I FZ 473/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Barbara Wasilewska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 września 2009, sygn. akt I SA/Kr 125/09 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 14 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2002 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 125/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Przedmiotowe postanowienie zapadło na skutek wniesienia przez Stronę sprzeciwu od wydanego przez Referendarza Sądowego postanowienia z dnia 3 kwietnia 2009 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powołana dalej jako "P.p.s.a.") przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Dokonując powyższej oceny, WSA przede wszystkim uwzględnił, że z sprawami, które toczą się przed tym Sądem, wiąże się konieczność uiszczenia wpisów sądowych, w łącznej kwocie 15.516 zł. Wziął również pod uwagę okoliczność, że źródłem zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji, które Strona zaskarżyła, była działalność gospodarcza prowadzona w znacznych rozmiarach. Ponadto Sąd stwierdził, że okoliczności które powołane zostały we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 lutego 2009 r., w oświadczeniu z dnia 24 marca 2009 r. oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 kwietnia 2009 r., złożonym w innej sprawie (sygn. akt I SA/Kr 1474/07), były niespójne i z racji tego budziły wątpliwości co do ich wiarygodności. Te rozbieżności nie zostały przez Stronę wyjaśnione, pomimo wystosowania przez Sąd w dniu 25 czerwca 2009 r. stosownego wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Poza tym, Strona uchyliła się od przedstawienia dokumentacji pozwalającej zbadać jej rzeczywistą zdolność finansową, na co składało się zestawienie jej dochodów i wydatków. Według Sądu, pełna analiza tej zdolności nie była możliwa, na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawionych do niego dokumentów źródłowych. Trudno bowiem na twierdzenia Strony, w znacznym stopniu poddanych pod wątpliwość, dokonywać ustaleń faktycznych. W konsekwencji WSA uznał, że nie było podstaw do przyznania Stronie prawa pomocy. W złożonym przez pełnomocnika Skarżącego, zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz załatwienie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącego. W uzasadnieniu środka zaskarżenia podniesiono, iż powodem złożenia wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy była ciężka sytuacja materialna Strony. Kwoty egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, przy dochodach uzyskiwanych z działalności gospodarczej rzędu 1.000 zł i wydatkach na miesięczne utrzymanie mieszkania rzędu 700 zł, stanowią dla Skarżącego duże obciążenie. Przez co, nie jest on w stanie jednorazowo ponieść wydatków z tytułu wpisu sądowego, który z tytułu spraw o sygn. I SA/Kr od 117/09 do I SA/Kr 128/09, prowadzonych przez WSA w Krakowie, łącznie wynosi 15.516 zł. Ponadto, odnosząc się do stwierdzonych przez Sąd I instancji niejasności wynikających z różnej treści składanych oświadczeń Skarżący stwierdził, że wykazywanie w oświadczeniach różnych kwot było wyrazem aktualizacji sytuacji majątkowej, którą charakteryzowała zmienność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasadne nie jest. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu, w wykazaniu trudnej sytuacji majątkowej, która odpowiadać będzie hipotezie normy zawartej w tym przepisie, spoczywa na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy. Powinien on nie tylko powołać, lecz także uprawdopodobnić okoliczności, które uzasadniać mają pozytywną dla niego decyzję. Nie sprostanie temu wymaganiu, skutkować będzie odmownym załatwieniem jego wniosku. Rozstrzygając o prawie pomocy, sąd powinien dokonać rzetelnej analizy zdolności płatniczych wnioskodawcy. To z kolei będzie zagwarantowane tylko, jeśli sąd dysponować będzie pełnym obrazem jego stanu majątkowego. Skoro, wnioskodawca powinien wykazać, że spełnia określone w art. 246 P.p.s.a. kryterium przyznania prawa pomocy, to w jego interesie leżeć będzie przedstawienie we wniosku wszelkich, mających wpływ na tą ocenę, okoliczności. W razie gdyby Sąd