I GSK 1660/22
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-10-22
Skład orzekający: Piotr Pietrasz, Joanna Salachna, Izabella Janson
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego narusza art. 141 § 4 PPSA poprzez brak wyjaśnienia kluczowych kwestii prawnych i faktycznych dotyczących odpowiedzialności solidarnej za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, uznając, że uzasadnienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obarczone jest wadami uniemożliwiającymi pełną kontrolę instancyjną. Sąd I instancji nie wyjaśnił w sposób wystarczający kluczowych kwestii prawnych i faktycznych, takich jak moment powstania zobowiązania podatkowego, zastosowanie przepisów o przedawnieniu oraz właściwe stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o finansach publicznych w kontekście odpowiedzialności członka zarządu. W związku z tym sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako byłego prezesa zarządu spółki za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej. Organy administracji (PARP, Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej) orzekły o jego odpowiedzialności, powołując się na pełnienie funkcji prezesa w okresie powstania nieprawidłowości i bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę skarżącego. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 141 § 4 PPSA.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 3827/21 w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 25 kwietnia 2021 r. nr DIR-II.025.33.2020.IS.5 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości z tytułu zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz J. C. 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 3 lutego 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 3827/21 oddalił skargę J. C. (dalej: skarżący) na decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: organ) z dnia 25 kwietnia 2021 r., nr DIR-II.025.33.2020.IS.5 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w zapłacie należności z tytułu zwrotu dofinansowania.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zawiadomieniem z [1] września 2019 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: PARP) wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne wobec skarżącego w przedmiocie odpowiedzialności byłego Prezesa Zarządu T. spółka z o.o. w P. (dalej: Spółka lub beneficjent) z tytułu zwrotu środków przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie, określonych w decyzji PARP z 3 grudnia 2015 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rozwoju z 29 kwietnia 2016 r.
Natomiast pismem z [2] września 2019 r. PARP wezwała skarżącego do wykazania, że w odniesieniu do Spółki we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie - Prawo restrukturyzacyjne, czy też niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy/lub ewentualnie wskazania mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości Spółki w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania.
Skarżący pismem z [3] września 2019 r. wniósł o uznanie go jako osoby niezobowiązanej w sprawie oraz o umorzenie postępowania w części dotyczącej jego osoby. Do pisma załączył kopię Protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z [...] lipca 2015 r. oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w Poznaniu Wydział VIII Karny z 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt VIII K 329/19.
Decyzją z 30 września 2020 r. PARP orzekła o: 1) odpowiedzialności skarżącego solidarnie z T. sp. z o.o. za niepodatkowe należności budżetowe określone decyzją PARP z dnia 3 grudnia 2015 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rozwoju z dnia 29 kwietnia 2016 r. z tytułu zwrotu środków przyznanych na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...]; 2) zobowiązaniu skarżącego do zapłaty kwoty należności głównej w wysokości [1] zł; 3) zobowiązaniu skarżącego do zapłaty odsetek w wysokości [2] zł określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonych od dnia przekazania środków na rachunek bankowy spółki do dnia 30 września 2020 r.
W uzasadnieniu decyzji PARP wskazał, że na dzień powstania nieprawidłowości w postaci niewykonania zaleceń pokontrolnych związanych z naruszeniem postanowień umowy o dofinansowanie stwierdzonych podczas kontroli przeprowadzonej w siedzibie Spółki w dniach [1] września 2014 r., [2] grudnia 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r., Prezesem zarządu był skarżący.
Ponadto organ I instancji wskazał, że zgodnie z informacją odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców KRS - stan na dzień 11 września 2019 r. - a także na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego w postaci m.in. Uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia wspólników z dnia [...] sierpnia 2014 r. (Uchwała nr 2 z dnia [...] sierpnia 2014 r.) oraz z dnia [...] lipca 2015 r. (Uchwała nr 1 z dnia [...] lipca 2015 r.), skarżący pełnił funkcję Prezesa Zarządu Spółki na moment niedokonania zwrotu dofinansowania w wyznaczonym terminie w związku z pismem PARP z dnia 30 czerwca 2015 r. rozwiązującym umowę o dofinansowanie w trybie natychmiastowym oraz wzywającego do zwrotu wypłaconego dofinansowania.
W związku z powyższym PARP stwierdził, że warunek dopuszczalności wszczęcia postępowania wynikający z art. 108 § 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: o.p.) został spełniony. Doręczenie decyzji określającej zobowiązanie budżetowe nastąpiło bowiem przed dniem wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie wobec skarżącego, tj. przed dniem 16 września 2019 r.
Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Spółki, PARP wskazał przesłankę odpowiedzialności członka zarządu (skarżącego) zgodnie z treścią art. 116 § 1 o.p.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Minister zaskarżoną decyzją uchylił pkt 3) decyzji PARP i w tym zakresie orzekł o zobowiązaniu skarżącego do zapłaty odsetek w wysokości [...] zł, określonej jak dla zaległości podatkowych naliczonych od dnia przekazania środków na rachunek bankowy Spółki do dnia 2 czerwca 2020 r. tj. uprawomocnienia postanowienia Sądu Rejonowego Poznań -Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, sygn. akt PO.VI1I NS-REJ.KRS/7904/20/12 w sprawie wykreślenia podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego; w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję PARP.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że badając przesłanki odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki kapitałowej ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, że spełniona została pozytywna przesłanka, o której stanowi art. 116 § 2 o.p,, bowiem skarżący w okresie, kiedy upływał termin płatności nieopodatkowanych należności budżetowych z tytułu zwrotu środków przez Spółkę, piastował funkcję prezesa jednoosobowego zarządu Spółki, tj. [...] sierpnia 2014 r. został powołany do pełnienia ww. funkcji, zaś odwołany z pełnionej funkcji został z dniem [...] lipca 2015 r. Ponadto, jak wskazał organ odwoławczy, analiza materiału dowodowego w zakresie przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Spółki pozwala na przyjęcie wniosku, że została spełniona również przesłanka pozytywna warunkująca wydanie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego, tj. bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki. A w toku postępowania skarżący nie wskazał również mienia Spółki, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje roszczenie, nie zgłosił także wniosku o upadłość we właściwym czasie, za co, zdaniem Ministra, ponosi winę.
Minister stwierdził także, że PARP nieprawidłowo obciążyła skarżącego odsetkami za zwłokę od zaległości z tytułu zwrotu przekazanego Spółce dofinansowania, od dnia przekazania środków do dnia wydania decyzji PARP przenoszącej odpowiedzialność majątkową za zaległości Spółki. W sprawie doszło do utraty podmiotowości prawnej przez Spółkę w wyniku jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców, co potwierdza wpis informujący o uprawomocnieniu 2 czerwca 2020 r. postanowienia Sądu Rejonowego Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu. Zatem wobec nieistniejącej osoby prawnej nie można skutecznie dochodzić roszczeń odsetkowych. Tym bardziej akcesoryjnej i subsydiarnej odpowiedzialności w tym zakresie nie powinni ponosić byli członkowie organów tego nieistniejącego podmiotu.
Odnośnie analizy stanu faktycznego w zakresie treści sprawozdań finansowych za lata 2013 – 2015 organ wskazał, że były podstawy do stwierdzenia niewypłacalności Spółki w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu.
Odnosząc się zaś do zarzutu, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte po czterech latach od rezygnacji skarżącego z funkcji członka zarządu Spółki Minister wskazał na treść art. 118 § 1 o.p. wyjaśniając, że początku terminu pięciu lat na wydanie decyzji w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako osoby trzeciej, nie można liczyć od dnia dokonania wypłaty środków, lecz najwcześniej od stwierdzenia nieprawidłowości i daty przekształcenia się jej w zaległość. Wskazał, że dla ustalenia terminu do wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako osoby trzeciej nie ma znaczenia fakt rezygnacji z pełnionej w Spółce funkcji członka zarządu.
W skardze do WSA w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż w sprawie wykazano pozytywne przesłanki odpowiedzialności za zobowiązania członka zarządu, tj. istnienie zobowiązania, pełnienie funkcji członka zarządu w danym okresie przez skarżącego oraz bezskuteczność postępowania egzekucyjnego. Natomiast ciężar dowodu co do wykazania istnienia przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu spoczywa na osobie trzeciej, która chce uwolnić się od tej odpowiedzialności.
Zdaniem Sądu I instancji bezzasadne były zarzuty skarżącego dotyczące dokonania ustaleń faktycznych nie znajdujących oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym w zakresie oceny, czy skarżący nie uwolnił się od odpowiedzialności za zaległości Spółki poprzez złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki lub wskazał majątek Spółki. Sąd przy tym podzielił ocenę organów, że okoliczność umorzenia postępowania karnego wobec skarżącego za czyn określony w art. 79 ust. 4 ustawy z 29 września 2015 r. o rachunkowości w zakresie niezłożenia sprawozdań finansowych i sprawozdań z działalności Spółki, jak i umorzenia wobec skarżącego postępowania wyjaśniającego w sprawie naruszenia dyscypliny finansów publicznych pozostawały w tej sprawie bez związku z odpowiedzialnością wynikającą z przepisów Ordynacji podatkowej. Wynik bowiem tych postępowań nie przesądza o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości Spółki.
