I OSK 45/24

Dnia 26 lutego 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2162/21 w sprawie ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 29 czerwca 2021 r. nr KOC 3284/Sw/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 czerwca 2023 r. I SA/Wa 2162/21, oddalił skargę E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 29 czerwca 2021 r. nr KOC 3284/Sw/21, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu powyższemu zarzuciła naruszenie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 360 i art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. - poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie administracyjnej wydane w październiku 2019 r. postanowienie sądu powszechnego nie ma wpływu na ocenę prawną sytuacji wnioskodawcy, co prowadzi do naruszenia art. 32 Konstytucji RP poprzez prawne zróżnicowanie sytuacji podmiotów uzyskujących rozstrzygnięcie sądowe dla oceny sytuacji spełnienia warunku "zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną" w datach różnicowanych przez wyłączne kreowanie momentu czasowego przez organy władzy sądowniczej, kiedy to postulowany zakres oraz niezmieniony stan faktyczny i materiał dowodowy stanowiły podstawę ustalenia stanu opieki naprzemiennej już w pierwszym dniu złożenia wniosku o zabezpieczenie, a więc odroczone rozstrzygnięcie sądowe faktycznie potwierdziło ciągłość pozytywnych przesłanek procesowych jego wydania; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez przyjęcie, że skarżąca nie spełnia kryterium do otrzymania świadczenia wychowawczego z uwagi na brak przesłanki wykonywania przez nią opieki naprzemiennej, kiedy to z całokształtu materiału dowodowego wynika potwierdzenie tej okoliczności (wykonywanie opieki w równych odstępach czasowych z ojcem - co potwierdzał m.in. wywiad środowiskowy oraz zeznania obu rodziców mieszkających oddzielnie); 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w rozpoznawanej sprawie brak istnienia rozstrzygnięcia sądu powszechnego w momencie wnioskowania o świadczenie przesądza o niemożliwości uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia wychowawczego, gdyż w postępowaniu brak kompetencji organu do ustalenia stanu faktycznego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie kosztów zastępstwa nieopłaconego w całości lub w części. W uzupełnieniu braków formalnych skargi skarżąca oświadczyła, iż wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) w zw. z art. 360 i art. 365 § 1 k.p.c. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. - poprzez uznanie, iż wydane w październiku 2019 r. postanowienie sądu powszechnego nie ma wpływu na ocenę prawną sytuacji wnioskodawcy, co prowadzi do naruszenia art. 32 Konstytucji RP poprzez prawne zróżnicowanie sytuacji podmiotów uzyskujących rozstrzygnięcie sądowe dla oceny sytuacji spełnienia warunku "zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną" w datach różnicowanych przez wyłączne kreowanie momentu czasowego przez organy władzy sądowniczej, kiedy to postulowany zakres oraz niezmieniony stan faktyczny i materiał dowodowy stanowiły podstawę ustalenia stanu opieki naprzemiennej już w pierwszym dniu złożenia wniosku o zabezpieczenie, a więc odroczone rozstrzygnięcie sądowe faktycznie potwierdziło ciągłość pozytywnych przesłanek procesowych jego wydania. Pozostałe zarzuty skargi są bowiem w zasadzie konsekwencją stwierdzonych przez skarżącą kasacyjnie powyższych naruszeń. Przechodząc do analizy tak sformułowanego zarzutu, w pierwszej kolejności wskazać należy, iż w chwili obecnej utrwalone jest w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym przyjęcie modelu pieczy naprzemiennej jest rozstrzygnięciem o władzy rodzicielskiej i znajduje oparcie w uprawnieniu sądu do rozstrzygnięcia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, którą rodzice muszą posiadać, przez ustalenie miejsca pobytu dziecka, a nie w uprawnieniu do rozstrzygnięcia o prawie do kontaktów, które jest kwestią pochodną od miejsca pobytu dziecka (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2025 r. I OSK 21/23, LEX nr 3861520). Do orzekania zaś w sprawach wykonywania władzy rodzicielskiej uprawnione są jedynie sądy powszechne, zatem stwierdzenie, że dziecko pozostaje w opiece naprzemiennej zgodnie z orzeczeniem sądu, oznacza iż może zostać to stwierdzone wyłącznie w drodze orzeczenia sądu powszechnego. Forma opieki naprzemiennej jest możliwa także