I OSK 1581/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 230/22 w sprawie ze skargi D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 maja 2022 r. oddalił skargę D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Dodatkowo wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutu skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia, od jakiej daty skarżąca jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, uznało, że prawo do tego świadczenia przysługuje skarżącej od daty, w jakiej ustało jej prawo do zasiłku stałego, tj. od 1 grudnia 2021 r. a nie od początku miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 marca 2021 r. Mając powyższe na uwadze, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Spełnienie powyższych wymogów nie jest jednakże wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Niewątpliwie zatem fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego stanowił przeszkodę w możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 21/22). Tym samym przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – jedynie w sytuacji – gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 590/22). W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest więc wyraźna rezygnacja z przysługującego świadczenia przez zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 960/22). W świetle powyższych wywodów należało uznać, że organy prawidłowo uznały, że rezygnacja przez skarżącą na podstawie oświadczenia z 19 listopada 2021 r. o rezygnacji z zasiłku stałego i uchylenie z dniem 30 listopada 2021 r. decyzji przyznającej skarżącej prawo do zasiłku stałego usunęła przeszkodę w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, umożliwiając przyznanie skarżącej prawo do tego świadczenia. Zaznaczyć przy tym należy, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, jednak w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane skarżącej od dnia złożenia wniosku. Jak wskazano to powyżej, wybór świadczenia powinien nastąpić przez wyraźne, a nie hipotetyczne czy domniemane oświadczenie wnioskodawcy. Do wyboru świadczenia nie wystarcza zatem samo złożenie wniosku o przyznanie konkurencyjnego świadczenia, ale wymagane jest złożenie odrębnego oświadczenia o wyborze świadczenia objętego wnioskiem, co w rozpoznawanej sprawie nastąpiło dopiero oświadczeniem z 19 listopada 2021 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony dopiero w listopadzie 2021 r. i to od tego miesiąca, a nie od marca 2021 r., można rozważać przysługiwanie skarżącej prawa do tego świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr. Zauważyć jednakże należy, że jak wskazano to na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną wyłącznie w zakresie zarzutów skargi kasacyjnej oraz przesłanek nieważności postępowania. Nie może on zatem wychodzić poza zakres skargi kasacyjnej, samodzielnie formułując lub korygując postawione zarzuty i musi badać jedynie naruszenie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez autora skargi kasacyjnej (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1485/20). W sytuacji zatem gdy jedynym zarzutem złożonej skargi kasacyjnej było naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, brak było podstaw do stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszenia art. 24 ust. 2 tej ustawy, którego pełnomocnik skarżącej nie uczynił podstawą zarzutu skargi kasacyjnej. W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr okazał się niezasadny, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.