I OSK 129/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 290/23 w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 10 stycznia 2023 r. nr SKO-4111/1842/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 25 lipca 2023 r. II SA/Bd 290/23, oddalił skargę R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 10 stycznia 2023 r. nr SKO-4111/1842/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R. A. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.) -poprzez jego niewłaściwą wykładnię, bez rzeczywistego uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17, skutkującą błędnym przyjęciem, że aby opiekun mający ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mógł pobierać świadczenie pielęgnacyjne, powinien w tym celu złożyć w ZUS wniosek o zawieszenie renty i przedłożyć organowi orzeczenie ZUS o wstrzymaniu jej wypłaty - w sytuacji, gdy prawidłowa interpretacja ww., przepisu - zgodnie ze skutkami prawnymi wynikającymi z wyroku z Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17 - oraz przepisem szczególnym art.12 ustawy z dnia ... października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób z prawem do wcześniejszej emerytury dla osób opiekujących się dzieckiem niepełnosprawnym i art. 15 przywołanej ustawy prowadzi do wniosku, iż osoby które tak jak skarżący wniosek o rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy złożyły przed 1 stycznia 2022 r. przysługuje prawo do pobierania zarówno renty jak i świadczenia pielęgnacyjnego bez jakichkolwiek dodatkowych warunków czy ograniczeń 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 151 w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy będące przedmiotem sprawy decyzje administracyjne zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organy orzekające w sprawie dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego która winna doprowadzić do ustalenia, iż skarżący wniosek o przyznanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy złożył przed 1 stycznia 2022 r. tj. w 1996 r. - co uzasadnia jego stanowisko, iż przysługuje mu prawo do równoczesnego pobierania renty i świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. Z art. 193 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - pisma Ministra Rodziny i Polityki Społecznej znak: DSRIV.059,120.2023.GJ na fakt: wystąpienia poselskiego w indywidualnej sprawie skarżącego dotyczącej postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, treści zajętego stanowiska przez Ministerstwo oraz słuszności zapatrywań skarżącego, co do wykładni przepisów a w szczególności, że przesłanka z art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, od dnia 9 stycznia 2020 r. nie dotyczy rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r. uznał. ww. przepis w zakresie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy za niezgodny z Konstytucją, co oznacza, że opiekunom osób niepełnosprawnych, mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pełnej jego wysokości i ww. renta nie ma żadnego wpływu na ich prawo do świadczenia pielęgnacyjnego - zaś odmienna interpretacja rzeczonych przepisów przez organy orzekające w przedmiocie zasiłku jak wyżej jest nieprawidłowa. Wniosek jak wyżej jawi się jako zasadny skoro się zważy, iż przedmiotowe pismo zostało skarżącemu doręczone już pod dacie skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Mając na względzie powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zrzekł się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które NSA rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku, wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach złożonej skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. NSA rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Należy wyjaśnić, że NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Prezydent Miasta Mogilno decyzją z 24 listopada 2022 r. odmówił przyznania R. A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matka K. A.. Następnie Kolegium zaskarżoną decyzją, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wyjaśniając, że w sprawie zaistniała przesłanka negatywna przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. dalej "u.ś.r"). Wnioskodawca ma bowiem ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że powyższe samo w sobie nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak skarżący powinien dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, poprzez rezygnację z pobierania renty. Odmowa skarżącego zawieszenia prawa do renty, przy jednoczesnym prawidłowym pouczeniu jej o skutkach pobierania renty dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, nakazywało zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jej wniosku. Skarżący nie zawiesił prawa do renty, a w piśmie 22 listopada 2022 r. poinformował, że ze względu na zapadły wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17, posiada on prawo do pobierania jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy. WSA w Bydgoszczy powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę wniesioną na wspomnianą decyzję Kolegium z 10 stycznia 2023 r., podzielając zarówno ustalenia faktyczne dokonane w sprawie przez Kolegium jak i przedstawioną przez organ ocenę prawną. W ocenie Sądu kasacyjnego, w tych realiach sprawy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji uznał, że na przeszkodzie do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stał fakt braku zawieszenia prawa do renty, jest niezasadny. Sąd kasacyjny zwraca na wstępie uwagę, że Sąd pierwszej instancji nie uznał, by to fakt posiadania prawa do renty stał na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w zaskarżonym wyroku podzielił stanowisko organów, że przeszkodą dla przyznania świadczenia jest pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przedstawione przez WSA w Bydgoszczy stanowisko zgodne jest z ugruntowaną w orzecznictwie wykładnią, w świetle której osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r., powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. wyroki NSA: z 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20; z 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1983/20; z 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20; z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19 publik. CBOSA). Zasada ta nie znajduje wyłączenia również w przypadku osób, których dotyczy wyrok TK z 26 czerwca 2019 r. SK 2/17, czyli uprawnionych do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyrokiem tym orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II). W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prowadzi to bowiem do wyłączenia opiekunów - rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał stwierdził, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Jak wynika z treści wyroku za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu niezdolności częściowej do pracy, bez rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń. Ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 2/17 usuwa zatem z systemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Należy także zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę na potrzebę uwzględniania kontekstu konstytucyjnego przy wykładni tego przepisu, w szczególności w odniesieniu do osób uprawnionych do emerytury, co skutkowało przyjęciem, że osoby takie (prawnie nie ograniczone w możliwości podjęcia zatrudnienia), nie są pozbawione możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Zasada równości, która stała za rozstrzygnięciem przyjętym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 2/17, powinna znaleźć zastosowanie również do warunków, na jakich opiekunowie osób niepełnosprawnych, uprawnieni do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (emerytury, renty), rezygnujący z zatrudnienia, mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nakazuje ona przyjąć, że wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia. Tezę taką można odnaleźć również w uzasadnieniu omawianego wyroku SK 2/17, w którym Trybunał stwierdził, że "brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają". Analogiczne stanowisko zajął NSA w wyrokach: z 2 marca 2022 r. I OSK 1623/21, 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22, 7 czerwca 2023 r. I OSK 1413/22, 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1665/22, 6 października 2023 r., I OSK 1920/23, z 10 listopada 2023 r., I OSK 271/22, 23 listopada 2023 r. I OSK 1909/22, z 10 stycznia 2024 r. I OSK 4/23. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie jest zatem uzasadniony zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji uznał, że na przeszkodzie do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stał fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 2/17. Skoro skarżący, mimo pouczenia organu pierwszej instancji, nie zawiesił pobierania renty, to odmowa przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego nie narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Nie ulega wątpliwości, że o zakresie postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie decydowały przepisy prawa materialnego, a nie jak twierdzi skarżący kasacyjnie moment złożenia przez niego wniosku o wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast Sąd I instancji dokonał w sposób prawidłowy interpretacji przepisów prawa materialnego. Dalego odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis artykułu 106 § 3 p.p.s.a. nie służy do zwalczania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. II FSK 1306/08, LEX nr 558886). Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający. W przedstawionych wyżej okolicznościach, wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, pismo Ministra Rodziny i Polityki Społecznej znak: DSRIV.059,120.2023.GJ.w nie miało żadnego znaczenia dla rozpoznania sprawy, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny pominął przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu. Nie odnosił się on bowiem do faktów, a do rozumienia prawa, a wywód w tym zakresie należy wyłącznie do sądu. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.