I FZ 305/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 923/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 923/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Według Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wykazał istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; dalej "u.p.p.s.a.")., gdyż z załączonych do wniosku dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej, materialnej i rodzinnej nie wynikało, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Skarżący pomimo wezwania, nie przedłożył informacji o dochodach osiąganych przez żonę ani o wydatkach ponoszonych na utrzymanie siebie i rodziny. W złożonym wniosku wskazał tylko, że żona pozostaje w stosunku pracy. Skarżący nie wskazał wysokości stałych wydatków związanych z wyżywieniem, opłatami eksploatacyjnymi. Nie sposób zatem było ocenić czy w istocie uiszczenie kwoty 1500 zł wpisu od skargi stanowiłoby uszczerbek dla koniecznego utrzymania skarżącego, w sytuacji, gdy zarówno on jak i jego małżonka uzyskują regularny dochód, a sam skarżący prowadzi także działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Ponadto z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wynikało, że w okresie od lutego do maja 2015 r. dysponował kwotą znacząco przewyższającą wysokość wymaganego wpisu. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności zajęcia przez komornika sądowego w ramach zabezpieczenia roszczenia w kwocie 267.337,46 zł. określonych składników majątku skarżącego, Sąd wyjaśnił, że nie oznaczało to automatycznie, iż skarżący nie ma realnej możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych i nie zwalniało skarżącego z rzetelnego wykazania okoliczności, na które się powoływał się uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy. 2. W złożonym zażaleniu zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 ust. 2 u.p.p.s.a. oraz wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu stwierdzono, że komornik zajął skarżącemu cały majątek na kwotę 267.337,46 zł. uniemożliwiając prowadzenie działalności gospodarczej. Stwierdzono również, że pomiędzy skarżącym a żoną panuje ustrój rozdzielności majątkowej co przekłada się na brak informacji o wzajemnych dochodach; prowadzenie zaś wspólnego gospodarstwa domowego nie obliguje małżonków do wzajemnej pomocy związanych z działalnością gospodarczą. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z zaskarżonego orzeczenia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przeanalizował oświadczenia skarżącego wraz z przedłożoną dokumentacją źródłową dotyczącą jego sytuacji finansowej i wyciągnął w tym zakresie prawidłowe wnioski. Sąd przedstawił argumentację przemawiającą za uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy o których to mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm.,) (dalej: u.p.p.s.a.). Z oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji należy się zgodzić. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar udowodnienia tego, iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wymóg taki koresponduje z art. 199 u.p.p.s.a., z którego wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynosiły 1.500 zł, były nieprzekonywujące. Zwrócić należy uwagę, że przychody skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. wyniosły 6 464 617,64 zł, co niewątpliwie świadczyło o skali prowadzonej przez niego działalności i nie pozwalało zaliczyć go do kategorii osób ubogich z myślą, o których przewidziana została instytucja prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył informacji o dochodach osiąganych przez żonę ani o wydatkach ponoszonych na utrzymanie siebie i rodziny. Odwoływanie się przez żalącego do ustanowienia między nim a żoną umownej rozdzielności majątkowej jest z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego skarżącego, okolicznością bez znaczenia. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość poniesienia kosztów postępowania bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, w tym takich, których obowiązki alimentacyjne wynikają z przepisów prawa, w tym art. 23 K.r.o. nie jest zasadne obciążanie ciężarem poniesienia tych kosztów ogółu obywateli. Prawidłowo więc Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na brak znaczenia kwestii rozdzielności majątkowej małżonków oraz rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania słusznie zamierzał wziąć pod uwagę także sytuację majątkową oraz możliwości płatnicze żony skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 172/15, dostępne w bazie CBOSA). W odniesieniu do powoływania się przez żalącego na zajęcia komornicze podzielić należało spostrzeżenia Sądu pierwszej instancji, że z przedłożonych przez skarżącego na tę okoliczność postanowień komornika sądowego o dokonanych w zajęciach wynikało, że zajęto rachunki bankowe skarżącego oraz wierzytelności z tytułu nadpłat w podatkach, natomiast inne składniki majątku skarżącego, w tym również te, w oparciu, o które prowadzi działalność majątkową pozostały w jego wyłącznej dyspozycji. Okoliczność zajęcia w ramach postępowania egzekucyjnego, określonych składników majątku skarżącego, nie oznacza automatycznie, że nie ma on realnej możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych i nie zwalniało skarżącego z rzetelnego wykazania okoliczności, na które się powoływał uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1-2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.