I GZ 303/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. P. i P. P. – B. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 10/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. i P. P. – B. s.c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 10/12, odmówił "B." s.c. P. A., P. P. w S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem. Spółka "B." wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wspólnicy spółki podali, że w ramach umowy spółki cywilnej prowadzą działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży samochodów, obecnie nie uzyskują dochodów z działalności gospodarczej, gdyż Urząd Celny uniemożliwił im działalność poprzez blokadę rachunków bankowych, a banki wypowiedziały kredyty obrotowe i kredyt hipoteczny. Wszystkie nieruchomości są obciążone hipotekami na rzecz banków, co w związku z sytuacją na rynku nieruchomości ma wpływ na bezskuteczność prób ich sprzedaży. We wniosku podano także, że spółka posiada środki trwałe o wartości 672 tys. zł, wypracowała ostatnio roczny zysk w wysokości ok. 10 tys. zł, posiada zadłużenie w bankach na łączną kwotę ok. 240 tys. zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wspólnicy podali, że mają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku 17 i 4 lat. Posiadają trzy mieszkania, w tym jedno w S. o pow. 130 m2, oraz dwa w Ś. o pow. 40 m2 i 43 m2 oraz działkę w R. o pow. 5000 m2 (obciążoną kredytem hipotecznym). Wspólnicy oświadczyli, że w utrzymaniu pomagają im rodzice. Pismem z 16 marca 2012 r. spółka została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, a także majątkową i rodzinną wspólników spółki w terminie dziesięciodniowym pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie informacji znajdujących się w aktach sprawy. Spółka wykonała zobowiązanie jedynie częściowo, w konsekwencji brak istotnych dla sprawy dokumentów dotyczących możliwości płatniczych spółki, a także otrzymywanych przez jej wspólników dochodów, jak i ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie, skutkował wydaniem w dniu 18 maja 2012 r. postanowienia, w którym referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W wyniku złożonego sprzeciwu spółki na powyższe postanowienie, Sąd pierwszej instancji wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: - dokumentów dotyczących prowadzonej przez wnioskodawców działalności, tj.: kopii złożonych przez Spółkę deklaracji podatkowych VAT za okres od stycznia do maja 2012 r., wydruku z dokumentacji księgowej prowadzonej przez spółkę (ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów) za okres od stycznia do maja 2012 r. , kopii zeznań rocznych złożonych przez małżonków za 2011 r. na potrzeby podatku dochodowego od osób fizycznych, - w przypadku zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej bądź likwidacji – odpowiedniego wypisu z ewidencji działalności gospodarczej, - wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Spółki i wspólników Spółki za okres od stycznia do maja 2012 r., - dokumentów potwierdzających prowadzone wobec Spółki (wspólników) postępowanie egzekucyjne, w tym dokonane zajęcia (rachunków bankowych, hipoteki), - wyjaśnienia odnośnie nieruchomości ogłaszanej na stronie internetowej wnioskodawców, tj. apartamentu położonego w S. o powierzchni 233 m2 poprzez wskazanie, czy stanowi ich własność, czy stanowi źródło przychodu na podstawie np. umowy najmu czy dzierżawy z podaniem kwot dochodu wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, Zaświadczenia właściwej ds. opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy, czy wspólnicy spółki wraz z dziećmi korzystają z pomocy społecznej i z jakiej pomocy korzystali w okresie ostatnich sześciu miesięcy, - dodatkowego oświadczenia o wysokości otrzymywanej pomocy finansowej od rodziców na utrzymanie wraz z dokumentami potwierdzającymi miesięczne bieżące wydatki na utrzymanie siebie i rodziny za okres ostatnich trzech miesięcy, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 10 lipca 2012 r. i do dnia orzekania przez Sąd pierwszej instancji nie przedłożono żadnych dokumentów w nim określonych, nie ustosunkowano się także w żaden sposób do zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że na podstawie złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie można ustalić jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników spółki cywilnej. Sąd ocenił podane informacje o sytuacji spółki i wspólników jako zbyt ogólnikowe i nie do końca jasne. Zdaniem Sądu, spółka nie uprawdopodobniła, że wspólnicy nie uzyskują aktualnie dochodów ze swojej działalności, ani z posiadanego majątku. Nie