I FZ 350/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. K. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 22/16 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 5 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. (dalej: DIS) z 5 listopada 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2011 r. odrzucił skargę. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego z 18 marca 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej od decyzji DIS, po tym jak postanowieniem WSA w Rzeszowie z 17 marca 2016 r. odmówiono mu przyznania prawa pomocy, o przyznanie którego wnioskował w treści wniesionej skargi. Zażalenie skarżącego na powyższe zarządzenie przewodniczącego zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2016 r., I FZ 129/16, a ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany odmownie postanowieniem WSA w Rzeszowie z 6 lipca 2016 r. W tej sytuacji wezwano skarżącego do wykonania zarządzenia z 18 marca 2016 r., tj. do uiszczenia wymaganego wpisu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to doręczone zostało na podany przez skarżącego adres do korespondencji 19 lipca 2016 r. Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżący, pomimo upływu wyznaczonego terminu nie uiścił wymaganego wpisu. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie zastosował się do doręczonego wezwania i nie uiścił wymaganego wpisu sądowego i odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący zarzucił wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, od której skarżący nie uiścił wpisu jednak, co do której wnosił o przyznanie mu prawa pomocy w całości, a którego to prawa pomocy nie otrzymał mimo spełnienia ku temu przesłanek. Skarżący wniósł na podstawie art. 191 p.p.s.a. o rozpoznanie niezaskarżalnego postanowienia WSA w Rzeszowie w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości, jak też i w części i zmianę tego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy co najmniej w części, to jest w zakresie wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odrzucenia skargi w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W sprawie bezsporne jest, że prawomocnym postanowieniem z 6 lipca 2016 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu sądu do uiszczenia takiego wpisu skarżący nie uiścił wymaganej opłaty. Podniesione w zażaleniu zarzuty sprowadzają się do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi w rozpatrywanej sprawie. W tym miejscu należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia WSA w Rzeszowie w przedmiocie odrzucenia skargi. W ramach prowadzonego postępowania przedmiotem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest objęte badanie legalności prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, zwłaszcza, że rozstrzygnięcie to stało się ostateczne w wyniku zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w trybie art. 243-262 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku wniosek skarżącego dotyczącego rozpoznania w trybie art. 191 p.p.s.a. postanowienia WSA w Rzeszowie z 6 lipca 2016 r. utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości, jak też i w części i zmianę tego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy co najmniej w części, to jest w zakresie wpisu od skargi, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego nie zasługuje on na uwzględnienie. Należy podkreślić, że art. 191 p.p.s.a. pozwala oceniać Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w tym trybie te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Celem wprowadzanego przepisu jest objęcie zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego również takich postanowień wydanych w toku postępowania, na które nie służyło zażalenie, a które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest to jednak tryb umożliwiający dodatkową kontrolę kasacyjną postanowień prawomocnych albowiem dotyczy tylko tej grupy rozstrzygnięć, których nie można było zaskarżyć zażaleniem. Do takich zaś - świetle p.p.s.a. – nie należą postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienie NSA z 15 maja 2006 r., I FSK 770/15). Należy również podkreślić, że postanowienia wydawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w przedmiocie prawa pomocy mają szczególny charakter. Po pierwsze, p.p.s.a. przewiduje szczególny tryb kontroli sądowoadministracyjnej rozstrzygnięć wydawanych w sprawach dotyczących prawa pomocy. W pierwszej instancji wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpatrywane są przez referendarza sądowego (art. 258 p.p.s.a.) Od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy przysługuje specjalny środek zaskarżenia – sprzeciw – który rozpatrywany jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który działa w tym zakresie jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę ww. szczególny tryb rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że fakt braku możliwości zaskarżenia postanowienia WSA w przedmiocie prawa pomocy do Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika z faktu wyczerpania dwustopniowej kontroli rozstrzygnięć sądowych w tym zakresie już na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Wydane w trybie art. 260 p.p.s.a. postanowienie WSA w zakresie prawa pomocy odróżnia się więc w tym zakresie od innych postanowień wydawanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w stosunku do których p.p.s.a. nie przewiduje jakiejkolwiek możliwości ich wzruszania przez strony postępowania sądowoadministracyjnego. Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. – postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których bezsprzecznie zalicza się postanowienie WSA w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie WSA w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy , ze względu na szczególny tryb kontroli instancyjnej rozstrzygnięć sądowych w tym zakresie, jak również biorąc pod uwagę możliwość wzruszenia prawomocnych postanowień WSA w tym zakresie na podstawie art. 165 p.p.s.a. nie mieści się w katalogu postanowień, o których mowa w art. 191 p.p.s.a. W konsekwencji należy uznać, że wniosek skarżącego o rozpoznanie w ramach prowadzonego postępowania zażaleniowego na postanowienie o odrzuceniu skargi, prawomocnego postanowienia WSA utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Uwzględniając powyższe okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie w rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie, ze względu na brak uiszczenia wymaganego wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 230 § 3 p.p.s.a. Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.