I GSK 283/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt I SA/Op 213/19 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 28 marca 2019 r. nr 1601-IEE.711.512.2018 w przedmiocie uchylenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z 25 września 2019 r., sygn. akt I SA/Op 213/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 poz. 1369) – zwanej dalej: "p.p.s.a." oddalił skargę A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 28 marca 2019 r. w przedmiocie uchylenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Od tego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną. Wyrok zaskarżono w całości i zadeklarowano sformułowanie zarzutów na obu podstawach. Do zarzutów naruszenia przepisów postępowania skarżący zaliczył zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo "rażącego naruszenia przez organy podatkowe" przepisów art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że stan faktyczny wynikający z akt sprawy w zakresie istnienia egzekwowanego obowiązku w wysokości określonej w tytułach wykonawczych był wystarczająco udokumentowany. Jako zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego podniesiono błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) – zwanej dalej "u.p.e.a." poprzez przyjęcie, że organy wykazały istnienie podstaw kontynuowania postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skoncentrowano się na zagadnieniu zakresu zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym twierdząc, że odpowiednie w myśl art. 144 k.p.a. stosowanie tego przepisu może polegać tu wyłącznie na uchyleniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one nieuzasadnione, dlatego że Sąd pierwszej instancji zasadnie dostrzegł się w zaskarżonym postanowieniu uchybień, które stanowiłby podstawę do jego uchylenia. Przede wszystkim zaakcentować należy, że przedmiotem sądowej kontroli w tej sprawie było postanowienie wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z oceną organów wyrażoną w odniesieniu do przesłanki bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., a w istotnym w tej sprawie stanie prawnym opisanej jako stwierdzenie, że "w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.". Nie stanowiło przedmiotu postępowania ustalanie istnienia egzekwowanego zobowiązania oraz jego wysokości. Już z tego powodu pierwszy z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów jest nietrafny, bo zmierza do podważenia ustaleń poczynionych przez organy w odniesieniu do egzekwowanego obowiązku. Już z tego powodu zarzut naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. jest nieuzasadniony. Niezależnie od tego zauważyć należy, że towarzyszący im zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. jest niewystarczająco precyzyjny, bo wskazana jednostka redakcyjna tekstu ustawy składa się z mniejszych części i nie podano, której z nich zarzut miałby dotyczyć. Jeżeli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a., to po pierwsze – wbrew stanowisku skarżącego – przepis ten należy do kategorii przepisów postępowania, nie zaś prawa materialnego. Po drugie – skarżący nie wyjaśnił w czym upatruje podnoszonych wad wykładni czy niewłaściwego zastosowania. Nie sprecyzował też powodów, dla których uważa że organy nie wykazały przesłanek uregulowanych w tym przepisie. Nie zasługiwały na uwzględnienie także twierdzenia zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a skoncentrowane wokół kompetencji organu odwoławczego rozpatrującego zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Przypomnieć należy, że skarżący składając zażalenie na postanowienie o umorzeniu tego postępowania mocą własnej czynności prawnej spowodował kontynuowanie postępowania. Wbrew argumentom skargi kasacyjnej, stwierdzić należy że w przypadku postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, kompetencja organu rozpatrującego zażalenie nie ogranicza się do utrzymania w mocy bądź uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażany w literaturze i orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym "przepisy o odwołaniach, a więc także art. 138, mogą być stosowane do zażaleń "wprost, z odpowiednimi modyfikacjami lub w ogóle. Na tej podstawie jest dopuszczalne orzeczenie przez organ odwoławczy jedynie o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji" (zob. wyrok NSA z 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2518/15, LEX nr 1987147, podaję za Z. Kmieciak [w:] Z. Kmieciak i inni, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2023, komentarz do art. 144, teza 2). We wskazanym wyroku wyjaśniono dalej, że uprawnienie organu odwoławczego do wyłącznie uchylenia zaskarżonego postanowienia aktualizuje się w szczególności wówczas, gdy "organ odwoławczy uznaje, że nie było podstaw do wydania przez organ pierwszej instancji postanowienia, a przepisy nie przewidują wydania postanowienia «negatywnego» w stosunku do postanowienia wydanego przez organ pierwszej instancji". W tej sprawie tego rodzaju jednorodzajowość rozstrzygnięcia nie zachodzi, bo w świetle art. 59 § 4 u.p.e.a., przewidującego kompetencję organu do wydania postanowienia w sprawie umorzenia egzekucyjnego zapaść może zarówno postanowienie o umorzeniu jak i o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. mając na uwadze trudną sytuację życiową skarżącego.