I GZ 640/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 6 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 765/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 6 listopada 2014 r. oddalił wniosek K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że skarżący K. W. składając skargę do Sądu zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką (lat 18). Skarżący utrzymuje się z dochodu prowadzonej działalności gospodarczej (obrót olejami opałowymi) w wysokości [...] zł, podobnie jak jego żona, prowadząca również działalność gospodarczą (sklep spożywczy) przynoszącą dochód miesięczny [...] zł, tym samym miesięczny dochód rodziny wynosi ponad [...] zł. Ponadto, oświadczył, że nie posiada nieruchomości w tym nieruchomości rolnych i nie posiada żadnych oszczędności. Skarżący dodał, że prowadzone wobec niego postępowanie podatkowe opiewa na kwotę [...] zł, a tym samym wysoka jest kwota wpisu, którą nie jest w stanie uiścić. WSA oddalając wniosek skarżącego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) przedstawił, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów źródłowych (zeznań, deklaracji) nie sposób jest stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych - wpisu - przekracza zakres możliwości finansowych skarżącego, prowadząc tym samym do pozbawienia go środków utrzymania gdyż miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi ponad [...] zł, a same przychody wykazane w przesłanych deklaracjach podatkowych z działalności opiewają na kwoty wynoszące kilka i kilkanaście milionów złotych. Również działalność żony zgodnie z przesłanymi dokumentami źródłowymi nie potwierdza, aby skarżący mógł mieć problemy z uiszczeniem wpisu w sprawie. Na podkreślenie w tym miejscu zasługuje, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim a zgodnie z obowiązkami wynikającymi z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązkiem małżonków jest niesienie sobie wzajemnie pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Na brak środków na poniesienie kosztów sądowych w żaden sposób nie wskazuje również analiza wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. Pomijając, iż skarżący złożył wyciąg tylko z jednego rachunku bankowego podczas gdy analiza akt sprawy wskazuje, iż jest on właścicielem również innych rachunków bankowych, to stan środków na koncie oraz wysokość zasileń i obciążeń jednoznacznie wskazuje, że skarżący jest osobą która nie zasługuje na dofinansowanie. Mówiąc wprost jest on osoba majętną, prowadzącą działalność gospodarczą z dużym rozmachem i na znaczną skalę. Przyznanie prawa pomocy takiej osobie, mijałoby się wprost z celem tej instytucji, polegającym na udzielaniu przez Państwo wsparcia finansowego wyłącznie tym podmiotom, które z przyczyn losowych nie są w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym w całości lub w części. K. W. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L.. Zażaleniem skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 246 § 1 i 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla sienie i rodziny z uwagi na to, że prowadzi działalność gospodarczą, jest osobą majętną i prowadzi działalność z dużym rozmachem i na znaczną skalę, podczas gdy realnie uzyskiwane dochody skarżącego (dużo niższe niż analizowane przez Sąd przychody i obroty) nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to do obowiązków strony należy przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Oznacza to, że wnioskujący winien przekonać sąd tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania obejmują wpis od skargi. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa skarżącego i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utracił płynność finansową, jak również dokumenty nadesłane przez skarżącego nie wskazują na utratę tej płynności. Wskazać również należy, że z zeznań podatkowych skarżącego wynika, że działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży paliw generowała w latach [...]-[...]przychód (odpowiednio [...] zł i [...] zł). Na prowadzenie działalności gospodarczej dużych rozmiarów wskazują również złożone deklaracje VAT - 7. Mianowicie wynika z nich, że skarżący dokonał dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w styczniu 2014 r. - [...] zł, w lutym 2014 r. - [...] zł, w marcu 2014 r. - [...] zł, w kwietniu 2014 r. - [...] zł, w maju 2014 r. - [...] zł, w czerwcu 2014 r. - [...] zł, w lipcu 2014 r. - [...] i w sierpniu 2014 r. – [...] zł. Z powyższych danych jednoznacznie wynika, że działalność gospodarcza skarżącego cały czas osiąga bardzo wysokie obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Słusznie również odniósł się do prowadzonej przez żonę wnioskodawcy Sąd I instancji działalności gospodarczej, która za wskazane lat przyniosła przychód w wysokości odpowiednio [...] zł i [...] zł. Podkreślenia wymaga, że na obecnym etapie postępowania zażaleniowego pomimo, że skarżący wskazuje, że realne dochody są inne niż te przyjęte przez Sąd I instancji - zgodnie z deklaracjami skarżącego - skarżący nie przedstawił żadnych innych dodatkowych dokumentów, które zmieniałyby obraz sytuacji majątkowej skarżącego i prowadzonej działalności gospodarczej. W dalszym ciągu skarżący również nie przedstawił dodatkowych rachunków bankowych, które niewątpliwie zdaniem Sądu I instancji skarżący posiada. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych i jak słusznie wskazał WSA przyznanie skarżącemu prawo pomocy mijałoby się z celem tej instytucji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.