I OSK 658/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka (spr.) del. NSA Zygmunt Zgierski Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1357/12 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1357/12 oddalił skargę M. P. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że na wniosek M. P.– reprezentowanej przez R. P.- prowadzone były przed Wojewodą [...] postępowania w sprawach o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnym granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jej poprzedników prawnych tj.: T. R. – jako właścicielki nieruchomości położonej w miejscowości W., pow. b., woj. [...] (obecnie Ukraina); J. R. - jako właściciela nieruchomości położonej w miejscowości L., gmina B., pow. t., woj. [...] (obecnie Ukraina) oraz K. R. - jako właściciela części lasu "[...]" położonego na terenie pow. b., woj. [...] (obecnie Ukraina). Postanowieniami z [...] września 2010 r. Wojewoda [...] pozytywnie ocenił spełnienie przez M. P. wymogów wynikających z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), umożliwiających uzyskanie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J.R. i T.R.. Natomiast w przedmiocie wniosku dotyczącego mienia pozostawionego przez K. R., decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia na rzecz M. P. prawa do rekompensaty. Decyzja ta, zawierająca pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania, została skutecznie doręczona stronie 25 października 2010 r. Pismem z 16 maja 2012 r. R.P. - działając w imieniu M. P. -zwrócił się z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r. podnosząc, że nie był w stanie go złożyć w wymaganym terminie z uwagi na zły stan zdrowia, spowodowany splotem nieszczęśliwych wypadków jakim uległ. Na potwierdzenie przedłożył kopię dokumentacji medycznej w postaci: kart informacyjnych z izby przyjęć SPZOZ w K., wskazującej, że w dniach 18 września 2010 r. i 9 grudnia 2010 r. korzystał on z pomocy medycznej w związku ze zwichnięciem stawu skokowego oraz złamaniem nasady kości ramienia; zaświadczenia lekarskiego o pozostawaniu na leczeniu w ww. SPZOZ w okresie od 21 września 2010 r. do 5 stycznia 2011 r. oraz kopię historii choroby, potwierdzającej usunięcie 5 stycznia 2011 r. założonego gipsu. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania przez M. P. od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie został złożony w określonym w art. 58 § 2 k.p.a. siedmiodniowym terminie od ustania przyczyny jego uchybienia, co jest konieczną przesłanką do przywrócenia terminu. W dalszej kolejności odwołując się do wyjaśnień pełnomocnika, dokumentacji medycznej załączonej do wniosku oraz akta sprawy, Minister Skarbu Państwa stwierdził, że w niniejszej sprawie siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg najpóźniej w dniu 9 lutego 2011 r. Potwierdza to, zdaniem organu, znajdująca się w aktach adnotacja urzędnika, iż R. P. stawił się 8 lutego 2011 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim w związku z innym postępowaniem prowadzonym przed tym organem, a dotyczącym potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez T. R.. Skoro zaś w ww. dacie nie istniały już przesłanki, uniemożliwiające złożenie odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r. oraz wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, to termin do złożenia tego wniosku upłynął stronie w dniu 15 lutego 2011 r. Minister wskazał ponadto, że pomiędzy wyżej wskazaną datą, a złożeniem wniosku z 16 maja 2012 r. pełnomocnik strony aktywnie uczestniczył w innym postępowaniach prowadzonych przed Wojewodą [...] (dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez T. R. oraz J. R.), podając jako przykład adnotację z 15 marca 2011 r. oraz pisma tego pełnomocnika z 15 marca 2011 r. oraz 16 sierpnia 2011 r. Kwestionując stanowisko Ministra Skarbu Państwa, M. P. - reprezentowana przez R. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W jej uzasadnieniu pełnomocnik strony podniósł, że w okresie, w którym upływał termin do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody, uległ on serii niespodziewanych i nieszczęśliwych wypadków - m.in. dwukrotnego złamania tej samej ręki z dwukrotnym nałożeniem gipsu nadgarstka, a później złamania kości ramienia, co było powodem zabetonowania ręki do tułowia, co uniemożliwiło mu dochowanie terminu wniesienia odwołania. Wskazał ponadto na swój podeszły wiek (89 lat). W oparciu o tę argumentację, podtrzymaną na rozprawie, wniósł on o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie jest uzasadniona. Przywołując treść art. 58 § 2 k.p.a. Sąd wskazał, że jednym z warunków przywrócenia uchybionego terminu jest wniesienie podania o jego przywrócenie (wraz z dopełnieniem uchybionej czynności procesowej) w określonym przez ustawodawcę siedmiodniowym terminie, którego bieg rozpoczyna się od ustania przyczyny, która uniemożliwiała terminowe dokonanie tej czynności, a więc od dnia zniesienia obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej jej realizację, która to przeszkoda niemożliwa była do przezwyciężenia przez zainteresowanego, mimo dołożenia przez niego należytej staranności. Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, iż decyzja Wojewody [...] z [...] października 2010 r. odmawiająca M. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez K. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zawierająca pouczenie o trybie i zasadach jej zaskarżenia, została doręczona skutecznie stronie – na adres jej pełnomocnika – R. P. w dniu 25 października 2010 r. Jednocześnie bezsporne jest, że w terminie przewidzianym w art. 129 § 2 k.p.a. skarżąca, ani jej pełnomocnik, odwołania nie wnieśli. W złożonym natomiast wniosku z 16 maja 2012 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik jako przyczynę tego stanu rzeczy wskazywał splot nieszczęśliwych zdarzeń w postaci wypadków jakim uległ, skutkiem których stał się niedyspozycyjny nie tylko fizycznie, ale i psychicznie. Na potwierdzenie doznanych urazów przedłożył kopie dokumentacji medycznej, z której wynikało, że od 21 września 2010 r. do 5 stycznia 2011 r. był on hospitalizowany. Zdaniem Sądu mając na względzie to, że wniosek o przywrócenie uchybionego terminu pełnomocnik wniósł dopiero przeszło rok po opuszczeniu szpitala (wpłynął on do organu 24 maja 2012 r. – co wynika z prezentaty umieszczonej na wniosku), kluczowe dla oceny dopuszczalności jego przywrócenia, a w konsekwencji także dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia, było ustalenie, kiedy faktycznie ustała przyczyna uniemożliwiająca pełnomocnikowi dokonania uchybionej czynności. Ta zaś w świetle dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy - jak trafnie wskazał Minister - ustała najpóźniej 8 lutego 2011 r., kiedy to pełnomocnik strony stawił się osobiście w siedzibie organu w związku z innym prowadzonym przed Wojewodą [...] postępowaniem zainicjowanym wnioskiem M. P. (vide notatka służbowa z 8 lutego 2011 r, k. 214 akt administracyjnych). Nie sposób bowiem uznać, w ocenie Sądu, że stan zdrowia pełnomocnika strony w jednym postępowaniu jest przeszkodą uniemożliwiającą realizację czynności procesowych, natomiast nie stanowi już takiej przeszkody w innym postępowaniu, a tym bardziej postępowaniu prowadzonym przed tym samym organem. A skoro tak, to nie budzi wątpliwości Sądu, że przewidziany w art. 58 § 2 k.p.a. siedmiodniowy termin, w jakim winno być złożone podanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r., upłynął stronie w dniu 15 lutego 2011 r. W tym czasie jednak ani skarżąca, ani jej pełnomocnik nie tylko z takim wnioskiem nie wystąpili, ale nawet nie sygnalizowali, że noszą się z zamiarem kwestionowania ww. decyzji. Pierwsze pismo, odnoszące się do niej, zatytułowane "sprzeciw", pełnomocnik strony wniósł do Wojewody [...] dopiero 18 października 2011 r. (k. 222 akt administracyjnych), przy czym nawet wówczas nie domagał się przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Podsumowując Sąd wskazał, że skoro w niniejszej sprawie nie został dopełniony przez stronę warunek formalny umożliwiający przywrócenie terminu – dotyczący złożenia w tym przedmiocie wniosku w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uniemożliwiającej terminową realizację czynności procesowej (art. 58 § 2 k.p.a.) – to niezależnie od oceny okoliczności jakie przyczyniły się do uchybienia terminu, którego przywrócenia strona się obecnie domagała, wniosek jej nie mógł być uwzględniony. To zaś oznacza, że Minister Skarbu Państwa wydając postanowienie o odmowie przywrócenia M. P. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2010 r., nie naruszył przepisów prawa, a wniesiona na to rozstrzygnięcie skarga pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. P., podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie art. 77 § 1 w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niedokonanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, tj. właściwości osobistych i wieku skarżącej oraz jej pełnomocnika R. P., który uchybił terminowi do wniesienia odwołania, jak również faktu, iż R. P. nie miał wiedzy, że służy mu prawo domagania się przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a dowiedział się o tym fakcie na kilka dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu, którą to wiedzę powziął od urzędników Urzędu Wojewódzkiego w O.. