I OSK 2033/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1304/24 o odrzuceniu skargi adwokata [...] o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 212/19 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 listopada 2018 r. nr DAP-WOSRFR-7280-306/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: I. odrzucić skargę kasacyjną, II. zwrócić adwokatowi [...]ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1304/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę adwokata [...] o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 212/19 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 listopada 2018 r. nr DAP-WOSRFR-7280-306/2018/KB w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1304/24 Sąd I instancji zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego w ten sposób, że przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 złotych oraz kwotę 55,20 złotych stanowiącą 23 % podatku VAT, łącznie kwotę 295,20 złotych stanowiącą wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Pismem z dnia 3 czerwca 2024 r. adwokat [...], na podstawie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wniósł o zmianę rozstrzygnięcia (względnie uchylenie) o kosztach zawartego w postanowieniu z dnia 5 lutego 2020 r. poprzez zasądzenie pełnej kwoty 480 zł plus VAT na rzecz adw. [...] z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. W uzasadnieniu, powołując się na wymienione wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz komentarze do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") wskazał, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP dotyczy każdego prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, a więc także orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. Podał, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że ww. wyrok, opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 4 marca 2024 r. (Dz. U. 2024, poz. 300), potwierdził, że wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, które określają wysokość stawek, pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.). Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być natomiast odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. (tj. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Zaznaczył, że Trybunał w sposób jednoznaczny zakwestionował przepis, na którym opierało się przedmiotowe rozstrzygnięcie o kosztach wydane w niniejszej sprawie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 10 czerwca 2024 r. zakwalifikowano pismo z dnia 3 czerwca 2024 r. jako skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem dnia z 5 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 212/19 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W postanowieniu (z dnia 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1304/24), które zostało zaskarżone rozpoznawaną obecnie "skargą kasacyjną" Sąd pierwszej instancji uznał, że wniesiona przez pełnomocnika skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zdaniem Sądu, w oparciu o art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, jednak, jak wskazano powyżej, regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie. Mając na uwadze powołane okoliczności, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w zw. z art. 276 zd. 1 p.p.s.a., Sąd I instancji odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W "skardze kasacyjnej" od powyższego postanowienia pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie oraz naruszenie art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż wnioskodawca żąda wznowienia postępowania i wzruszenia postanowienia niekończącego postępowania, pomimo iż we wniosku jasno były napisane podstawy złożenia wniosku o zmianę postanowienia a wniosek w ogóle nie został oparty na przepisach o wznowienia postępowania jak przyjął błędnie Sąd. Wobec tak postawionych zarzutów adwokat wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie skargi poprzez przyznanie kosztów zgodnie z wnioskiem z dnia 3 czerwca 2024 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od organu na rzecz skarżącej w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych i zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wskazać w pierwszej kolejności należy, że wniesiony przez adwokata środek zaskarżenia zawierał nieprawidłowe oznaczenie rodzaju pisma (jako "skarga kasacyjna") tymczasem winien on być zatytułowany "zażalenie" i tak też winien być potraktowany przez Sąd I instancji. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przepisach działu VII "Wznowienie postępowania" uregulowana została problematyka badania dopuszczalności wznowienia postępowania (zob. A. Kabat, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 899–925). Przewidziano również wprost wydanie przez sąd rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w przypadku, gdy przesłanka dopuszczalności nie została zachowana. Badanie takie dokonywane jest najpierw na posiedzeniu niejawnym, a jeśli skarga o wznowienie nie zostanie odrzucona na tym etapie - rozstrzyganie o jej dopuszczalności odbywa się w ramach wyznaczonej rozprawy. W zakresie tak uregulowanym w przepisach powołanego działu nie zachodzi więc w odniesieniu do skargi o wznowienie postępowania potrzeba i zarazem możliwość sięgania do odpowiedniego stosowana przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (zob. art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W sytuacji zatem stwierdzenia przez sąd na posiedzeniu niejawnym negatywnego wyniku weryfikacji dopuszczalności wznowienia postępowania, podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania stanowi zasadniczo art. 280 § 1 w związku z § 2 p.p.s.a. (odczytywane łącznie). Na tej podstawie możliwe jest więc odrzucenie skargi o wznowienie postępowania jako niedopuszczalnej, bez sięgania do art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a., jak wadliwie przyjął w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji. W powołanych