I GSK 345/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 195/20 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez [...] jest pkt. 1) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 6 października 2020 r. sygn.. akt I SA/Rz 195/20. W zaskarżonej części wyroku oddalona została skarga [...] (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2019r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: [...] 14 stycznia 2019 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy z owodu złej sytuacji finansowej, spowodowanej odbywaniem kary pozbawienia wolności oraz złej sytuacji zdrowotnej. ZUS decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek uznając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r., poz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W ocenie ZUS wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń a także, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] maja 2019r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2019r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 8 października 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 508/19 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] maja 2019 r. Wskazał na konieczność wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej Skarżącego, a ponadto zwrócił uwagę na rozbieżności pomiędzy wykładnią stosowanych przepisów i poczynionych dotychczas ustaleń. Organ bowiem nie wyjaśnił, czy odmowa ulgi nastąpiła z powodu nieziszczenia się przesłanek ją warunkujących, czy w ramach uznania administracyjnego. ZUS rozpatrując sprawę ponownie wskazał, że przesłanka umorzenia składek, wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła, również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zaistniała. Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Należności figurujące na jego koncie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które prowadzone jest od 18 maja 2011r. Egzekucja należności z wynagrodzenia za pracę była skuteczna przez okres trwania zatrudnienia. Obecnie na zajętych rachunkach bankowych nie stwierdzono środków pieniężnych. W lipcu 2017r. przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego dalsze tytuły wykonawcze w celu prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których nie jest uprawniony Dyrektor ZUS. Pomimo, że aktualnie postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, organ egzekucyjny nie uznał należności za całkowicie nieściągalne. Nie wystąpiła również przesłanka braku następców prawnych wnioskodawcy. Odnośnie kolejnych przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że wysokość nieopłaconych składek objętych wnioskiem o umorzenie przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła pomimo, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. ZUS wskazał, że umorzone postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego nie daje podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, ponieważ prowadzone było tylko z wynagrodzenia za pracę. Ponadto egzekucja jest nadal prowadzona przez ZUS. Obecnie Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Zaległości figurujące na koncie wnioskodawcy są aktualnie dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej. Mając na względzie powyższe ZUS stwierdził, że brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z analizowanym wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności, wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie"), ZUS po analizie sytuacji majątkowej, finansowej, rodzinnej i zdrowotnej Strony uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia Strony z konieczności spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS wziął pod uwagę, że Wnioskodawca ma 34 lata, a więc jest w okresie największej aktywności zawodowej. Do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu jeszcze 31 lat, co daje podstawę do przypuszczeń, że wnioskodawca będzie jeszcze na przestrzeni kilkunastu lat aktywny zawodowo. W związku z tym faktem ZUS upatruje możliwości poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy, choćby w dłuższej perspektywie czasu. ZUS uznał też, że w stosunku do Skarżącego nie występują przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. W ocenie ZUS wynikające z przedłożonej dokumentacji medycznej schorzenia (zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, w tym dyskopatia zwyrodnieniowa [...] oraz zmiana o charakterze torbieli w [...] mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że ze względu na sytuację zdrowotną jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia i trwale wykluczony z rynku pracy, czy też niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca nie przedłożył również dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co