I FZ 428/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 296/13 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 20 grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z 5 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 296/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 20 grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten zawierał braki formalne uniemożliwiające nadanie mu dalszego biegu. Zarządzeniem referendarza sądowego z 4 czerwca 2013 r. zobowiązano skarżącą do usunięcia braków przez wypełnienie lub zakreślenie zgodnie z treścią pouczenia rubryk o numerach: 6, 7, 8, 9, 10 oraz 11 formularza PPF w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Ponadto zobowiązano stronę do wskazania, czy wnosi o ustanowienie adwokata czy doradcy podatkowego. W wyznaczonym terminie skarżąca przedłożyła kolejny formularz PPF, który ponownie zawierał braki tj. niewypełnione ani niezakreślone rubryki (dotyczące nieruchomości i zasobów pieniężnych). W związku z powyższym zarządzeniem z 1 lipca 2013 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Po rozpatrzeniu sprzeciwu złożonego przez skarżącą Wojewódzki Sąd Administracyjny pozostawił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków wniosku w wyznaczonym terminie. Sąd ten podkreślił, że wcześniej skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i wówczas wypełniła wszystkie rubryki formularza, a referendarz sądowy postanowieniem z 3 kwietnia 2013 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w tym zakresie. Są to jednak dwa odrębne wnioski, o odmiennych zakresach (zwolnienie od kosztów i ustanowienie doradcy podatkowego), których nie można utożsamiać. W zażaleniu na postanowienie WSA skarżąca wskazała, że nie zgadza się z tym postanowieniem, bowiem do sprzeciwu dołączyła kolejny wniosek PPF. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został pozostawiony bez rozpoznania, był już kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym przez skarżącą w tej samej sprawie. Postanowieniem z 3 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie jej z kosztów sądowych, o co wnioskowała ona na formularzu PPF z 12 marca 2013 r. Ponowny wniosek dotyczy zaś przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca we wniosku z 28 maja 2013 r. odniosła się do postanowienia z 3 kwietnia 2013 r. i podała, że "sytuacja nie uległa zmianie", pomijając jednak większość rubryk formularza PPF. Nic więc dziwnego, że została wezwana o uzupełnienie braków ponownego wniosku ze wskazaniem, o które rubryki formularza chodzi. Trzeba bowiem w tym miejscu wskazać, że rolą strony jest złożenie wniosku i przedstawienie swojej sytuacji (vide art. 243, art. 246, art. 252 p.p.s.a.), natomiast ocena podanych przez stronę informacji pozostaje w gestii sądu. Ponadto, wcześniejsze otrzymanie prawa pomocy nie może stanowić argumentu sanującego niedopełnienie wymogów formalnych związanych z wnioskiem o prawo pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 299/13, LEX nr 1318934). Samo więc wezwanie strony o uzupełnienie wniosku z 28 maja 2013 r. było w świetle powyższych wywodów uzasadnione. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem WSA, że uzupełniony wniosek PPF należało pozostawić bez rozpoznania. Taka ocena nacechowana jest bowiem nadmiernym rygoryzmem – dotyczy to z jednej strony oceny treści uzupełnionego wniosku, a z drugiej interpretacji art. 257 p.p.s.a. W świetle art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie tej wniosek został złożony na prawidłowym formularzu PPF przeznaczonym dla osób fizycznych. Referendarz sądowy wezwał stronę o wypełnienie lub zakreślenie rubryk 6, 7, 8, 9, 10, 11. Strona uzupełniła w całości rubryki 6, 8, 9, 10, 11, natomiast w rubryce 7 uzupełniła tylko podrubrykę 7.1 w części dotyczącej mieszkania i 7.2.2 dotyczącą przedmiotów wartościowych, pozostawiając pozostałe podrubryki niezakreślone i nieuzupełnione. Co ważne strona w rubryce 5 zarówno na formularzu złożonym 28 maja 2013 r., jak i na formularzu złożonym 11 czerwca 2013 r. powołała się na poprzednio przyznane prawo pomocy, stwierdzając, że sytuacja nie uległa zmianie. W pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z 12 marca 2013 r. skarżąca uzupełniła wszystkie podrubryki rubryki 7 wyrażeniem "nie posiadam". Przyjęcie więc, że wniosek z 11 czerwca 2013 r. nie stanowił uzupełnienia braków wniosku z 28 maja 2013 r., mimo nieuzupełnienia kilku podrubryk w ramach jednej rubryki, należy uznać za zbyt rygorystyczne. Tym bardziej, że jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, przewidziana w art. 257 p.p.s.a. sankcja pozostawienia wniosku bez rozpoznania, gdy strona nie uzupełniła w zakreślonym przez sąd terminie braków wniosku, np. pozostawiła niewypełnione rubryki, ma miejsce wówczas, gdy już po uzupełnieniu formularz w dalszym ciągu ma takie braki formalne, które uniemożliwiają mu nadanie prawidłowego biegu, a nie jakiekolwiek braki (vide postanowienie NSA z 25 września 2012 r., sygn. akt II OZ 806/12, LEX nr 1219182). To, że oświadczenia strony zawarte w uzupełnionym formularzu mogłyby okazać się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej wnioskodawczyni, nie oznacza, że wniosek taki należy pozostawić bez rozpoznania. Sąd administracyjny ma bowiem możliwość wezwania strony o szczegółowe udokumentowanie jej sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej stosownie do art. 255 p.p.s.a. Nie można też przeoczyć, że w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. znajdującego w zw. z art. 166 p.p.s.a. odpowiednie zastosowanie do postanowień - sąd administracyjny zobowiązany jest do orzekania na podstawie całości akt sprawy, w tym przypadku zaś na podstawie akt dotyczących postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. To, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych był odrębnym wnioskiem od wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie oznacza, że poprzednio złożoną dokumentację można zignorować. Nie bez znaczenia pozostaje w tym kontekście również fakt, że wnosząc sprzeciw od zarządzenia referendarza, strona złożyła kolejny całkowicie uzupełniony formularz PPF. Choć w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym składzie nie można uznać, że w ten sposób strona terminowo uzupełniła braki formularza z 28 maja 2013 r., to jednak treść zawarta we wniosku z 16 lipca 2013 r. może posłużyć do oceny sytuacji skarżącej jako dodatkowa dokumentacja. Uznając więc, że w sprawie tej doszło do nieprawidłowego zastosowania art. 257 p.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.