przepisach art. 280 § 1 w związku z § 2 p.p.s.a. zawarta jest bowiem formuła rozstrzygnięcia (odrzucenie skargi o wznowienie postępowania), którą powiązano z koniecznością oceny dopuszczalności takiej skargi. Badanie dopuszczalności wznowienia na posiedzeniu niejawnym w ramach art. 280 § 1 w związku z § 2 p.p.s.a. dotyczy nie tylko kwestii zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania i oparcia jej na ustawowej podstawie wznowienia, ale również ustalenia w szczególności takich elementów jak legitymacja skargowa w tym zakresie, ziszczenie się okoliczności w postaci zakończenia postępowania objętego skargą o wznowienie prawomocnym orzeczeniem, czy brak możliwości dalszego wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie postępowania (z wyjątkami przewidzianymi w art. 285 § 2 p.p.s.a). We wszystkich tych sytuacjach o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sąd może orzec na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 ab initio zdanie pierwsze p.p.s.a.), w składzie jednosoosobowym (art. 16 § 2 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a.), podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie w formie postanowienia (art. 160 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Te dwie ostatnie kwestie - odmiennie niż samo badanie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania i jej odrzucenie w sytuacji wystąpienia owej niedopuszczalności - nie są bowiem uregulowane w powołanym wcześniej dziale VII. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z uwagi na jej niedopuszczalność przysługiwało adwokatowi zażalenie, a to na mocy odpowiednio stosowanego art. 194 § 1 pkt 1a ab initio w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a., a nie skarga kasacyjna przewidziana w art. 173 § 1 p.p.s.a. dla wskazanej tam kategorii postanowień kończących postępowanie w sprawie (z pewnymi wyjątkami). Materia sprawy, w której rozstrzyga się o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania jako niedopuszczalnej, nie wymaga stwarzania warunku zaskarżalności postanowienia w tym przedmiocie w drodze skargi kasacyjnej, na wzór rozwiązania, w którym skarga kasacyjna przysługuje od postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność z niektórych przyczyn ujętych w art. 58 § 1 p.p.s.a. Wywodzi się ją z treści art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. następującej po przecinku - gdzie wyspecyfikowano przypadki zaskarżalności w drodze zażalenia postanowień o odrzuceniu skargi i co może sugerować treść art. 173 p.p.s.a., w którym wyłączono z kolei zaskarżalność skargą kasacyjną tych objętych zażaleniem postanowień o odrzuceniu skargi. Ten zakres treściowy obu przywołanych przepisów należy odnosić przede wszystkim do postępowań kończących sprawę sądowoadministracyjną sensu stricto. Konsekwentnie wskazać zatem trzeba, że stosownie do art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Zgodnie z art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuca zażalenie wniesione po terminie lub z innych przyczyn niedopuszczalne a także zażalenie, którego braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odpis postanowienia z 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1304/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania został skarżącemu skutecznie doręczony w dniu 11 lipca 2024 r. Siedmiodniowy termin na wniesienie zażalenia upłynął zatem z dniem 18 lipca 2024 r. Zażalenie (zatytułowane nieprawidłowo "skarga kasacyjna") wniesione zaś zostało za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 12 sierpnia 2024 r. Mając to na uwadze, należało stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjna dostrzega, że Sąd I instancji nieprawidłowo poinformował pełnomocnika w piśmie przewodnim o doręczeniu ww. postanowienia odnośnie przysługującego środka zaskarżenia. Od pełnomocnika profesjonalnego oczekuje się jednak znajomości procedury sądowoadministracyjnej. Dla zagadnienia charakteru i możliwości odrzucenia wniesionego zażalenia nie ma bowiem znaczenia fakt wadliwego pouczenia/poinformowania o przysługującym środku zaskarżenia. Nieprawidłowe pouczenie w tym zakresie nie powoduje bowiem, że wniesiony środek jest skuteczny, a jedynie może stanowić podstawę do przywrócenia stronie terminu do wniesienia wymaganego przez prawo środka odwoławczego, w sytuacji, gdy termin do jego złożenia już upłynął, a strona uchybiła temu terminowi stosując się do wadliwego pouczenia sądu (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 1052/09, 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 392/12 i z 6 grudnia 2023 r. sygn. akt I OZ 575/23). W rozpoznawanej sprawie pouczenia nie było, jednak w piśmie przewodnim stanowiącym o doręczeniu postanowienia, skierowanym do skarżącego (będącego pełnomocnikiem profesjonalnym) była zawarta błędna informacja odnośnie środka zaskarżenia. Jedynie na marginesie już tylko wspomnieć trzeba, że skarżący wnosząc skargę o wznowienie postępowania od postanowienia, które dotyczy stricte jego osoby nieprawidłowo w piśmie tym, a następnie również w środku odwoławczym ("skardze kasacyjnej") wskazuje stronę [...] reprezentowanego przez siebie, zamiast składać pismo jedynie we własnym imieniu. Podsumowując, jak już wyjaśniono - pismo stanowiące środek odwoławczy od postanowienia z 20 czerwca 2024 r. winno stanowić zażalenie. W opisanej sytuacji zażalenie na postanowienie z 20 czerwca 2024 r. jako złożone z uchybieniem terminu jest niedopuszczalne i powinno podlegać odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Skoro jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązku powyższego nie dopełnił, zażalenie podlega odrzuceniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i dlatego orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu od środka zaskarżenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. z uwagi na niezasadność wezwania do jego uiszczenia w świetle przedmiotu sprawy – tj. szeroko pojętego zakresu prawa pomocy.