uznał, że twierdzenia strony są niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, wzywa stroną do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych. Takie postępowanie wynika z art. 255 P.p.s.a. Nie uczynienie zadość temu wezwaniu, jeśli istniały podstawy do jego wystosowania, spowoduje, że Sąd pozbawiony będzie możliwości spojrzenia na pełny obraz stanu majątkowego strony lub, że Sąd dysponować będzie obrazem, którego prawdziwość nie została potwierdzona. W tym przypadku, wykluczone będzie ustalenie, czy poniesienie przez stronę, kosztów związanych z jej uczestnictwem w postępowaniu sądowym, wiązać się będzie z uszczerbkiem dla jej (koniecznego) utrzymania. To z kolei oznacza, że wniosek w przedmiocie prawa pomocy podlegać będzie oddaleniu (por. post. WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 967/06, publik. System Informacji Prawnej LEX, komentarz do art. 246 P.p.s.a., akapit 2). W niniejszej sprawie Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie przyjął, że Strona, nie wykazała przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tym stanowiskiem należało się zgodzić Sąd ten słusznie argumentował, że przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia o dochodach i wydatkach, budziły wątpliwości. Wynikały one nie tyle ze stwierdzonej niespójności w treści oświadczeń złożonych przez Stronę w tej i w innych sprawach, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji. Te dawałyby się racjonalnie wytłumaczyć, chociażby zmiennością sytuacji finansowej Strony. Były przecież składane w różnych datach. Lecz wątpliwości wynikały przede wszystkim z tego, że Strona swoich twierdzeń odnośnie swojej sytuacji majątkowej, nie uprawdopodobniła. W tym również, co do zmiany tej sytuacji. Strona nie przedłożyła bowiem dokumentów źródłowych, w których znajdowałyby potwierdzenie jej oświadczenia. Tym bardziej, że nie zostało wykonane, nałożone na Stronę, zobowiązanie do przedstawienia wskazanych określonych dodatkowych dokumentów oraz wyjaśnienia występujących w jego oświadczeniach rozbieżności. Wskazać przy tym należy, iż wystosowanie przez Sąd wezwania znajdowało uzasadnienie w treści art. 255 P.p.s.a. Niewystarczające w tej mierze były dołączone do dwóch pism pełnomocnika Skarżącego (opatrzonych asygnatą WSA z dnia 26 marca 2009 r. oraz z dnia 14 kwietnia 2009 r.) dokumenty źródłowe, tak jak i wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego oraz w zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w przywołanym przez Skarżącego postanowieniu z dnia 18 lipca 2006 r., sygn. akt II FZ 401/2006, że "Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach, to jest z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz z drugiej strony jej możliwości finansowych." Jednakże, w niniejszej sprawie takiej analizy, dokonać było nie sposób. Pomimo, że znana była wysokość obciążeń finansowych wynikających dla Skarżącego ze spraw prowadzonych przed WSA w Krakowie, to niemożliwe było precyzyjne określenie aktualnej zdolności finansowej Skarżącego. Zdolność tę, zasadniczo determinują dwa elementy. Oba powinny być rozpatrywane w tożsamym przedziale czasowym. Będą to, środki pieniężne, którego pozostają do dyspozycji danego podmiotu (w zakresie tej kategorii, w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, bardziej miarodajna jest analiza osiągniętego przychodu, niż dochodu - por. post. NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10, niepublik.) oraz ponoszone przezeń wydatki (tutaj natomiast istotnego znaczenia nabiera kategoryzacja wydatków, na te związane z utrzymaniem i pozostałe). Dodatkowo wskazać należy, że na zdolność finansową podmiotu wpływa również posiadany majątek. W zakresie wskazanych wyżej elementów, nie dało się zweryfikować prawdziwości oświadczeń Skarżącego. Przedłożona na ich poparcie dokumentacja okazała się bowiem niewystarczająca. Ponadto, w jej uzupełnianiu Skarżący przejawił bierność. Skarżący nie wykazał więc, aby w jego przypadku spełniona została przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd I instancji nie naruszył tej regulacji. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji postanowienia.