Zarzut naruszenia art. 116 o.p. w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p. poprzez nakazanie skarżącemu zwrotu świadczenia nienależnie pobranego został uznany za chybiony przez WSA, gdyż skarżący w okresie od [...] sierpnia 2014 r. do [...] lipca 2015 r. sprawował funkcję członka zarządu Spółki, a w okresie tym nie został złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Pismem z 30 czerwca 2015 r., doręczonym [...] lipca 2015 r., PARP rozwiązała ze Spółką w trybie natychmiastowym umowę o dofinansowanie, a to oznacza, że w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki zaistniało zdarzenie będące odpowiednikiem podatkowego stanu faktycznego, determinującego powstanie obowiązku i zobowiązania podatkowego. Sąd podzielił stanowisko organów, że decyzja PARP o zwrocie z 3 grudnia 2015 r. utrzymana w mocy decyzją Ministra z 29 kwietnia 2016 r. miała charakter deklaratoryjny.
Powołując się na przepisy art. 66a u.f.p., art. 70 i art. 118 o.p. oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, WSA wskazał, że początek biegu terminu przedawnienia związany jest z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości, zaś w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała.
WSA w Warszawie wskazał, że początek terminu z art. 118 § 1 o.p., tj. pięciu lat na wydanie decyzji w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako osoby trzeciej, nie można liczyć od dnia dokonania wypłaty środków, lecz najwcześniej od stwierdzenia nieprawidłowości i daty przekształcenia się zobowiązania w zaległość. W okolicznościach niniejszej sprawy ostateczna decyzja względem Spółki została wydana 29 kwietnia 2016 r. i w tej dacie zobowiązanie do zwrotu przekształciło się w zaległość. Termin do wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności upływał zatem 31 grudnia 2021 r., zaś decyzja PARP została doręczona przed tą datą. Tym samym została wydana w terminie ustawowym przed upływem terminu przedawnienia.
Sąd I instancji nie stwierdził również naruszenia prawa procesowego. Organ wykazał przesłanki obciążające skarżącego odpowiedzialnością za zobowiązania Spółki poprzez wskazanie, że pełnił on funkcję członka zarządu Spółki w czasie kiedy upłynął termin płatności zobowiązań, a egzekucja wobec Spółki okazała się bezskuteczna. Jednocześnie skarżący nie wykazał istnienia przesłanek egzoneracyjnych w postaci wskazania majątku Spółki pozwalającego na zaspokojenie zobowiązań oraz nie wykazał, że we właściwym terminie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, a niedokonanie tej czynności nastąpiło bez jego winy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
1. Naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1.1. art. 12a § 2, art. 12a § 5 p.p.s.a. w zw. z nieudostępnieniem akt sprawy uniemożliwiając tym samym kasatorowi realizację konstytucyjnej normy jawności i ochronę wartości wskazanych art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tym samym uniemożliwiając weryfikację kompletności akt przekazanych przez organ, pozbawiając prawa do zapoznania się z istotnym materiałem dowodowym sprawy i podważanie ustaleń dokonanych przez organ administracji, w następstwie czego doszło do oddalenia skargi przez Sąd I instancji, jak i odpowiednie przygotowanie stosownych wniosków jak również stosownej skargi kasacyjnej w okresie pandemii Covid-19;
1.2. art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 p.p.s.a w wyniku nie przekazania kasatorowi treści zarządzenia Sądu I instancji w zakresie ustalenia składu orzekającego, tym samym uniemożliwiając złożenie wniosku o wyłączenie sędziego Sądu I instancji z postępowania;
1.3. art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. tym samym błędnie uznanie, że nie doszło do wystąpienia przesłanki nieważności postępowania w wyniku podpisania decyzji przez urzędnika do tego nie upoważnionego w dzień wolny od pracy, bez dostępu do akt postępowania z pominięciem podania stanowiska służbowego;
1.4. art. 106 § 3 p.p.s.a. polegającym na nie uwzględnieniu wniosków kasatora w zakresie przeprowadzenia dowodów z upoważnień urzędników prowadzących w rzeczywistości postępowania w ramach organu II instancji jednocześnie nie podpisujących decyzję potwierdzających stanowisko kasatora, tym bardziej, że organy I i II instancji uchylały się od realizacji tego obowiązku w wyniku błędnej wykładni przepisów kompetencyjnych w sprawie. Dowody te były kluczowe dla weryfikacji poprawności upoważnień wydanych w trybie art. 268a k.p.a., dekoncentrujących uprawnienia piastuna organu I i II instancji;
1.5. art. 119 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w sprawie w wyniku nie uwzględnienia wniosku kastora zawartego w skardze, a tym samym pozbawienie kasatora możliwości poznania terminu rozprawy i złożenia kolejnych pism procesowych w sprawie;
1.6. art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 2, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wyrażającym się w bezpodstawnym ustaleniu, iż osoba dokonująca podpisania decyzji organu II instancji była upoważniona do jej dokonania w imieniu Ministra (organ II instancji) w oparciu o upoważnienie udzielone przez ten organ na podstawie art. 268a k.p.a.;
1.7. art. 133 § 1 p.p.s.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na wydaniu wyroku na podstawie nie kompletnych akt i braku w nich np.:
1.7.1. upoważnienia administracyjnego dla urzędnika prowadzącego postępowanie odwoławcze w ramach organu I instancji;
1.7.2. upoważnienia administracyjnego dla urzędnika prowadzącego postępowanie odwoławcze w ramach organu II instancji;
1.7.3 .regulaminu organizacyjnego urzędu organu I i II instancji wykazującego zakres możliwych upoważnień dla urzędników obsługujących piastun organu;
1.7.4. braku w aktach pisma procesowego z dnia [...].06.2021 r. wraz załącznikami przedstawiającymi np. sytuację finansową Spółki uwalniających tym samym kasatora o niespełnienia przesłanki złożenia wniosku o upadłość w niewłaściwym terminie;
Tym samym oparciu rozstrzygnięcia przez Sąd I instancji na podstawie i wyłącznie stanowiska organu administracyjnego, a nie aktach postępowania.
