I GSK 1246/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1231/18 w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej kwotę długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA) wyrokiem z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1231/18 oddalił skargę [...] (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor IAS) z 14 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. WSA rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Małopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Krakowie (dalej: Naczelnik UCS) decyzją z 22 czerwca 2018 r. określił skarżącemu [...] zł należności celnych przywozowych, wynikających z długu celnego powstałego 8 grudnia 2017 r. z tytułu niewypełnienia obowiązków przewidzianych w przepisach prawa celnego, dotyczących wprowadzenia na obszar celny UE towaru nieunijnego (samochodu osobowego). Jednocześnie organ odmówił dopuszczenia do obrotu z zastosowaniem zwolnienia z należności celnych przywozowych w ramach operacji uprzywilejowanej - mienia osobistego. Decyzja została doręczona skarżącemu 12 lipca 2018 r. Pełnomocnik skarżącego, pismem z 27 lipca 2018 r. (nadanym w tym samym dniu w DPD Polska), wniósł do Dyrektora IAS odwołanie od ww. decyzji, które wpłynęło do Naczelnika UCS 31 lipca 2018 r. Następie 23 sierpnia 2018 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji. Wniosek uzasadnił tym, że w lipcu i sierpniu 2018 r. większość czasu pracował poza Wrocławiem, a tym samym nie przebywał pod adresem do doręczeń korespondencji i poprosił o nadanie przesyłki przez małżonkę. Pełnomocnik wskazał, że z nieznanych mu przyczyn odwołanie zostało nadane 27 lipca 2018 r., a zatem uchybił terminowi bez swojej winy. Wskazał także, że o opisanej sytuacji dowiedział się 22 sierpnia 2018 r. Dyrektor IAS decyzją z 14 września 2018 r. – wydaną na podstawie art. 228 §1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800; dalej: o.p.) oraz art. 73 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 90c ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2018 r., poz. 167) – odmówił uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdził uchybienie terminowi do jego wniesienia odwołania od ww. decyzji Naczelnika UCS. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że termin do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika UCS upłynął 26 lipca 2018 r. Jednocześnie organ podkreślił, że w tej sytuacji odwołanie powinno być sporządzone 26 lipca 2017 r., podczas gdy widnieje na nim data 27 lipca 2017 r., czyli 1 dzień po terminie. Organ podkreślił także, że nadanie przesyłki u operatora innego niż wyznaczonego – w omawianej sprawie [...] – nie jest równoznaczne z wniesieniem go do organu. Taki walor posiada jedynie oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. W sytuacji zaś, gdy wysyła się pismo za pośrednictwem innego operatora, datą złożenia pisma jest jego wpływ do organu podatkowego. Dyrektor IAS za nietrafną uznał argumentację skarżącego, że z nieznanych mu przyczyn odwołanie zostało nadane przez małżonkę 27 lipca 2018 r. W ocenie organu widniejąca na odwołaniu data jego sporządzenia, tj. 27 lipca 2018 r. potwierdza, że odwołanie nie tylko wysłano, ale również sporządzono za późno, nie dochowując ustawowych terminów, co świadczy o zaniedbaniu leżącym po stronie pełnomocnika. Dyrektor IAS stwierdził także brak spełnienia w sposób kumulatywny przesłanek koniecznych do dokonania przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ponieważ nie dochowano 7-dniowego terminu na złożenie wniosku od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jak też nie wskazano w rzeczywistości przyczyny niedochowania terminu i nieuprawdopodobniono braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu. Zaskarżonym wyrokiem WSA – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS. W uzasadnieniu wyroku WSA przypomniał, że sporne w sprawie jest, czy decyzja Naczelnika UCS z 22 czerwca 2018 r. została skarżącemu prawidłowo doręczona i czy w związku z tym uchybił on terminowi do wniesienia odwołania. WSA wskazał, że decyzja Naczelnika UCS została doręczona na adres pełnomocnika, ustanowionego na podstawie pełnomocnictwa szczególnego PPS-1 z 8 grudnia 2017 r., zalegającego w aktach sprawy. Decyzja została doręczona 12 lipca 2018 r. [...]. Tym samym doręczenie było skuteczne, a sam pełnomocnik nie podważał faktu doręczenia decyzji w tej dacie, co potwierdził we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Sąd zwrócił uwagę na odmienność argumentacji zawartej we wniosku o przywrócenie terminu [...] oraz tej zawartej w skardze do WSA złożonej przez pełnomocnika - radcę prawnego. We wniosku podniesiono, że z nieznanych pełnomocnikowi [...] przyczyn nadanie odwołania, o które poprosił swoją żonę, nastąpiło 27 lipca 2018 r., co potwierdza materiał zgromadzony w aktach sprawy. W skardze natomiast radca prawny skupił się na tym, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji. WSA uznał za trafną argumentację organu odnośnie do prawidłowości doręczania decyzji i wniesienie odwołania z uchybieniem terminu, a także przyczyn odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W powyższym kontekście WSA odwołując do uzasadnienia wyroku NSA z 26 października 2018 r. I GSK 810/16, że przepisy Ordynacji podatkowej przewidują możliwość doręczenia przesyłki podatkowej dorosłemu domownikowi