przedłożono bowiem ani dokumentacji księgowej firmy, ani aktualnych deklaracji podatkowych, nie wyjaśniono, w jaki sposób wykorzystywane są nieruchomości w Ś., S. i R., nie wykazano także, aby działalność gospodarcza została zawiedzona czy była w trakcie likwidacji. Sąd stwierdził, że ogólnikowe stwierdzenia, iż wspólnicy nie uzyskują dochodów z powodu blokady rachunków bankowych i utrzymują się z pomocy rodziców, bez poparcia tych twierdzeń określonymi dokumentami, należy traktować jako równoważne z brakiem wyjawienia źródeł pozyskiwania środków pieniężnych. Wyjaśnienie zawarte w sprzeciwie w żaden sposób nie identyfikują ani źródła, ani wysokości przychodu i świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią wystarczającej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony. Sąd pierwszej instancji zauważył ponadto, że majątek trwały Spółki – według oświadczenia – ma wartość 672.000 zł, zaś wpis w niniejszej sprawie wynosi 345 zł (we wszystkich sprawach Spółki zawisłych w sądzie o sygn. akt od I SA/Sz 8/12 do I SA/Sz 17/12 łącznie wpis wynosi 6.818 zł), zatem przyznanie prawa pomocy w tej sytuacji byłoby sprzeczne z zasadami słuszności. Spółka "B." złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz wskazując, że organy podatkowe zablokowały rachunki bankowe spółki cywilnej, uniemożliwiając tym samym dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i pozbawiając skarżących dochodów. Nieruchomości należące do A. i P. P. obciążone są hipotekami na rzecz banków, zaś dotychczasowe próby zdobycia dokumentacji finansowo-księgowej w zakresie wymaganych przez Sąd w S. okazały się bezskuteczne. Podano także nową okoliczność w sprawie, to jest fakt, że komornik podjął działania zmierzające do egzekucji zobowiązań A. i P. P. z ww. nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 246 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Bezsprzecznym wobec treści powołanego przepisu jest, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących, że jej sytuacja materialna jest na tyle niekorzystna, iż obiektywnie uniemożliwia jej poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca, składając wniosek o prawo pomocy, winien przedstawić i udokumentować swoją sytuację materialną i finansową w sposób pozwalający Sądowi rozpoznającemu taki wniosek na pełną i rzetelną ocenę występowania w stosunku do strony przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 1 lub 2 powołanej ustawy. Sąd, wzywając skarżącą do przedłożenia szczegółowo opisanych w zarządzeniu dokumentów źródłowych, miał na celu zgromadzenie materiału, który pozwoli na ocenę jej sytuacji materialnej. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że na podstawie złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie można ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników skarżącej spółki. Wnioskodawcy zostali dwukrotnie wezwani (przez referendarza sądowego pismem z 16 marca 2012 r. oraz przez Sąd pismem z 22 czerwca 2012 r.) m.in. do przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji przedsiębiorstwa, a także wspólników, wychodząc z założenia, że nie tylko sytuacja finansowa spółki, ale także wspólników ma znaczenie dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wezwanie referendarza sądowego zostało wykonane jedynie częściowo (złożono wykaz środków trwałych na dzień 31 grudnia 2011 r., oświadczenie, że składniki majątkowe, tj. apartamenty w Świnoujściu stanowią okresowe źródło przychodu na podstawie sezonowego, krótkotrwałego najmu, zaświadczenie banku o obciążeniu rachunku bankowego "B." s.c. A. P., P. P. tytułem egzekucyjnym wystawionym przez izbę Celną w S. oraz wyciąg z tego rachunku za okres od 1 stycznia do 15 marca 2012 r.), natomiast wezwanie Sądu pierwszej instancji pozostało bez odpowiedzi. Spółka uniemożliwiła tym samym dokonanie realnej oceny wystąpienia w stosunku do niej przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, uchylając się od przedstawienia dokładnych danych co do swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu oświadczenia o działaniach komornika zmierzających do egzekucji zobowiązań wspólników skarżącej spółki z należących do nich nieruchomości, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym nie można podnosić w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być spełniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji. Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 183/10, z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 464/10 oraz z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 62/12). Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.