skutkowałoby brakiem możliwości wykonywania pracy zarobkowej. W związku z tym ZUS nie znalazł przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. [...] zaskarżył decyzję ZUS w całości. Zakwestionował stwierdzenie ZUS dotyczące jego prawdopodobnej aktywności zawodowej w perspektywie kolejnych kilkunastu lat. Skarżący wskazał, że tego rodzaju prognoza ma charakter wyłącznie hipotetyczny, gdyż ZUS nie może wiedzieć, czy Skarżący dożyje wieku emerytalnego i czy jego sytuacja finansowa się polepszy. Organ nie wziął również pod uwagę, że oprócz zaległych składek, ciążą na nim także zaległości z tytułu odsetek, które ciągle się powiększają. W ocenie Skarżącego w jego przypadku zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Skarżący podniósł, że od 2016r. toczy się wobec niego egzekucja, która jest bezskuteczna. Podniósł, że przebywa obecnie w zakładzie karnym. Mimo deklarowanej chęci zatrudnienia, lekarz medycyny pracy nie wyraził zgody na zatrudnienie. Skarżący podniósł również, że w jego przypadku zachodzi przesłanka nadzwyczajnego zdarzenia, w wyniku którego doszło do powstania zadłużenia wobec ZUS. Ojciec Skarżącego zachorował bowiem na raka jelita grubego. W wyniku tego zdarzenia Skarżący został jedynym żywicielem rodziny. Matka nie pracowała, zaś brat był osobą niepełnoletnią i uczącą się. Zasiłek ojca w wysokości 800 zł nie wystarczał nawet na opłaty. Odnosząc się do możliwości rozłożenia spłaty zaległości na raty Skarżący wskazał, że w proponowanym przez ZUS układzie, rata wynosiła około 150 – 200 zł miesięcznie, a raty w takiej wysokości nie jest w stanie zapłacić. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: "ppsa"). Uzasadniając wyrok Sąd I instancji wskazał w pierwszej kolejności, że ZUS rozpatrując ponownie wniosek Skarżącego, dostosował się do wytycznych, zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 8 października 2019r., I SA/Rz 508/19. ZUS wyjaśnił budzącą wątpliwość kwestię dotyczącą wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, i 6 u.s.u.s. Stosownie do zaleceń Sądu organ zajął również stanowisko w zakresie sytuacji materialno–bytowej Skarżącego, która ma przesądzające znaczenie dla oceny wystąpienia przesłanki umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. WSA wskazał, że obowiązkiem Sądu rozpoznającego skargę na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia należności jest kontrola postępowania wyjaśniającego, które poprzedziło wydanie zaskarżonej decyzji pod względem spełnienia wymogów określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 256, dalej: "kpa"), w zakresie ustalenia przesłanek do umorzenia lub ich braku. WSA uznał, że nie można w tym zakresie zarzucić organowi jakichkolwiek uchybień. W ocenie Sądu I instancji nie ulega wątpliwości, że nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a u.s.u.s. Pod uwagę należało wziąć natomiast przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. Kwestią budzącą wątpliwości w toku postępowania był brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, co jest okolicznością decydują o wystąpieniu przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. WSA zauważył, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] umorzył postępowanie wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, jednakże prowadził on łączne postępowanie egzekucyjne jedynie z wynagrodzenia za pracę. W postanowieniu tym komornik sądowy nie stwierdził jednak braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Komornik sądowy uznał jedynie, że egzekucja z wynagrodzenia za pracę okazała się bezskuteczna z uwagi na to, że od grudnia 2016r. Skarżący nie jest już zatrudniony. Egzekucja z wynagrodzenia za pracę jest zaś tylko jednym z przysługujących organowi środków egzekucyjnych, zgodnie z art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.). Natomiast egzekucja administracyjna przez ZUS nadal jest prowadzona. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W ocenie Sądu I instancji ZUS nie dopuścił się również uchybień analizując, czy w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i § 3 rozporządzenia MGPiPS, które umożliwiają udzielenie takiej ulgi w spłacie należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dla wykazania przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia należy stwierdzić, że Skarżący wykazał, że podjął wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność do pracy, a mimo to nie jest w stanie osiągnąć takich dochodów, które pozwalałyby jednocześnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę należności. W ocenie WSA Skarżący tego nie wykazał. Skarżący jest obecnie kawalerem, nie pracuje zarobkowo i nie pobiera dochodów z innych źródeł. Przebywa w zakładzie karnym, co