podatnika pod wskazanym na przesyłce adresem (art. 149 o.p.). Natomiast Prawo pocztowe w art. 26 ust. 2 pkt 3 lit. b umożliwia dokonanie doręczenia takiej przesyłki osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem w placówce operatora. Tym samym za uprawnione należy uznać na gruncie podatkowym doręczanie korespondencji osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem (dorosłemu domownikowi) zarówno pod wskazanym na przesyłce adresem, jak i w placówce operatora, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. WSA wskazał następnie na art. 162 o.p., który zawiera warunki przywrócenia terminu i podkreślił, że jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, wyłącza możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto wskazał, że niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowych przez pełnomocnika obciąża samą stronę. W ocenie WSA w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik nie spełnił kryterium braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Na pełnomocniku spoczywał bowiem obowiązek takiej organizacji pracy, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą. Chodzi tu przede wszystkim o praktyczną organizację pracy w sposób zapewniający ochronę interesów klientów. WSA dodał, że odwołanie jest środkiem o tyle niesformalizowanym, które nie musi zawierać szczegółowego uzasadnienia i mogło być podpisane także przez samą stronę. Brak staranności w prowadzeniu sprawy mocodawcy nie może być rekompensowany przywróceniem uchybionego terminu. Skarżący – reprezentowany przez radcę prawną – złożył skargą kasacyjną, która zaskarżył wyrok WSA w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie norm postępowania: I. art. 150 o.p. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt. 2 lit. b ustawy Prawo pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188), poprzez stwierdzenie że poprzez odebranie przez Annę Sawicką przesyłki poleconej adresowanej do pełnomocnika skarżącego doszło do skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika UCS z 22 czerwca 2018 r.; II. art. 162 § 1 w zw. z art. 162 § 2 o.p., poprzez uznanie, że skarżący nie uprawdopodobnił skutecznie braku swojej winy we wniosku o przywrócenie terminu złożonym wraz z odwołaniem od decyzji z 22 czerwca 2018 r. oraz uznanie przez WSA, że wniosek ten nie został wniesiony w ustawowym terminie. W związku z powyższym skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych i wydanie rozstrzygnięcia w sprawie bez przeprowadzenia rozprawy. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od skarżącego na rzecz organu wg norm przepisanych i nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów środka odwoławczego, niezbędnym jest przypomnienie kilku zasad dotyczących konstruowania skargi kasacyjnej i reguł ich badania przez Naczelny Sąd Administracyjny. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że skarga kasacyjna, jako środek odwoławczy od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku bądź postanowienia kończącego postępowanie, jest sformalizowanym środkiem prawnym, dlatego ustawodawca wprowadził w art. 175 p.p.s.a., przymus sporządzenia tego środka przez osoby dysponujące fachową wiedzą prawniczą, co ma zapewnić odpowiedni poziom skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna oprócz wymagań przepisanych dla pisma w postępowaniu sądowym powinna dodatkowo zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie podstawy, o której mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. z wyraźnym określeniem przepisów w ramach zgłoszonej podstawy, które zdaniem sporządzającego skargę zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny wydający zaskarżone orzeczenie. Stosownie do powołanego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie podstaw kasacyjnych z rozwinięciem zarzutów i przedstawieniem rzeczowej argumentacji w uzasadnieniu skargi kasacyjnej ma niezwykle istotne znaczenie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest, zatem precyzyjne przytoczenie podstaw kasacyjnych, co umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu orzekającemu w tak zakreślonych granicach ustosunkowanie się do ich zasadności (postanowienie NSA z 17 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1659/17; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższych warunków skarga kasacyjna nie spełnia. Autor skargi kasacyjnej nie powiązał bowiem zarzuconych przepisów, tj. art. 150 o.p. w zw. z art. 37 ust. 2 pkt. 2 lit. b ustawy Prawo pocztowe oraz art. 162 § 1 i § 2 o.p. z odpowiednimi przepisami ustawy o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przypomnieć należy, że decyzja Naczelnika UCS z 22 czerwca 2018 r., została doręczona na adres pełnomocnika, ustanowionego na podstawie pełnomocnictwa szczególnego PPS-1. Decyzja ta została doręczona 12 lipca 2018 r. [...] - żonie [...] . Tym samym doręczenie było skuteczne, a sam pełnomocnik nie podważał faktu doręczenia przedmiotowej decyzji w tej dacie, co potwierdził we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Termin na wniesienie odwołania od decyzji Naczelnika UCS upłynął 26 lipca 2018 r. Oznacza to, że przesyłka pocztowa zawierająca przedmiotowe odwołanie powinna była zostać nadana do wysyłki najpóźniej 26 lipca 2018 r., a została nadana 1 dzień po ustawowym terminie 27 lipca 2018 r. W zaskarżonej decyzji Dyrektor IAS ocenił skuteczność przedmiotowego doręczenia przyjmując, że przesyłka została doręczona prawidłowo 12 lipca 2018 r., w trybie zastępczym. Zgodnie z art. 149 o.p., w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano do doręczeń. