I FZ 8/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Firmy Handlowo-Usługowej "W." s.c. [...] z siedzibą w T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 407/15 oddalające wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Firmy Handlowo-Usługowej "W." s.c. [...] z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 407/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Firmy Handlowo – Usługowej W. s.c. [...] z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 31 grudnia 2014 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2012 r. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, iż z przedłożonych przez wspólników spółki oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz pism z dnia 11 maja 2015 r. stanowiących odpowiedź na wezwanie Sądu wynika, że : – J.L. tworzy gospodarstwo domowe z żoną. Ich majątek stanowi: dom o pow. 130 m2, udział – 1/6 część w domku letniskowym o pow. 20 m2, udział w ½ części we własności samochodu Citroen Berlingo o wartości 35.000 zł. Podał, że osiąga dochód w kwocie 3.131,04 zł, a ponoszone wydatki miesięczne oszacował na 2.500 zł. Od 28 września 1999 r. pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Jego miesięczne wydatki na: wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, odzież wynoszą 850 zł. Za 2014 r. osiągnął dochód w kwocie 38.565 zł (PIT-36); – P.S. tworzy gospodarstwo domowe z żoną, a ich majątek stanowi dom w zabudowie szeregowej o pow. 101 m2 oraz udział w ½ części we własności ww. samochodu. Podał, że osiąga dochód w kwocie 3.131,04 zł, a ponoszone wydatki miesięczne oszacował na 2.500 zł. Od 28 września 1999 r. pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Jego miesięczne wydatki na: wyżywienie, ubranie, ubezpieczenie, odzież wynoszą 950 zł. Za 2014 r. osiągnął dochód w kwocie 37.565 zł (PIT-36). Na poparcie powyższych okoliczności przedłożono rachunki za: gaz, prąd, wyciągi z rachunków bankowych, akty notarialne – umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej, deklaracje PIT-36. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 199 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy, wskazał iż ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy i uznał, iż w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku. W zażaleniu skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyznaniu, że sytuacja majątkowa spółki nie uzasadnia przyznania pomocy albowiem, uzyskiwany dochód pozwala na uiszczenie w całości opłaty sądowej od skargi, w sytuacji gdy prawidłowa ocena powyższych dowodów prowadzi do wniosku przeciwnego. Wskazując na powyższą podstawę wniesiono o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego oraz aktualnej sytuacji finansowej. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 P.p.s.a. i wezwał stronę do nadesłania dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy przede wszystkim zauważyć, że nie ma wątpliwości, iż skarżąca nie wypełniła wezwania wystosowanego do niej w trybie art. 255 P.p.s.a. Nie przedstawiła w szczególności źródła i wysokości dochodów żony [...] i żony [...]. Zauważyć należy, iż stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, dalej k.r.i.o.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Wspólnicy spółki cywilnej, powołali się na fakt rozdzielności majątkowej. Jednakże rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wspólnika z obowiązku pomocy finansowej co wynika z ww. art. 23 k.r.i.o. Skoro skarżąca twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny czy może sfinansować swój udział w postępowaniu. Podkreślić należy, iż udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze wspólnikami spółki we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W świetle powyższego, skoro we wniosku każdy ze wspólników wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, to nieudzielenie informacji dotyczących ich stanu majątkowego już może wpłynąć negatywnie na ocenę twierdzeń strony, co do niemożliwości poniesienia kosztów sądowych. Zauważyć też należy, iż osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Skoro wspólnicy spółki cywilnej nie przedstawili żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa, to w takiej sytuacji powinna liczyć się z tym, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania ich oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazali przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Odnosząc się do argumentacji zażalenia warto zauważyć, iż Sąd pierwszej instancji analizując informacje przedłożone przez skarżącą odniósł się do sytuacji materialnej, wskazując na przychód jaki uzyskała ona w I kwartale 2015 r. w łącznej kwocie 56.110,97 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 16.940,51 zł oraz w 2014 r., odpowiednio 145.298,34 zł oraz 70.5666,45 zł. Biorąc pod uwagę wysokość przychodu jaki uzyskiwała skarżąca z prowadzonej działalności gospodarczej słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż jest w stanie pokryć opłaty w postępowaniu sądowym. Zauważyć bowiem należy, że w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu", istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (np. zwolnienia podatkowe, ponoszone wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodów, amortyzacja majątku trwałego, itp.). Istotniejsze zatem jest to, że skarżąca uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. Nie zasługuje na uwzględnienie wskazany w uzasadnieniu zażalenia argument, iż skarżąca nie posiada środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, albowiem posiadane zasoby pieniężne są w ciągłym obrocie i zostały zainwestowane w towary niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, iż posiadane przez spółkę środki finansowe wykorzystywane na jej bieżącą działalność uzyskują prymat pierwszeństwa przed kosztami sądowym. Skoro skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na zakupy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to nie można uznać by uiszczenie kosztów sądowych mogło spowodować zachwianie jej płynności finansowej. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji gdy stroną skarżącą jest spółka cywilna, ocena czy przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione, musi dotyczyć również finansowych i majątkowych możliwości każdego z jej wspólników. Mając na uwadze powyższe oraz wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, a także niewypełnienie przez wspólników wezwania sądu wystosowanego w trybie określonym na podstawie art. 255 P.p.s.a., zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.