do ustalenia w porozumieniu o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (planie wychowawczym), przedkładanym i zaaprobowanym przez sąd oraz w ugodzie zawartej przed sądem, lecz do przeprowadzenia tychże postępowań również uprawniony jest wyłącznie sąd powszechny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, co tym samym wyklucza możliwość orzekania w tym przedmiocie przez sąd administracyjny. Nie jest zatem prawdą – jak stwierdzono to w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazuje wyłącznie, iż stan opieki naprzemiennej ma pozostawać w związku z orzeczeniem sądu oraz, że przepis ten nie wskazuje czy to ma być orzeczenie prawno-kształtujące. W ocenie skarżącej kasacyjnie powoduje to, że skoro okoliczność istnienia i konieczność kontynuacji opieki naprzemiennej badana była przez sąd powszechny, więc stan ten pozostaje w związku z orzeczeniem sądu. Podnieść jednak w tym miejscu należy, że z treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika coś zupełnie odmiennego. Literalna treść tego przepisu wprost wskazuje, iż chodzi o stwierdzoną orzeczeniem sądowym opiekę naprzemienną obydwojga rodziców, poprzez stwierdzenie: "w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców." Dalsze rozważania należało zatem ograniczyć do odniesienia się do treści powołanych w skardze przepisów k.p.c., k.p.a. i Konstytucji RP. Na wstępie jednak należy podnieść, iż zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., dopiero orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nieprawidłowym jest zatem stanowisko skarżącej kasacyjnie jakoby możliwe było kreowanie przez sąd administracyjny momentu czasowego ustalenia stanu opieki naprzemiennej. Jak była już mowa o tym wyżej, uprawnienie w tym zakresie przysługuje wyłącznie sądowi powszechnemu w drodze stosownego orzeczenia i orzeczenie to staje się wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie z chwilą jego uprawomocnienia. Odnosząc się zaś do powołanego w skardze kasacyjnej art. 360 k.p.c., wskazać należy, że skuteczność postanowień wyraża się najczęściej w zaistnieniu samego orzeczenia i wywołaniu stanu pewności co do określonego stanowiska sądu, lecz wszelkie dalsze konsekwencje procesowe jego wydania, również wiążą się z jego uprawomocnieniem (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada 2005 r. I CZ 130/05, LEX nr 186733). W konsekwencji powołane powyżej przepisy potwierdzają jedynie, iż Sąd I instancji, w ślad za organami obydwu instancji, mógł uznać spełnienie warunku określonego w treści art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z chwilą uprawomocnienia się postanowienia z 24 października 2019 r. I C 824/28, wydanego w trybie zabezpieczenia w postępowaniu rozwodowym skarżącej. Powołane powyżej przepisy wskazują ponadto, iż w sprawie nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. wyrażających zasadę prawdy obiektywnej oraz zaufania do władzy publicznej, a także konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Sąd I instancji zasadnie stwierdził bowiem, iż organ administracyjny I instancji prawidłowo odmówił skarżącej kasacyjnie przyznania świadczenia wychowawczego z tytułu wychowywania córki od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r., skoro w tym okresie brak było orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie opieki naprzemiennej, a co za tym idzie nie została spełniona przesłanka z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zaś organ odwoławczy zasadnie utrzymał w mocy przedmiotowe orzeczenie. Nie ma też postawy do stwierdzenia, że Sąd I instancji, czy też organy administracji publicznej miały kompetencję do ustalania tzw. opieki naprzemiennej w oparciu o: protokoły z rozpraw rozwodowych, w toku których oświadczenia składają strony postępowania cywilnego, akta spraw rozwodowych, stan faktyczny opisany w uzasadnieniu postanowienia ustalającego opiekę naprzemienną, w którym sąd przytacza oświadczenia stron postępowania w kwestii opieki naprzemiennej, dokumenty prywatne takie jak kalendarz skarżącej z zaznaczeniem opieki naprzemiennej, czy też ustalenia poczynione w wywiadzie środowiskowym. Powyższe eliminuje jednocześnie możliwość naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, powołane w pkt 2 i 3 skargi kasacyjnej, albowiem w sprawie dokonano zarówno prawidłowej wykładni jak i zastosowania ww. przepisów. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.