1.8. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przepis ten stanowi o tym, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, poprzez:
1.8.1. błędne zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia wszystkich argumentów skargi i pism procesowych opierając się na wyrokach nie zapadłych wobec kasatora;
1.9. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. c) i art. 134 § 1, p.p.s.a. poprzez niezamieszczenie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku istotnego elementu, nierozpoznania istoty sprawy, gdy tymczasem brak taki stanowi naruszenie wskazanego przepisu i uniemożliwia instancyjną kontrolę prawidłowości zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia oraz uniemożliwia polemikę z treścią wyroku, kontrolę kasacyjną, a także doprowadziło do błędnego uznania, że:
1.9.1. Sąd I instancji nie ma obowiązku odnoszenia się do wszystkich zarzutów skargi;
1.9.2. w aktach sprawy nie muszą znajdować się wszystkie dowody, gdy znane są one kastorowi;
1.9.3. wbrew przyjętemu w judykaturze podglądowi, że treść upoważnienia powinna być jednoznaczna i precyzyjna, zasadę tę można zastąpić nieprecyzyjnym sformułowaniem z regulaminu stworzonego i zatwierdzonego przez organ I i II instancji;
1.9.4. przywołany zapis nie spełnia definicji upoważnienia ogólnikowego i blankietowego uniemożliwiającego w sposób precyzyjny dekoncentrację uprawnień piastuna organu I i II instancji;
1.9.5. organ działając w tym zakresie upoważniony jest do powoływania się wyłącznie na zasadę uzasadnionego zaufania do administracji państwowej, a kasator zobowiązany jest do przyjęcia stanu faktycznego w tym zakresie "na wiarę" bez wskazania imiennego upoważnienia i dołączenia go do akt postępowania;
1.9.6. organ działając w tym zakresie upoważniony jest do powoływania się wyłącznie na zasadę uzasadnionego zaufania do administracji państwowej, a kasator zobowiązany jest do podania okoliczności kwestionowania;
1.9.7. do precyzyjnego ustalenia terminu powstania zobowiązania wynikającego z realizacji w sposób niewłaściwy projektu przez beneficjenta przy udziale środków z Unii Europejskiej zgodnie z treścią art. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. nr 312, str. 1; dalej: rozporządzenie 2988/95);
1.9.8. do precyzyjnego ustalenia terminu przedawnienia dla kasatora zgodnie z treścią art. 3 rozporządzenia 2988/95;
1.10. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez nienależytą, pobieżną i wybiórczą analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz niewystarczającą ocenę stanowiska organów podatkowych w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności niepoczynienie własnych ustaleń, a w rezultacie oparcie rozstrzygnięcia w kluczowej kwestii niniejszej sprawy z pominięciem pisma z dnia [...].06.2021 r. wraz załącznikami;
1.11. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. polegające na wyrażeniu oceny prawnej pomimo niewskazania podstawy prawnej i pomimo niewyjaśnienia tej podstawy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że:
1.11.1. niekompletne, niedostateczne, wybiórcze uzasadnienie skarżonego wyroku, brak dokonania oceny zgodności zaskarżonego aktu administracyjnego ze wszystkimi przepisami mającymi zastosowanie w tej sprawie, tj. brak wnikliwego i pełnego rozpoznania wszystkich zarzutów skargi, w szczególności zarzutu naruszenia właściwości miejscowej organu I instancji;
1.11.2. nienależytą, pobieżną i wybiórczą analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz niewystarczającą ocenę stanowiska organów podatkowych w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności niepoczynienie własnych ustaleń, a w rezultacie oparcie rozstrzygnięcia w kluczowej kwestii niniejszej sprawy, tj. właściwości miejscowej organu I instancji, na niekompletnym materiale dowodowym;
1.12. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy obu instancji art. 66 u.f.p.
2. Naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
2.1. art. 12a § 2, art. 12a § 5 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 1 i § 3 pkt 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 27.05.2019 r. w sprawie sposobu postępowania z aktami spraw sądowoadministracyjnych w wojewódzkich sądach administracyjnych i Naczelnym Sądzie Administracyjnym w wyniku nieudostępnienia akt sprawy w całości, wywodząc nową normę prawną nie mającą odzwierciedlenia w przepisach prawa w podziale akt sprawy na akta "sądowe" i akta "administracyjne" tym samym różnicując zakres dostępu do akt sprawy w zależności czy akta te są dostępne w systemie PASSA czy są to akta papierowe w czytelni Sądu;
2.2. art. 12a § 2, 12a § 5 p.p.s.a. w zw. z nieudostępnieniem akt sprawy w całości, wywodząc nową normę prawną nie mającą odzwierciedlenia w przepisach prawa w podziale akt sprawy na akta "sądowe" i akta "administracyjne" tym samym różnicując zakres dostępu do akt sprawy w zależności czy akta te są dostępne w systemie PASSA czy też są to akta papierowe w czytelni Sądu;
2.3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zastosowanie w sprawie art. 66a u.f.p., który jako przepis prawa materialnego nie obowiązywał w 2015 r.;
2.4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) poprzez błędne przyjęcie, że nie zaistniały przesłanki wyłączające odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki z o.o., a w szczególności, iż kasator:
2.4.1. pełnił funkcję prezesa zarządu czasie, kiedy nastąpiło powstanie zobowiązania wynikającego z realizacji projektu przez beneficjenta przy udziale środków z Unii Europejskiej;
2.4.2. pełnił funkcję prezesa zarządu czasie, kiedy upłynął termin płatności zobowiązania podatkowego, które następnie przekształciło się w zaległość podatkową;
2.4.3. odpowiada za wpłaty dokonane przez organ I i II instancji na realizację projektu dokonane przed objęciem funkcji prezesa zarządu spółki ujawnieniem tego faktu w KRS;
2.4.4. nie zgłosił wniosku o upadłość w czasie właściwym w wyniku niezastosowania w sprawie treści sygn. akt II FPS 3/09, publ. w CBOSA, gdzie w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe).
Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, że ponosi winę za jego niewypełnienie.
2.5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9 k.p.a. w zw. z art. 116 o.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów prawa i zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na dokonaniu ustaleń faktycznych nie znajdujących oparcia w zgromadzonym w sprawie dowodach w konsekwencji błędne uznanie, że:
2.5.1. nie doszło do złożenia w odpowiednim czasie wniosku o upadłość spółki T., a tym samym jako były prezes zarządu kasator jest współodpowiedzialny za zobowiązanie tego podmiotu, tym samym nie doszło do uwolnienia mojej osoby od odpowiedzialności w tym zakresie;
2.5.2. nie doszło do wskazania majątku Spółki, mimo że w związku ze złożonym wnioskiem o upadłość dnia [...] lipca 2015 r. majątek ten został wykazany;
2.6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaakceptowanie braku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i operacie decyzji wyłącznie na wybiórczym uzasadnieniu zawartym w decyli organu I i II instancji, przez niepodjęcie wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, polegające m.in. na pominięciu:
2.6.1. błędne uznanie, że nie doszło do wskazania majątku Spółki, mimo że w związku ze złożonym wnioskiem o upadłość dnia [...] lipca 2015 r. i prowadzonym postępowaniem, gdzie doszło do wskazania tego majątku. Inicjatorem tego postępowania była moja osoba;
2.6.2. nie uwzględniono treści postanowienia Zastępcy Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia 16 października 2017 r. sygn. akt BMO-360-2-73/2017/JS, którego kopia została przedłożona również do PARP;
2.6.3. nie doszło do poprawianej analizy stanu faktycznego w zakresie treści sprawozdań finansowych za lata 2013 r., 2014 r. i 2015 r. i nieuwzględnienie wyjaśnień zawartych w załączniku nr 3 w zakresie sytuacji finansowej;
2.7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, i art. 11 k.p.a. poprzez brak podstawy niewykazania faktu nieuznania złożenia wniosku o upadłość dnia [...].07.2015 r. (przez pełnomocnika ustanowionego w sprawie) wskazanego w postanowieniu Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto w Poznaniu VIII Wydział Karny sygn. akt VIII K 329/19;
2.8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9, art. 1 rozporządzenia 2988/95 poprzez błędne ustalenie wykładni definicji:
2.8.1. programów wieloletnich;
2.8.2. nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała zgodnie z treścią;
2.9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8, art. 9 k.p.a. w zw. z:
2.9.1. art. 78 § 1 i 2 k.p.a., poprzez niewłaściwą interpretację zapisu prawa i przyjęcie wadliwej wykładni przepisu co do swobody odrzucania wniosków dowodowych kasatora;
2.9.2. art. 107 § 1 k.p.a. poprzez zaakceptowanie nienależytego uzasadnienia decyzji i w konsekwencji niewyjaśnienie podstaw rozstrzygnięcia, poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