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie w okolicznościach niniejszej sprawy organ powinien mieć na względzie podeszły wiek i stan zdrowia zarówno pełnomocnika, jak i skarżącej. Oznacza to, że wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie można uznać, iż skarżąca i jej pełnomocnik nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art.183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako " p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne sprowadzało się wyłącznie do zbadania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania zauważyć należy, że jak wynika z zaskarżonego postanowienia Ministra Skarbu Państwa, podstawą odmowy przywrócenia terminu było niespełnienie przesłanki określonej w art.58 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Według organu orzekającego w sprawie, a także Sądu pierwszej instancji wnioskujący R. P., będący pełnomocnikiem M.P., uchybił siedmiodniowemu terminowi, o którym mowa w art.58 §2 k.p.a. Tymczasem w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia wskazanego przepisu, który był podstawą odmowy przywrócenia terminu. Autor skargi kasacyjnej zarzucił natomiast naruszenie art.58 § 1 k.p.a., który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wskazany w skardze kasacyjnej art.58 §1 k.p.a. przewiduje zatem, że dla uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu wnioskujący musi wykazać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy i ten brak winy powinien uprawdopodobnić. Jak zatem wynika z art.58 §1 i §2 k.p.a. przesłankami umożliwiającymi przywrócenie terminu są: 1) uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, 2) brak winy został uprawdopodobniony, 3) wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, 4) wraz ze złożeniem wniosku zainteresowany dopełnił czynności, dla której był określony termin ( złożył odwołanie). Nie budzi wątpliwości, że podstawą odmowy przywrócenia M. P. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. było złożenie wniosku z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art.58 § 2 k.p.a. Nie podniesiono również w skardze kasacyjnej właściwego przepisu kodeksu postępowania administracyjnego na poparcie sformułowanego w jej uzasadnieniu zarzutu braku pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o przywróceniu terminu ( art.9 k.p.a.). Powyższe prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały prawidłowo wskazane. Mimo tych niewątpliwych mankamentów skargi kasacyjnej podniesienie zarzutu naruszenia art.77 § 1 k.p.a. w zw. z art.134 p.p.s.a. pozwoliło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odnieść się do istoty sprawy. W skardze kasacyjnej wskazano, że naruszenie art.77 §1 k.p.a. polega na niedokonaniu wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie wzięciu pod uwagę właściwości osobistych i wieku skarżącej oraz jej pełnomocnika, a także braku wiedzy o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Odnosząc się do powyższego zarzutu wskazać trzeba, że poza sporem jest doręczenie pełnomocnikowi skarżącej R. P. w dniu 25 października 2010 r. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, jak również nie złożenie odwołania od tej decyzji w ustawowym terminie. Nie jest także okolicznością sporną, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od wymienionej decyzji został złożony dopiero w piśmie z dnia 16 maja 2012 r., które wpłynęło do organu w dniu 24 maja 2012 r. Z dokumentacji lekarskiej wynika, że w dniu 5 stycznia 2011 r. zdjęto gips pełnomocnikowi skarżącej, zaś począwszy od dnia 8 lutego 2011 r., a następnie w dniu 15 marca 2011 r. R. P. przychodził do Urzędu Wojewódzkiego w O. w związku z prowadzonymi dwoma innymi postępowaniami o ustalenie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami R.P. Ponadto pełnomocnik skarżącej prowadził w tym czasie korespondencję z Urzędem Wojewódzkim w O.( pisma z dnia 15 marca 2011 r., 16 sierpnia 2011 r., 23 grudnia 2011 r.). Nie można zatem twierdzić, że wiek pełnomocnika skarżącej uniemożliwił mu we właściwym terminie złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z akt sprawy nie wynika, aby poza tym, że on jest osobą w starszym wieku był nieporadny życiowo lub cierpiał na schorzenia, które mają wpływ na podejmowanie decyzji. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, a w szczególności wobec aktywności pełnomocnika skarżącej w innych postępowaniach prowadzonych przez Wojewodę O. nie można przyjąć, że jego wiek był przeszkodą do złożenia wniosku we właściwym terminie. Należy zaznaczyć, że zarówno organ, jak też Sąd pierwszej instancji przyjęły jako początek biegu siedmiodniowego terminu datę 9 lutego 2011 r., kiedy pełnomocnik skarżącej był już zdrowy, przybył do siedziby organu i wyrażał swoje stanowisko odnośnie do wydanych przez Wojewodę postanowień z dnia [...] września 2010 r. pozytywnie oceniających spełnienie przez M. P. wymogów umożliwiających przyznanie prawa do rekompensaty. Wiek pełnomocnika skarżącego nie był zatem z pewnością przeszkodą również do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Nie można podzielić stanowiska wyrażonego w skardze kasacyjnej, iż w sytuacji uchybienia terminu do wniesienia odwołania na organie administracji prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek informowania strony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a zaniechanie tego obowiązku uniemożliwia wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu (por. wyroki NSA: z dnia 6 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97, publ. Lex nr 48735; z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2384/11, Lex nr 1329472). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.