I OSK 2278/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Rz 182/23 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 18 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2987.1146.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: zawiesić postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do czasu podjęcia rozstrzygnięć w sprawach o sygn. akt I OPS 2/24 i I OPS 1/25. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 182/23 oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 18 listopada 2022 r. nr SKO.405.ŚR.2987.1146.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 listopada 2022 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą. Organy ustaliły, że niepełnosprawna siostra skarżącej ma syna, co stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej: "u.ś.r.", wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, zgodnie z art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Wobec tego, skoro syn niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jest on osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji i jednocześnie uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, uznając dokonane przez organy ustalenia za wyczerpujące i niebudzące wątpliwości wskazał, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej i przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną siostrą. Z przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wynika bowiem, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest stwierdzenie, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ syn niepełnosprawnej nie jest małoletni ani też nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez: 1. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów tej ustawy oraz norm konstytucyjnych wyrażonych w art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 69 Konstytucji RP i przyjęciu, że okoliczność niepobierania przez syna chorej świadczenia pielęgnacyjnego i nieposiadania przez niego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze chorej, która sprawuje nad nią faktyczną opiekę, 2. naruszenie art. 18, art. 69 Konstytucji RP w zw. z art. 28 Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami sporządzonej w Nowym Jorku 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169 ) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż syn chorej ma pierwszeństwo do tego świadczenia, ze wskazaniem, że syn może się przeprowadzić do niej lub zabrać ją do siebie, w sytuacji, gdy stanowi to nieposzanowanie prawa do życia rodzinnego i miejsca zamieszkania chorej, 3. naruszenie art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez uznanie, że skarżąca ma wpływ na chorą lub jej syna odnośnie obowiązku alimentacyjnego; ponadto błędne przyjęcie, że obowiązek alimentacyjny związany jest w jakikolwiek sposób z świadczeniem pielęgnacyjnym, skoro obowiązek alimentacyjny jest świadczeniem dla uprawnionego do alimentów - czyli chorej, a świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osoby sprawującej opiekę nad chorą - czyli dla skarżącej; organy w sposób nieuprawniony stopniują kolejność osób zobowiązanych do alimentów i uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji. Wniosła także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie przepisu art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024, poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Podstawa do zawieszenia wskazana w tym przepisie zachodzi w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a., postanowieniem z 22 listopada 2024 r., sygn. akt: II SA/Po 460/24, przedstawił bowiem składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.), stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące, iż z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?". Powyższe zagadnienie prawne zostało zarejestrowane pod sygn. akt I OPS 2/24. Ponadto, pod sygn. akt I OPS 1/25 zarejestrowane jest zagadnienie prawne przedstawione składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 12 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 903/23: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r.)?". Również w tym przypadku podstawę prawną postanowienia stanowi art. 269 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, udzielenie odpowiedzi na przedstawione powyżej zagadnienie prawne może mieć znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. W obu przypadkach, przedstawiając wskazane zagadnienie prawne, składy orzekające nie podzieliły stanowiska zajętego w pkt 2 uchwały siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, zgodnie z którym: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." W uchwale o sygn. akt I OPS 2/22, podjętej na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zaś, że: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Jakkolwiek przedstawione zagadnienia dotyczą kwestii rozstrzygniętej w punkcie drugim uchwały, odnoszącym się do przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to w każdym z przypadków objętych uchwałą I OPS 2/22 zachodzi taka sama okoliczność, jaką jest legitymowanie się przez osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ta przesłanka występuje zarówno w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w brzmieniu przed 1 stycznia 2024 r., jak i w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i wyznacza kolejność dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego, jak przyjęto w uchwale I OPS 2/22. W tej sytuacji rozstrzygnięcia podjęte przez skład powiększony NSA w sprawach I OPS 2/24 i I OPS 1/25 mogą mieć znaczenie także dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił z urzędu zawiesić postępowanie sądowe do czasu podjęcia rozstrzygnięć w sprawach o sygn. akt: I OPS 2/24 i I OPS 1/25.