I GZ 8/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia adw. M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 928/12 w zakresie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi kasacyjnej "A. C. M." Spółki z o.o. w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 7 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 928/12 w sprawie ze skargi "A. C. M." Spółki z o.o. w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i pkt 2 lit. b), § 6 pkt 5 i § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), zwanego dalej: rozporządzeniem, przyznał adwokatowi M. W. 492 złote tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej "A. C. M." Spółce z o.o. w Łodzi (zwanej dalej: skarżącą), za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd przywołał treść przepisów wymienionych w podstawie prawnej orzeczenia oraz poglądy wyrażane w orzecznictwie dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i stwierdził, że ustalając wysokość kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu na etapie postępowania kasacyjnego dokonał ich miarkowania. Sąd wziął bowiem pod uwagę okoliczność, że pełnomocnik skarżącej przygotował i wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, nie występował jednak na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sąd miał także na uwadze okoliczność, że w III Wydziale tutejszego Sądu wnioskujący adwokat został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu skarżącej spółki w kilkudziesięciu sprawach, w których stan faktyczny i prawny jest prawie identyczny jak w tej sprawie i dotyczy określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu. Również sporządzane i wnoszone przez wnioskodawcę w imieniu skarżącej skargi kasacyjne, opierały się na tych samych podstawach i pełnomocnik używał w nich tych samych argumentów. W praktyce każda kolejna skarga kasacyjna była powtórzeniem argumentacji zawartej w pierwszej wniesionej skardze kasacyjnej. Przedstawione okoliczności uzasadniały przyznanie wnioskującemu adwokatowi wynagrodzenia w kwocie 400 zł, podwyższonego o właściwą stawkę podatku od towarów i usług, stanowiącą 1/3 stawki określonej w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia. W zażaleniu adwokat M. W. zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę i przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia w wysokości, wynikającej z rozporządzenia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 250 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia poniżej stawek minimalnych, określonych w przepisach rozporządzenia; 2) § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w wysokości niższej niż stawka minimalna, wynikająca z tych przepisów; 3) art. 207 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie przejawiające się tym, że zastosowano przepis dotyczący zwrotu kosztów stronie, podczas gdy postanowienie dotyczy przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wnoszącego zażalenie, że miarkowanie przez Sąd I instancji kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i w efekcie przyznanie kosztów niższych od stawek minimalnych za czynności adwokackie, stanowi naruszenie przepisów wskazanych w zażaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tej kwestii stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III CZP 2/12 (opubl. w: OSNC 2012/115), że przyznane adwokatowi ustanowionemu z urzędu od Skarbu Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu obejmują opłatę nie niższą od właściwych stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości przewidzianych w ww. rozporządzeniu. W uzasadnieniu tej uchwały SN stwierdził m.in., że według § 19 pkt 1 rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5. Jednakże § 19 pkt 1 rozporządzenia nie zawiera pełnej regulacji dotyczącej opłaty zasądzanej na rzecz adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Do opłaty przewidzianej w § 19 pkt 1, ma także zastosowanie § 2 rozporządzenia. Zgodnie § 2 ust. 1, zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podstawę zasądzenia opłaty, zgodnie z § 2 ust. 2 zdanie pierwsze, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5. Natomiast § 2 ust. 3, stanowi, że w sprawach, w których strona korzysta z pomocy pranej udzielonej przez adwokata z urzędu, opłaty, o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Z przepisu tego wynika więc, że opłata za pomoc prawną udzieloną z urzędu jest opłatą, o której mowa w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia. W konsekwencji do opłaty tej mają zastosowanie także zasady określone w § 2 ust. 1 i 2, z modyfikacją wynikającą z § 19 pkt 1 rozporządzenia. Podstawę zasądzenia opłaty, zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia stanowią stawki minimalne określone w rozdz. 3-5, co oznacza, że przepis § 19 pkt 1 rozporządzenia modyfikuje jedynie regułę zawartą w § 2 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia, że opłata ta nie może być wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy. W odniesieniu do opłaty zasądzanej od Skarbu Państwa za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu przez adwokata nie może ona być wyższa od 150% stawki minimalnej. Z tych względów kryteria określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia mają znaczenie dla określenia wysokości opłaty ponoszonej przez Skarb Państwa za pomoc prawną udzieloną przez adwokata z urzędu w granicach pomiędzy opłatą wynikającą z zastosowania właściwych stawek minimalnych a opłatą podwyższoną do 150% tych stawek. Ze względu na charakter prawny stawek minimalnych nie ma argumentów aksjologicznych uzasadniających zasądzenie od Skarbu Państwa za pomoc prawną udzieloną z urzędu przez adwokata z urzędu opłaty niższej od stawek minimalnych. Sąd Najwyższy zaznaczył jednak, że powyższa zasada nie dotyczy sytuacji, w której pomoc prawna została udzielona niezgodnie z zasadami profesjonalizmu albo, gdy pomoc prawna nie została w ogóle udzielona (por. postanowienia SN: z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123, z 16 marca 2000 r. I PZ 86/99, PiZS, 2001/1/41). Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a. należy się więc wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a,, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Sąd I instancji, kierując się jedynie nakładem pracy poniesionym przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu w kilkudziesięciu tożsamych sprawach zawisłych przez tym Sądem, nie miał podstaw prawnych do przyznania wynagrodzenia temu pełnomocnikowi w wysokości niższej niż wysokość stawek minimalnych przewidzianych w rozporządzeniu (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 6 pkt 5). Okoliczność, że skarżący wniósł do WSA szereg skarg na decyzje wydane w sprawach o identycznym stanie faktycznym i prawnym nie ma wpływu na określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego (por. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 177/08, postanowienie NSA z dnia 17 marca 2011 r., sygn. akt I GZ 66/11, dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji, gdy Sąd I instancji nie stwierdził, że czynności ustanowionego w sprawie adwokata z urzędu były niezgodne z zasadami profesjonalizmu, powinien przyznać wynagrodzenie według zasad określonych w § 19 rozporządzenia, tj. uwzględnieniem minimalnych stawek opłat za czynności adwokata określonych w przepisach tego rozporządzenia (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2096/13, dostępny na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do sprzeczności z ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w której możliwość miarkowania kosztów przewiduje jedynie art. 207 § 2 p.p.s.a., w myśl którego odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub części - w szczególnie uzasadnionych przypadkach - odnosi się do kosztów postępowania kasacyjnego. Za przesłankę odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznaje się rozpoznanie kilku jednobrzmiących skarg kasacyjnych przy uwzględnieniu związanego z tym nakładu pracy pełnomocnika strony, charakteru rozpoznawanych spraw oraz wkładu pełnomocnika w przyczynienie się do ich wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt I FSK 643/08, LEX nr 594128). Z tych względów na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.