I OSK 1409/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej N. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1170/21 w sprawie ze skargi N. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. I SA/Wa 1170/21 oddalił skargę N. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł N. G., na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej jako: "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - dalej jako: "u.ś.r.", poprzez błędną wykładnię i uznanie, że skarżący kasacyjnie nie spełnia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na brak bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego kasacyjnie a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, podczas gdy skarżący kasacyjnie sprawuje stałą pieczę nad swoim ciężko chorym ojcem i pozostaje do jego ciągłej dyspozycji, co uniemożliwia mu podjęcie pracy i zostało potwierdzone w wywiadzie środowiskowym przez pracownika socjalnego. Na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, a także przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu skarżącego kasacyjnie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że koszty nie zostały uiszczone w całości bądź w części. Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Na wstępie należy wskazać, że art. 193 zd. drugie p.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna. Mimo określenia, że zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy błędnej wykładni, analiza zarzutu nie potwierdza tej formy naruszenia. Zarzut błędnej wykładni musi odnosić się do podjętych przez Sąd I instancji czynności interpretacyjnych, wskazywać na naruszone dyrektywy interpretacyjne, określać jak powinna wyglądać prawidłowa wykładnia i do ustalenia jakiej normy prawnej powinna prowadzić. Takiej argumentacji skarga kasacyjna nie zawiera. Sposób sformułowania zarzutu dotyczy natomiast kwestii związanych z kwalifikacją prawną stanu faktycznego i kwestionuje w istocie ocenę, co do braku podstaw do zastosowania art. art. 16a ust. 1 u.ś.r. Kwalifikacja prawna okoliczności faktycznych sprawy to kwestia zastosowania prawa materialnego, zarzut dotyczy zatem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. Jednocześnie, skarga kasacyjna nie kwestionuje ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Wojewódzki. Istota sporu w badanej sprawie ogniskuje się wokół istnienia związku pomiędzy niepodejmowaniem przez N. G. pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem – W. G. Na podstawie art. 16a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednakże aby można było mówić o opiece w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. konieczność jej sprawowania musi uniemożliwiać podjęcie zatrudnienia lub wymuszać rezygnację z zatrudnienia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki odwołał się do ustaleń, że N. G. jest synem W. G. (ur. [...] grudnia 1963 r.), który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2014 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydano na stałe. N. G. , od dnia [...] lipca 2020 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, opiekuje się ojcem, ale również poszukuje pracy i przyjąłby ją, gdyby spełniała jego warunki zawodowe i finansowe. Sąd Wojewódzki wskazał, że opieka nad tatą zajmuje skarżącemu kasacyjnie ok. 3 godzin dziennie i obejmuje dowiezienia do lekarza, na rehabilitację, sprzątania, gotowania, robienia zakupów. Ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd Wojewódzki pozostają niekwestionowane. Skarżący kasacyjnie nie zgadza się natomiast z oceną, że tak przedstawiające się okoliczności faktyczne przeczą istnieniu związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r., tj. pomiędzy nie podejmowaniem przez niego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem. Przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wymaga spełnienia ustawowych przesłanek zarówno przez osobę wymagającą opieki, jak i przez osobę sprawującą opiekę. Nie ma sporu, co do tego, że skarżący kasacyjnie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem W. G., ani fakt, że W. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Kwestią bezsporną pozostaje również to, że N. G. nie pracuje oraz to, że sprawuje opiekę nad swoim ojcem. Jednak, niekwestionowany wymiar i charakter tej opieki, zadeklarowany w toku postępowania, przeczą istnieniu związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego kasacyjnie z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem. Świadczona przez skarżącego kasacyjnie pomoc nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tylko opieka uniemożliwiająca pracę jest przesłanką przyznania zasiłku dla opiekuna. Ustawodawca nie wyklucza sytuacji, w której osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności nie wymaga opieki, w takim wymiarze który absorbuje jej opiekuna tak, aby rezygnował z zatrudnienia lub z tego powodu jej nie podejmował. Gdyby było inaczej, ustawodawca nie wprowadzałby do przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. wymogu istnienia związku pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Przy ustalaniu prawa do specjalnego zasiłku ochronie podlegają natomiast prawa osób, które - w celu - sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną zrezygnowały z zatrudnienia, lub tego zatrudnienia nie podejmują. Poczynione w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne nie zostały zakwestionowane. Dlatego też, choć obowiązek alimentacyjny skarżącego kasacyjnie i stopień niepełnosprawności jego ojca pozostają niepodważalne, to niekwestionowany w skardze kasacyjnej charakter obowiązków wykonywanych przez N. G. w ramach sprawowania tej opieki (dowożenie ojca na rehabilitację czy wizyty lekarskie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie) nie potwierdza istnienia związku pomiędzy rezygnacją przez niego z podejmowania zatrudnienia, a sprawowaną opieką. W świetle tak zarysowanych okoliczności faktycznych i prawnych, mając na względzie istotę związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) a sprawowaniem opieki (por. Wyrok NSA z 20.09.2018 r., I OSK 1097/18, LEX nr 2555332, Wyrok NSA z 18.10.2016 r., I OSK 1236/15, LEX nr 2164306, Wyrok NSA z 22.09.2016 r., I OSK 177/15, LEX nr 2142996) oraz związanie zarzutami skargi kasacyjnej - podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.