I GNP 1/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi H. K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1042/17 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: odrzucić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia. Postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1042/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt SA/Sz 511/16 oddalającego skargę H.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącej, ustanowiony z urzędu, został wezwany do wykazania podstawy wznowienia postępowania i jej uzasadnienia, okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie oraz żądania zmiany lub uchylenia zaskarżonego orzeczenia (zgodnie z art. 279 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w terminie 7 dni, od dnia otrzymania zobowiązania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik skarżącej w opinii o braku podstaw do złożenia skargi o wznowienie postępowania z dnia [...] stycznia 2018 r., wskazał, że po wnikliwej analizie akt sprawy oraz po spotkaniu z małżonkiem skarżącej stwierdził w niniejszej sprawie brak podstaw do wznowienia postępowania. Sąd przekazał skarżącej opinię pełnomocnika o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem. Jednocześnie zobowiązano skarżącą do wskazania, czy podtrzymuje swoją skargę o wznowienie postępowania, złożoną w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. Ponadto pouczono skarżącą o wymogach skargi stosownie do art. 279 p.p.s.a. i wezwano do wskazania podstawy wznowienia oraz jej uzasadnienia, okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi, a także żądania uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia, w terminie 7 dni od dnia otrzymania zobowiązania, pod rygorem odrzucenia skargi stosownie do przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie Sądu, skarżąca w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. podtrzymała wniesioną skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem. Wskazanym powyżej postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 280 p.p.s.a. W uzasadnieniu WSA zaznaczył, że zarówno pełnomocnik jak i sama skarżąca nie usunęli braków formalnych skargi poprzez m.in. wskazanie podstaw wznowienia postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. H. K. wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1042/17. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1042/17, podlega odrzuceniu z uwagi na niespełnienie wymogów, o którym mowa w art. 285e § 1 p.p.s.a. W art. 285e § 1 p.p.s.a. ustawodawca określił szczególne wymogi, jakie powinna spełniać skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z jego treścią skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna zawierać: 1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości lub w części; 2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie; 3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne; 4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy; 5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto - gdy skargę wniesiono stosując art. 285a § 2 - że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi; 6) wniosek o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem. Zgodnie z § 2 art. 285e p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony. Do skargi - oprócz jej odpisów dla doręczenia ich stronom i uczestnikom postępowania - dołącza się dwa odpisy przeznaczone do akt Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 285j zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Stosownie zaś do treści art. 285h § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1, jak również skargę z innych przyczyn niedopuszczalną. Z treści art. 285f § 2 p.p.s.a. wynika, że jedynie w przypadku stwierdzenia niezachowania warunków formalnych określonych w art. 285e § 2, przewodniczący wzywa o poprawienie lub uzupełnienie skargi. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wymogi określone w art. 285e § 1 są elementami konstrukcyjnymi tej skargi, a zatem w przypadku ich niespełnienia skarga nie może podlegać sanacji poprzez ewentualne wezwanie strony do uzupełnienia powstałych w tym zakresie braków. Skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2011 r., sygn. akt II ONP 2/11, z 25 lutego 2011 r., sygn. akt I ONP 14/11, z 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I ONP 16/10, z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I ONP 5/12, z 18 marca 2011 r., sygn. akt I FNP 1/11 i z 7 września 2012 r., sygn. akt I FNP 6/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd, zgodnie z którym wszystkie wymagania określone w art. 285e § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. są samoistne i niezależne, nie mogą zatem być ani nawzajem zastępowane, ani pomijane, został wyrażony także w literaturze przedmiotu (B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Lex 2013). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że zgodnie z art. 285e § 1 pkt 2 p.p.s.a., jednym z wymogów skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie. Oznacza to konieczność wskazania jednej lub obu podstaw, o których mowa w art. 285d p.p.s.a., a więc na podaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność orzeczenia z prawem. Oceniając wniesioną skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia stwierdzić należy, że została ona wadliwie skonstruowana gdyż nie spełnia wymogu określonego w art. 285e § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie jest to jedyny dostrzeżony brak skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Przedmiotowy nadzwyczajny środek zaskarżenia nie spełnia również wymogu wskazanego w art. 285e § 1 pkt 3 p.p.s.a. gdyż strona nie wskazała żadnego przepisu czy też normy, z którą zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. Zaznaczenia wymaga, że przytoczenie podstaw skargi oraz przepisu o którym mowa w pkt 3 art. 285e § 1 winno być na tyle wyraźne, aby Naczelny Sąd Administracyjny nie musiał domyślać się intencji autora, ani wnioskować czego strona skarżąca oczekuje, żądając rozstrzygnięcia. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych, gdyż nie jest dopuszczalna wykładnia w tym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I FNP 1/11, LEX nr 786602). Zauważenia wymaga, że wniesiona w tej sprawie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 285e § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie zawiera również uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego dotyczy skarga. Przypomnieć wypada, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1042/17, którego dotyczy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt SA/Sz 511/2016 oddalającego skargę H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W tym postanowieniu WSA wskazał, że skarżąca odpowiadając na wezwanie Sądu, nie wykazała stosownych podstaw przemawiających za wznowieniem postępowania ani ich uzasadnienia. Pomimo stosownego pouczenia nie podała także, że został zachowany termin do złożenia skargi. Skarżąca nie wypowiedziała się również co do tego, czy żąda uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji WSA stwierdził, że ani pełnomocnik ani sama skarżąca nie usunęli braków formalnych skargi poprzez m.in. wskazanie podstaw wznowienia postępowania sądowego. Na marginesie tej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zauważa też, że pełnomocnik skarżącej złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Nie można zatem uznać, że szkoda po stronie wnoszącej skargę powstała w wyniku postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 marca 2018 r., objętego skargą o stwierdzenie jego niezgodności z prawem. Kolejnym wymogiem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest na mocy art. 285a § 1 w związku z art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a wykazanie, że jego wzruszenie w drodze innych środków prawnych "nie było możliwe i nie jest możliwie". Tymi środkami mogą być zarówno zwykłe środki odwoławcze, jak i nadzwyczajne środki prawne. Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skarżącej od kwestionowanego na obecnym etapie postępowania postanowienia WSA w Szczecinie przysługiwało zażalenie. Z kolei wskazane przez autora skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia okoliczności nie świadczą o tym, że skarżąca z wyjątkowych powodów nie skorzystała z uprawnienia do wniesienia środka zaskarżenia w postaci zażalenia od postanowienia z dnia 22 marca 2018 r., a przez to - że dopuszczalne jest kwestionowanie tamtego orzeczenia poprzez wniesienie skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem. Autor skargi wielokrotnie wskazuje na brak porozumienia z wyznaczonym pełnomocnikiem oraz podejmowanie działań w celu wyznaczenia innego pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka argumentacja nie świadczy o wystąpieniu w sprawie wyjątkowego przypadku, o jakim mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że postanowienie z dnia 22 marca 2018 r., którego stwierdzenia niezgodności z prawem domaga się strona skarżąca zapadło w związku z postępowaniem zakończonym prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt SA/Sz 511/2016 oddalającego skargę H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Mając na uwadze specyfikę i przedmiot tego postępowania zasygnalizowania wymaga, że zmiana okoliczności faktycznych uprawnia skarżącą do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285h § 1 w zw. z art. 285e § 1 pkt 2, 3, 4 i 5 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.