uniemożliwia na obecnym etapie osiąganie dochodów z pracy zarobkowej. Sąd I instancji podzielił ocenę ZUS, że Skarżący jest osobą stosunkowo młodą (34 lata), która ma przed sobą 31 lat aktywności zawodowej do osiągnięcia wieku emerytalnego. Należy więc sądzić, że na przestrzeni tylu lat Skarżący podejmie zatrudnienie, a tym samym jego sytuacja majątkowa może ulec zmianie i umożliwić egzekucję należności. WSA stwierdził, że o zaistnieniu przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia można mówić w sytuacji, gdy na skutek przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym nie można się przeciwstawić, Strona nie jest w stanie podjąć zatrudnienia i zarobić na codzienne utrzymanie oraz na spłatę zadłużenia w ZUS. W ocenie Sądu przesłanka uniemożliwiająca podjęcie pracy zarobkowej (przebywanie w zakładzie karnym) ma charakter przemijający. Wobec tego uzasadnione jest stwierdzenie, że po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności Skarżący będzie w stanie podjąć aktywność zawodową. Obecne położenie Skarżącego może więc ulec poprawie. Sąd I instancji odniósł się do podnoszonego przez Skarżącego stanu zdrowia. Uznał, że zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, dyskopatia, nie wykluczają go całkowicie z rynku pracy, nie czynią niezdolnym do pracy i do samodzielnej egzystencji. Nie zachodziła więc podstawa do umorzenia należności wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W sprawie nie zachodzą również podstawy do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. [...] reprezentowany przez adwokata z urzędu zaskarżył omówiony wyrok w pkt. 1. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że obecny wiek skarżącego i domniemanie uzyskania w przyszłości zajęcia zarobkowego, wyłącza wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności, podczas gdy przepis art. 28 ust. 3 pkt 3 definiuje pojęcie całkowitej nieściągalności nie odwołując się do ewentualnych możliwości zarobkowych ubezpieczonego mogących wystąpić w przyszłości; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że organ rentowy odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek nie przekroczył granic uznania administracyjnego, stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek i skarżący przy uwzględnieniu znacznego wysiłku po opuszczeniu zakładu karnego jest w stanie spłacić zadłużenie w pełnej wysokości / odsetkami, biorąc pod uwagę fakt, że jego pobyt w zakładzie karnym na charakter przemijający, podczas gdy obecny stan zdrowotny skarżącego nie pozwalał mu na dalsze przebywanie w Zakładzie Karnym, z którego to zakładu został zwolniony w dniu [...] 3. 4. .10.2020r. z uwagi na podejrzenie nowotworu złośliwego Mając na uwadze powyższe, wniósł o : 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej pkt. 1 wyroku i umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2010-2012 względem osoby skarżącego 2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części dotyczącej pkt. 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny 3) rozpoznanie niniejszej skargi na posiedzeniu niejawnym zrzekając się przeprowadzania rozprawy; 4) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie przed Sądem II instancji, albowiem koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części przez skarżącego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 ppsa i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 ppsa. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 ppsa. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. W skardze kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie Skarżący podniósł jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Pierwszy zarzut dotyczy naruszenia art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. "poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że obecny wiek skarżącego i domniemanie uzyskania w przyszłości zajęcia zarobkowego, wyłącza wystąpienie całkowitej nieściągalności, podczas gdy przepis art. 28 ust. 3 pkt 3 definiuje pojęcie całkowitej nieściągalności nie odwołując się do ewentualnych możliwości zarobkowych ubezpieczonego mogących wystąpić w przyszłości". Należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej formułując powyższy zarzut nie wskazuje w istocie, na czym polega zarzucany przezeń błąd wykładni wskazanych przepisów, czy też wadliwe ich zastosowanie. