I OSK 3024/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosków Spółdzielni [...] z siedzibą w K. o wyłączenie sędziów NSA: Moniki Nowickiej i Marka Stojanowskiego od orzekania w sprawie z wniosku Spółdzielni [...] z siedzibą w K. o wyłączenie sędziego NSA Marioli Kowalskiej oraz sędziego del. WSA Agnieszki Miernik w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółdzielni [...] z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 323/18 oddalającego skargę Spółdzielni [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa użytkowania postanawia: oddalić wnioski. Spółdzielnia [...] z siedzibą w K. (dalej Spółdzielnia, Wnioskodawczyni lub strona) pismami z dnia 24 sierpnia 2021 r. wniosła o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego oraz sędziego NSA Moniki Nowickiej od orzekania w sprawie z jej wniosku o wyłączenie s. NSA Marioli Kowalskiej i s. del. WSA Agnieszki Miernik od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Spółdzielni [...] z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Kr 323/18 oddalającego skargę Spółdzielni [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]. Jako powód złożenia wniosków Spółdzielnia wskazała na podejrzenie braku bezstronności oraz gwarancji niezawisłości w sprawie. W uzasadnieniu wniosków argumentowano, że sędzia NSA Marek Stojanowski pełniąc funkcję Przewodniczącego Wydziału jest podporządkowany zarządzeniom Prezesa NSA, co nie daje gwarancji niezawisłości i rzutowałoby nie tylko na niniejszą sprawę, ale na funkcjonowanie wskazanych we wnioskach sędziów orzekających w tym samym wydziale. Natomiast wnioski o wyłączenie sędziów powinny być rozpoznawane przez osoby bezstronne i nie mające z góry przyjętego zapatrywania na sprawę albo czysto faktycznego interesu w określonym rozstrzygnięciu. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę, że sędzia Marek Stojanowski oraz sędzia Monika Nowicka orzekali w sprawach dotyczących kwestii wyłączenia sędziego w związku z tzw. neoKRS, które zostały umieszczone na stronie internetowej NSA. We wszystkich tych orzeczeniach oddalono wnioski z argumentacją, która zdaniem Spółdzielni jest kontrowersyjna. Wobec powyższego stwierdziła, że ww. sędziowie byli w składzie sądu, który de facto wyznaczył kierunek orzekania. W tej sytuacji za uzasadnione uznano powstające wątpliwości co do braku bezstronności i z góry ugruntowanego już zapatrywania w sprawie wskazując jednocześnie, że nie są negowane kwalifikacje merytoryczne czy doświadczenie sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Z treści złożonych wniosków wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanych wyżej sędziów strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ww. ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). Za okoliczność określoną w cytowanym wyżej przepisie strona uznaje fakt, że sędziowie, których dotyczy wniosek, orzekali w innych sprawach dotyczących wyłączenia sędziego zatem mają już ugruntowany pogląd na kwestię, która jest przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie. Zdaniem strony wywołuje to uzasadnione wątpliwości, co do bezstronności wskazanych sędziów w niniejszej sprawie, a w konsekwencji powoduje konieczność ich wyłączenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez Spółdzielnię okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może bowiem stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw mających za przedmiot rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach – nawet dotyczących tej samej kwestii – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych we wnioskach o wyłączenie sędziego – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął, od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10). Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby w przypadku sędziów NSA Marka Stojanowskiego oraz Moniki Nowickiej zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w powyższych przepisach. Wnioskodawczyni nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które byłyby tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziów wskazanych we wnioskach o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Istnienia takich okoliczności nie stwierdzili również sami sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze wnioski o wyłączenie sędziów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.