2.9.3. art. 116 o.p. w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 1 u.f.p., art. 207 ust. 1 pkt 8 u.f.p. poprzez oparcie odpowiedzialności indywidualnej prezesa zarządu na podstawie szeregu rażących naruszeń prawa przez organ I instancji w zakresie wypowiedzenia umowy w dniu 30.06.2015 r. i wydania decyzji dnia 03.12.2015 r. Tym samym oparcia swego wnioskowania na bazie postępowań w których były prezes nie mógł czynnie uczestniczyć, a skutki te zostają na niego przeniesione;
2.9.4. art. 108, art. 116 § 2, art. 118 § 1 o.p. błędną wykładnie przepisów z zakresie ustalenia podmiotów, które mogą odpowiadać solidarnie za zobowiązania beneficjenta;
2.9.5. art. 116 o.p. w zw. z art. 67 i 207 u.f.p. przez bezpodstawne przyjęcie, że zaistniały przesłanki do orzeczenia o odpowiedzialności strony w przypadku braku jej winy co do nie złożenia wniosku o upadłość, gdyż stan finansowy spółki był dobry;
2.9.6. art. 66a u.p.f. (Prawa Farmaceutycznego) niemającego zastosowania w sprawie;
2.9.7. art. 66a i 207 u.f.p. przy zastosowaniu w stanie prawnym przed 2017 r.;
2.9.8. art. 66a, 207 u.f.p. i art. 3 rozporządzenia 2988/95 uznając, że w sprawie ma prymat art. 66a u.f.p. zamiast przywołane rozporządzenia;
2.9.9. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. w zw. z art. 11 i nast. prawa upadłościowego i naprawczego przez nieprawidłową, zbyt szeroką wykładnię;
2.9.10. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 80 i 81 k.p.a. oraz art. 15 k.p.a. na skutek niezebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenia wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, a także naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania;
2.10. art. 156 § 1 wyniku nieuznania faktu, że umowa z beneficjentem została rozwiązana dnia 30.06.2015 r. decyzja z dnia 03.12.2015 r. została wydane z rażącym naruszeniem prawa w wyniku naruszenia:
2.10.1. art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (dalej: u.z.p.p.r.) w związku z art. 6d ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: ustawa o PARP) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż RIF jest podmiotem upoważnionym do przeprowadzenia kontroli merytorycznej projektu i wydania rekomendacji PARP, w sytuacji gdy dopuszczalne jest zlecenie przez PARP podmiotowi innemu tylko czynności technicznych związanych z obsługą zadań PARP;
2.10.2. art. 6b ust. 8 ustawy o PARP w zw. z art. 30 ust. 1 i 2 u.z.p.p.r. oraz § 17 ust. 1 i 2 Umowy poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji administracyjnej w sytuacji, gdy pomiędzy stronami powstał spór co do interpretacji Umowy, który zgodnie z Umową powinien być rozstrzygnięty przez sąd powszechny oraz poprzez naruszenie zasady równości stron Umowy;
2.10.3. art. 77 ust. 6 i art. 79a ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej poprzez przeprowadzenie kontroli z naruszeniem przepisów prawa w zakresie kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy przez osoby nie będące pracownikami organu kontroli, co miało istotny wpływ na wyniki kontroli oraz wykorzystanie tak uzyskanych dowodów w postępowaniu administracyjnym dotyczącym kontrolowanego przedsiębiorcy, przeprowadzenie kontroli przez podmiot prywatny nie będący organem państwa, brak stosownej decyzji administracyjnej w tym zakresie;
2.10.4. art. 91 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej poprzez ignorowanie wniosków płynących z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w zakresie wykładni rozporządzenia 2988/95;
2.10.5. art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a także poprzez ignorowanie zapadłych orzeczeń polskich sądów administracyjnych, Trybunału Konstytucyjnego i ETS, w zakresie zastosowania rozporządzenia 2988/95;
2.10.6. art. 10. 1. ustawy Prawo przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 – złamanie zasady domniemania uczciwości przedsiębiorcy przez skrajnie negatywną interpretację przepisów prawa mającą na celu pokrzywdzenie przedsiębiorcy, unikanie polemiki prawnej w tym zakresie;
2.10.7. art. 10. 2. ustawy Prawo przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 r. działania organu I instancji bezpośrednio wpływają na sferę praw i obowiązków strony. Nałożenie na stronę obowiązku (zwrotu dofinansowania) bądź ograniczenie lub odebranie mu uprawnienia nie może nastąpić, jeśli nie zostaną zebrane jednoznaczne dowody. Jeśli organ nie będzie w stanie usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego w postępowaniu wyjaśniającym, to powinien przyjąć fakty korzystne dla przedsiębiorcy. W ten sposób ma być eliminowana arbitralność rozstrzygnięć wydawanych na podstawie niejednoznacznych dowodów;
2.10.8. art. 11. 1. ustawy Prawo przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 r. – złamanie zasady przyjaznej interpretacji przepisów. Zgodnie z zasadą przyjaznej interpretacji przepisów, organ miał obowiązek rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych na korzyć strony, jeśli przepis jest na tyle niejasny, że zasady logiki i dyrektywy wykładni pozwalają na przyjęcie kilku sposobów jego interpretacji. Dzięki temu, strona ma mieć pewność, że nie zostanie obciążony obowiązkiem ani nie zostanie jej odebrane uprawnienie na podstawie niekorzystnej interpretacji niejasnego przepisu. Zasada przyjaznej interpretacji ma zatem na celu eliminację negatywnych skutków niejasności prawa dla strony/przedsiębiorcy;
