I GZ 46/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. Ch. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 16 listopada 2015 r.; sygn. akt I SA/Kr 1348/15 utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 października 2015 r.; sygn. akt I SA/Kr 1348/15 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Ch. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. do ponownego rozpoznania. L. Ch., prowadzący działalność gospodarczą FHU C&C L. Ch. w K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] czerwca 2015 r., w przedmiocie podatku akcyzowego. W piśmie tym skarżący zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Postanowieniem z [...] października 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek. Na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z 16 listopada 2015 r. - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, uznając, że sprzeciw skarżącego nie był zasadny. W zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie, L. Ch. zakwestionował jego prawidłowość, wskazując na naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa i wniósł o "uchylenie zaskarżonego postępowania w całości". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonującego kontroli zaskarżonych orzeczeń jest nie tylko dokonanie ich oceny co do meritum, lecz również zbadanie, czy zostały one wydane - z uwagi na swą formę - w ramach przysługujących wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu kompetencji. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż kontrolowane postanowienie dotyczyło zagadnienia przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zostało ono wydane 16 listopada 2015 r., na skutek rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z [...] października 2015 r., którym odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Orzeczeniem tym Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Podstawę wydanego przez WSA w K. orzeczenia stanowił zatem m.in. art. 260 § 1 ppsa, w brzmieniu ustalonym na podstawie art. 1 pkt 73 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), który wszedł w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z tym przepisem, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ppsa (a więc również postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Znowelizowanie art. 260 § 1 ppsa zmierzało w istocie do pozostawienia rozpoznania spraw z zakresu ochrony prawnej w wojewódzkich sądach administracyjnych. Po nowelizacji ww. przepisu wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje taką sprawę niejako "w drugiej instancji", kontrolując wydane w tym zakresie rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Od wydanego w takim przypadku przez wojewódzki sąd wojewódzki orzeczenia, nie przysługuje zatem zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 2 ww. ustawy nowelizującej, tylko przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej, stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałych toczących się postępowaniach, rozpoczętych przed tą datą, zastosowanie znajdują dotychczasowe reguły, w myśl których skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy zarządzenia lub postanowienia referendarza, od którego ten sprzeciw został wniesiony. We wskazanym przepisie mowa jest bowiem o "postępowaniu" (w danej sprawie) jako całości, a nie o postępowaniach incydentalnych (wpadkowych). Powyższe oznacza, że znowelizowany powyższą ustawą z 9 kwietnia 2015 r. przepis art. 260 § 1 ppsa, tak jak inne dotyczące rozpoznania przez referendarza sądowego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy tego aktu, nie znajdują zastosowania do spraw wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (por. postanowienie NSA z 22 grudnia 2015 r., sygn. akt I OZ 1717/15, dostępne na stronie http:// orzeczenia. nsa.gov.pl) Należy podkreślić, iż datą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest dzień doręczenia skargi organowi, ewentualnie jej oddanie w polskiej placówce pocztowej (art. 83 § 3 ppsa), którego działania lub bezczynności skarga dotyczy. Wprawdzie, skargi nie ma jeszcze w tym momencie w sądzie, ale z tym faktem należy wiązać określone skutki prawne. (por. postanowienie z 3 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 1039/12, postanowienie z 20 września 2012 r., sygn. akt I GSK 1141/12). Mając zatem na uwadze, że wnioskodawca złożył w sprawie skargę w dniu 22 lipca 2015 r., wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny rozstrzygnięcia na wskazanej w zaskarżonym postanowieniu podstawie prawnej było nieprawidłowe, a zatem nie mogło ono pozostać w obrocie prawnym. Sąd ten nie był bowiem uprawniony do kontrolowania wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w powyższym przedmiocie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. uwzględni zatem w powyższym zakresie przepisy proceduralne w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. - o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.