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast art. 23 ust 3 u.s.u.s. określa w sposób wyczerpujący przypadki nieściągalności. Skarżący kasacyjnie kwestionuje wyłącznie uznanie przez organy i Sąd I instancji niewystąpienia nieściągalności o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność występuje, jeśli nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej ani organy ani Sąd I instancji stwierdzając brak tej przesłanki nie odnosiły się do domniemania możliwości uzyskania w przyszłości przez Skarżącego możliwości zarobkowych. Prawidłowo interpretując ten przepis Organ odwoławczy stwierdził, że przesłanka ta nie występuje, bo nie występuje brak majątku. Toczy się bowiem postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącego. Zatem nie zasługiwał na uwzględnienie pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej. Również drugi zarzut nie jest usprawiedliwiony. Rozważania organów jak i Sądu I instancji były oparte na możliwości umorzenia należności wynikającej z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a naruszenia tego przepisu Skarżący w skardze kasacyjnej nie podnosi. Do niezasadności zarzutu naruszenia art. 28 ust. 3 odniesiono się wyżej. Organy i Sąd I instancji poddały analizie możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy przypomnieć, że decyzja w sprawie umorzenia składek ma charakter uznaniowy. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04) podkreślono, że "Zakres kognicji sądu nie ogranicza się jedynie, wobec uznaniowego charakteru decyzji, do oceny, czy zostały zachowane przesłanki formalne wymagane przepisami k.p.a. Zgodnie bowiem z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23, poz. 864) decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji, w tym odmawiającej umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek (...) na podstawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy (...) posiłkując się w tym zakresie przepisami rozporządzenia (...) z dnia 31 lipca 2003 r." . W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podobnie oddzielano dowolność od możliwości umorzenia należności przez ZUS w sytuacjach objętych art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisami rozporządzenia. Sformułowana w art. 7 k.p.a. ogólna zasada postępowania administracyjnego odnosi się nie tylko do postępowania, lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych (wyroki z dnia 21 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 301/06, Lex nr 325379 i z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt II GSK 176/07, Lex nr 451167). Przy ocenie decyzji ZUS i wyroku Sądu I instancji należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia z 2003 r. WSA zasadnie przyjął, że organ – wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej – dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ocenił też wszechstronnie i prawidłowo, że przedstawiona przez Skarżącego dokumentacja medyczna nie uzasadnia stwierdzenia, że nieodwracalnie utracił on zdolność zarobkowanie. Tymczasem wskazana jako przesłanka umorzenia choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny stanowić może podstawę umorzenia należności z tytułu składek, ale istotne jest wykazanie dwóch elementów, które muszą być spełnione łącznie, tj.: 1) choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny musi być przewlekła i 2) choroba musi uniemożliwiać pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. Ten stan musi być trwały w przewidywalnej perspektywie czasowej. Tymczasem organy i Sąd I instancji trafnie zauważyły, że wobec możliwej, ponad trzydziestoletniej potencjalnej aktywności zawodowej Skarżącego, nie zachodzi sytuacja trwałej utraty zdolności zarobkowania. Zasadne przy tym było odniesienie się do przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych Skarżącego, co uzasadnia wzgląd na interes społeczny uzasadniający potrzebę wyegzekwowania wszystkich należności publicznoprawnych. Nie ma racji Skarżący kasacyjnie, że ocena możliwości egzekucyjnych powinna się odnosić tylko do bieżącej sytuacji. Branie pod uwagę potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia właśnie wskazany interes społeczny. Nie można oczywiście wykluczyć pogorszenia się sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego w przyszłości. Jednak odmowa umorzenia odnosi się do sytuacji obecnej, ocenianych na chwilę wydania decyzji potencjalnych możliwość egzekucyjnych przyszłości. Aktualna odmowa nie wyklucz pozytywnego wniosku o umorzenie złożonego w przyszłości w oparciu o zmienione okoliczności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA zasadnie przyjął, że organ – wbrew twierdzeniom Skarżącego – dokonał analizy sytuacji życiowej, zdrowotnej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Prawidłowo zatem stwierdził, że Organy w granicach uznania administracyjnego, na podstawie wszechstronnej oceny materiału dowodowego odmówiły umorzenia zaległych składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Biorąc to wszystko pod uwagę należało skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 184 ppsa jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 ppsa.