I FZ 55/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Krystyna Chustecka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 332/12 oddalające wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 7 maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 332/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd nie dał wiary stronie, że uzyskuje jedynie dochód z prac dorywczych w wysokości 450 zł miesięcznie, zwłaszcza, że podana kwota ma wystarczać na utrzymanie trzyosobowej rodziny, dwóch lokali mieszkalnych oraz dwóch samochodów osobowych. Sąd podkreślił, że analiza informacji zawartych w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że wskazane przez skarżącego dane nie są wiarygodne i wywołują znaczące wątpliwości co do ich prawdziwości, bowiem skoro skarżący oświadcza, że nie posiada mieszkania, a właścicielem mieszkania, w którym mieszka wraz z rodziną jest jego żona, a z dokumentu (decyzja Naczelnika II Urzędu Skarbowego w K. przedłożona do sprawy sygn. akt I SA/Ke 323/12) przedłożonego przez skarżącego wynika, że jest współwłaścicielem tego mieszkania oraz drugiego mieszkania w Kielcach, to można przypuszczać, że wnioskodawca nie przyłożył wystarczającej uwagi do tego, aby przedstawione przez niego informacje były rzetelne, pełne i zgodne z prawdą. Skarżący składając wniosek nie ujawnił posiadania trzech samochodów osobowych. Uczynił to dopiero na wezwanie Sądu, przy czym nie wskazał, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Peugeot 407 Coupe Sport Automat 2. Ponadto skarżący nie wykazał, aby samochód marki Infiniti FX 37 został zabezpieczony przez organ skarbowy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Podkreślił, że zaskarżone postanowienie jest krzywdzące i niezgodne z prawem. Wskazał, że dostarczył do Sądu wszystkie dokumenty, o które był wzywany. Sąd dokonał wybiórczej analizy tych dokumentów. Wyjaśnił, że oszczędności, które posiada w kwocie 10 tys. zł pochodzą ze "ściągniętych zaległych faktur z działalności", co wskazał we wniosku. Ponadto posiadane samochody i nieruchomości zostały zajęte, a rachunku bankowe zostały zlikwidowane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Należy zauważyć, że konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Sąd odwoławczy zwraca uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2011 r. II FZ 733/10). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie ze wskazaniami zawartymi w postanowieniu z dnia 26 listopada 2012 r., Sąd I instancji wezwał podatnika m.in. do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił wykazu o posiadanych rachunkach bankowych, nie udokumentował wysokości miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania (czynsz, energia, media). Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez NSA w niniejszej sprawie – pogląd, że strona uchylając się od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, LEX nr 479142). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że mimo posiadania dwóch nieruchomości lokalowych strona we wnioskach o przyznania prawa pomocy nie podała, że jest w ich posiadaniu. Ponadto nie można dać wiary oświadczeniom strony, że jedynymi dochodami, jakimi dysponuje, jest dochód z prac dorywczych w wysokości 450 zł miesięcznie w kontekście wydatków na utrzymanie, które w oświadczeniu z dnia 6 sierpnia 2012 r. zostały określone na kwotę 5.160 zł, a w piśmie z dnia 11 stycznia 2013 r. na kwotę 1.200-1.500 zł. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.