudnienia w prowadzeniu działalności gospodarczej, a tym samym w generowaniu zysku. Brak jest także podstaw do przyznania prymatu płatnościom dokonywanym przez skarżącą na rzecz kontrahentów względem opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę, że w przedmiotowej sprawie nie jest analizowana sytuacja materialna wspólników, tylko spółki, jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej będącej stroną przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd zatem nie ocenia, czy poniesienie kosztów postępowania spowoduje "uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" wspólników w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a to czy spółka dysponuje "dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania" (art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy), co – jak wynika z treści zażalenia – nie jest przez skarżącą do końca rozróżniane. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.