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że WSA prawidłowo przyjął za organem, iż doręczenie nastąpiło w formie przewidzianej w art. 150 o.p. Skoro bowiem listonosz 28 czerwca 2018 r. próbował doręczyć decyzję na adres wskazany przez pełnomocnika, co okazało się niemożliwe z powodu nieobecności adresata oraz osób wskazanych w art. 149 o.p. w mieszkaniu, oznacza to, że zasadne stało się zastosowanie trybu przewidzianego w art. 150 o.p., tj. pozostawienie przesyłki przez okres 14 dni w placówce pocztowej i powiadomienia o tym adresata. Nie jest sporne, że Ordynacja podatkowa nie reguluje zasad odbioru pisma we wskazanych miejscach. Tak więc kwestie wydania korespondencji przez operatora pocztowego, dokonywane winny być zgodnie z zasadami przyjętymi dla tego operatora. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 3 lit. b ustawy Prawo pocztowe, (błędnie wskazany przez WSA wcześniej obowiązujący przepis art. 26 ust. 2 pkt 3 lit. b o tożsamej treści) – przesyłka pocztowa, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia w placówce pocztowej, w szczególności, w następujących przypadkach: osobie pełnoletniej zamieszkałej razem z adresatem, jeżeli adresat nie złożył w placówce pocztowej zastrzeżenia w zakresie doręczenia przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego, po złożeniu na piśmie oświadczenia o zamieszkiwaniu razem z adresatem (pkt 3 lit. b). Dodać należy, że zgodnie z art. 37 ust. 3 ustawy Prawo pocztowe przepisy ust. 2 nie naruszają przepisów innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń. Należy zatem dojść do wniosku, że pismo w placówce pocztowej może odebrać nie tylko adresat, ale również osoba pełnoletnia zamieszkała razem z adresatem. Powyższe stanowisko znalazło potwierdzenie w wyroku siedmiu sędziów NSA z 8 lipca 2019 r., I FSK 486/17 (dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym pełnoletni domownik może odebrać pismo od organu podatkowego nie tylko w mieszkaniu ale również w placówce pocztowej. Tak więc WSA prawidłowo przyjął, że odebranie w placówce pocztowej korespondencji zawierającej decyzję organu, przez żonę [...] , po jej awizacji pod adresem wskazanym przez pełnomocnika, mając na uwadze całość okoliczności sprawy, było skuteczne. Nie są także usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia art. 162 § 1 w zw. z art. 162 § 2 o.p., zawarte w punkcie II petitum skargi kasacyjnej. Wykładnia tych przepisów dokonana przez WSA jest prawidłowa. Powtórzyć zatem należy, że ustawodawca wprowadzając art. 162 § 1 o.p. uzależnił przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, od faktu uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Przepis ten nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Zatem każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej postaci – niedbalstwa – rozumianego jako niedołożenie należytej staranności jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga bowiem wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Dodać należy, że art. 162 § 1 o.p. nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest wyjątkiem od zasady, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można zatem mówić tylko wtedy, gdy istniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Takie okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały, co prawidłowo stwierdził organ i co zaakceptował WSA. Powtórzyć zatem należy, co pomija obecnie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, że [...] nie kwestionował odbioru decyzji organu 12 lipca 2018 r. Świadczy o tym dodatkowo – przywołana w odpowiedzi na skargę kasacyjną –korespondencja e-mailowa [...] z organem (p. k. 175 i 176 akt adm.), z której wynika, że pełnomocnikowi było znane, że przesyłka z decyzją organu z 22 czerwca 2018 r. została do niego wysłana, a ponadto sam pełnomocnik potwierdził w ww. korespondencji z 11 lipca 2018 r., że awizo (dot. decyzji organu I instancji) otrzymał "Mamy awizo. Będziemy odbierać my i [...] ". Tak więc pełnomocnik wiedział o wysłaniu decyzji organu – będącej w drodze na adres wskazany przez niego – już w tym terminie (11 lipca 2018 r.), jak również wiedział, że jest to dla jego mocodawcy decyzja niekorzystna, o czym organ poinformował pełnomocnika powiadomieniem z 26 kwietnia 2018 r. WSA trafnie również zwraca uwagę, na taką samą datę sporządzenie i nadania odwołania, tj. 27 lipca 2018 r., która jest datą spóźnioną do terminowego złożenia odwołania. Zresztą sam [...] we wniosku o przywrócenie terminu przyznał, że z nieznanych mu przyczyn odwołanie zostało wysłane przez żonę 27 lipca 2018 r. Prawidłowo jest wywód WSA, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Argumenty przytoczone przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu nie mają takich cech. Pełnomocnik, reprezentujący skarżącego, winien zadbać o zagwarantowanie zastępstwa na czas swoich wyjazdów poza Wrocław. W przedmiotowej sprawie powyższego nie dopełniono. Ponadto sam skarżący miał możliwość samodzielnego wniesienia odwołania, przy zachowaniu terminów procesowych, czego nie dopełnił. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).