2.10.9. art. 13 ustawy Prawo przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 r. – złamanie zasady pogłębiania zaufania, bezstronności i równego traktowania. Zasada jest generalną dyrektywą, która znajduje uzupełnienie w wielu innych zasadach i wytycznych, w tym m.in. w zasadzie pewności prawa, bezstronności i równego traktowania czy szybkości działania;
2.10.10. art. 16 ustawy Prawo przedsiębiorcy z dnia 6 marca 2018 r. – złamanie zasady udzielania informacji. Kluczowym obowiązkiem organów administracji powinno być udzielanie zainteresowanym podmiotom wyczerpujących informacji w sprawach, które należą do właściwości tych organów. Realizacje tej zasady stanowi np. publikowanie przez organy ogólnych schematów procedur kontroli. Niezrealizowanie nałożonego na organy kontroli obowiązku publikowania w Biuletynie Informacji Publicznej interpretacji indywidualnych, procedur kontroli.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z uwagi na trafność zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Zgodnie z powyżej powołanym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie zatem art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. m.in. wyroki NSA: z 18 września 2014 r., II GSK 1096/13; 27 listopada 2014 r., II GSK 584/13, 12 lutego 2015 r., II OSK 200/15; 3 marca 2015 r., II GSK 56/14; 11 marca 2015 r., II GSK 810/14, 27 sierpnia 2021 r., II GSK 1417/18; dostępne na: www.nsa.gov.pl). Sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Z uwagi na to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej wedle kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych) umotywowanie stanowiska Sądu I instancji musi uwzględniać mające zastosowanie w danej sprawie przepisy prawa materialnego i/lub przepisy postępowania.
Uwzględniając powyższe uwagi co do kierunku wykładni i konsekwencji obowiązywania art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnienie wyroku obarczone jest wadami, które nie pozwalają na pełną kontrolę instancyjną orzeczenia.
Sąd I instancji dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - mając na uwadze wskazane uprzednio okoliczności w postaci:
a) pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa spółki od [...] sierpnia 2014 r. do [...] lipca 2015 r.;
b) dokonania pismem doręczonym Spółce [...] lipca 2015 r. rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym umowy o dofinansowanie
- przywołując dyspozycje zawarte w art. 116 § 1 i § 2 o.p., stwierdził że "Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że dla powstania odpowiedzialności członka zarządu decydujący jest moment powstania zobowiązania podatkowego, a nie zaległości podatkowej. Nie jest bowiem konieczne, aby w czasie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu spółki nastąpiło przekształcenie zobowiązania podatkowego w zaległość podatkową; może to nastąpić później, gdy dana osoba nie będzie już członkiem zarządu." (s. 14 zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia). Po czym, po wskazaniu na umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec Spółki, WSA ustalił: "(...) nie ulega wątpliwości, że w sprawie wykazano pozytywne przesłanki odpowiedzialności za zobowiązania członka zarządu tj. istnienie zobowiązania, pełnienie funkcji członka zarządu w danym okresie przez skarżącego oraz bezskuteczność postępowania egzekucyjnego." (s. jw.).
Z dalszych wywodów zawartych w uzasadnieniu wyroku, odnoszących się do powyższej kwestii (zawartych na s. 18-21 zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia) wynika zaś, że:
1) w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki zaistniało zdarzenie będące odpowiednikiem podatkowego stanu faktycznego, determinującego powstanie obowiązku i zobowiązania podatkowego, a świadczy o tym doręczone Spółce pismo o natychmiastowym rozwiązaniu umowy o dofinansowanie;
2) istotna jest w sprawie kwestia przedawnienia zobowiązania; W tym przedmiocie Sąd I instancji stwierdził, że nie znajduje zastosowania art. 70 § 1 o.p. oraz że art. 66a u.f.p. ma zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych powstałych po dniu jego wejścia w życie, po czym wskazał, że w sprawie miały wprost zastosowanie przepisy art. 3 rozporządzenia 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych (przepisy te zostały przytoczone);
3) w odniesieniu do wynikającego z art. 3 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 uprawnienia państw członkowskich w przedmiocie wydłużenia okresu przedawnienia, stwierdzono, że Polska określiła w prawie krajowym dłuższy termin przedawnienia należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w prawie krajowym, co potwierdza art. 66a u.p.f.;
4) "Zatem z przywołanych przepisów wynika, że początek biegu terminu przedawnienia związany jest z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości, zaś w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała."
W odniesieniu do powyższego Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wywody Sądu I instancji są niepełne oraz niespójne. Przede wszystkim nie wyjaśniono jakie zdarzenie determinowało powstanie obowiązku i zobowiązania zwrotowego oraz kiedy miało ono miejsce w odniesieniu do realiów rozpoznawanej sprawy - tym bardziej, że zdaniem samego Sądu I instancji (na co już wskazano) - dla powstania odpowiedzialności członka zarządu decydujący jest moment powstania zobowiązania podatkowego (zwrotowego). W sprawie powstanie zobowiązania zwrotowego nie może być wiązane z doręczeniem Spółce decyzji określającej kwotę do zwrotu wraz z należnymi odsetkami, ponieważ decyzja taka (wydawana na podstawie art. 207 ust. 1 i 9 u.f.p.) - na co słusznie zwrócił uwagę WSA - ma charakter deklaratoryjny. Powoływany przez WSA fakt rozwiązania ze Spółką umowy o dofinansowanie z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości w dacie, w której skarżący pełnił funkcje prezesa spółki wskazuje jedynie tyle, że doszło do stwierdzenia zaistnienia nieprawidłowości. Brak jest także odniesienia się przez Sąd I instancji w kontrolowanej sprawie do kwestii "upływu terminu płatności", o którym mowa w art. 116 § 2 o.p. Sąd nie wyjaśnił jak należy odpowiednio (na podstawie art. 67 u.f.p. w zw. z art. 60 pkt 6 u.f.p.) stosować wskazany przepis Ordynacji podatkowej w odniesieniu do zobowiązań do zwrotu środków uzyskanych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich.
Niespójności zaistniały także w odniesieniu do zastosowania w sprawie art. 66a u.f.p., który został dodany na mocy art. 11 pkt 4 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1475) i wszedł w życie 2 września 2017 r. Sąd zauważył bowiem, że art. 66a u.f.p. ma zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych powstałych po dniu jego wejścia w życie. Nie wiadomo jednak co rozumiał WSA za "stan faktyczny", a ponadto jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie wyroku decyzja ostateczna w stosunku do Spółki została wydana (nie podano daty doręczenia) dnia 29 kwietnia 2016 r., a więc przed wejściem w życie ww. przepisu u.f.p. Abstrahując od tego ustalenia zauważyć także trzeba, że rozważając sprawę w obecnych realiach i w odniesieniu do sprawy niniejszej konieczne będzie uwzględnienie stanowiska zawartego w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 6 lutego 2025 r., C-42/24. W szczególności zważyć trzeba na stwierdzenie, że "Z samego brzmienia art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich wynika, że ustanawiając ten przepis, prawodawca Unii zamierzał jedynie umożliwić państwom członkowskim wydłużenie terminu przedawnienia w stosunku do terminu przewidzianego w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/95, z wyłączeniem wszelkich zmian momentu rozpoczęcia biegu tego terminu." (pkt 27). Tymczasem sformułowanie art. 66a u.f.p. ab initio wskazuje na początek biegu terminu przedawnienia (poprzez sformułowanie "licząc od dnia").
Sąd I instancji w odniesieniu do zastosowania art. 118 § 1 o.p. wskazał jedynie, że początku terminu "tj. pięciu lat na wydanie decyzji w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej skarżącego jako osoby trzeciej, nie można liczyć od dnia dokonania wypłaty środków, lecz najwcześniej od stwierdzenia nieprawidłowości i daty przekształcenia się zobowiązania w zaległość." Jest to niezrozumiałe na tle brzmienia art. 118 § 1 o.p., który ma być stosowany odpowiednio w sprawach takich jak rozpoznawana oraz na tle wcześniejszych wywodów WSA. Zgodnie bowiem z przywołaną regulacją nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Pojęcie zaś zaległości podatkowej wynika z dyspozycji art. 51 o.p. i wiązane jest z niezapłaceniem podatku (odpowiednio: zobowiązania zwrotowego) w terminie płatności. Sąd I instancji wskazał w tym zakresie decyzję ostateczną względem Spółki orzekającą zwrot, nie wyjaśniając dlaczego przyjął takie zastosowanie art. 118 § 1 o.p., podczas gdy w odniesieniu do stosowania art. 116 § 2 o.p. nie wypowiedział się w przedmiocie upływu terminu płatności zobowiązania.
W takim stanie niemożliwe jest dokonanie instancyjnej kontroli zaskarżonego wyroku. To z kolei oznacza, że przedwczesne byłoby odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, w tym dotyczących prawidłowości procedowania przez Sąd I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ponownie uwzględni poczynione uwagi oraz wyjaśnienia i sporządzi uzasadnienie rozstrzygnięcia uwzględniające wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
O zasądzeniu kosztów postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1860).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło