I OSK 81/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2020r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2018r. sygn. akt III SA/Kr 552/18 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję [...] z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od skarżącej R. S. na rzecz Rektora [...] kwotę [...] ( [...] ) tytułem zwrotu kosztów) postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 552/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę R. S. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Zaskarżoną decyzją Rektor [...] utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o skreśleniu skarżącej z listy studentów IV roku studiów w roku akademickim 2016/2017 z uwagi na niespełnienie przez nią warunków niezbędnych do zaliczenia IV roku studiów, tj. niezdania egzaminu z prawa karnego w terminie do dnia [...] września 2017 r. Organy obu instancji uznały, że skarżąca nie zaliczyła IV roku studiów, gdyż za pracę egzaminacyjną z września 2017r. uzyskała ocenę niedostateczną i nie przysługuje jej prawo do powtarzania roku studiów z uwagi na to, że w trakcie studiów już dwukrotnie korzystała z takiej możliwości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R. S. zakwestionowała decyzje organów uczelni w całości i wniosła o ich uchylenie, zarzucając im naruszenie przepisów postępowania art. 76 § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zakresie postępowania dowodowego oraz art. 8 i 107 § 3 K.p.a. w zakresie nienależytego uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreślił, że wykładnia przepisu art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja Dziekana o skreśleniu z listy studentów jest wydawana w ramach uznania administracyjnego i musi być oceniana z punktu widzenia zasad przyjętych dla tego rodzaju decyzji. Decyzje takie muszą być poddane szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Bezsporne jest, że skarżąca została skreślona z listy studentów z powodu niezaliczenia egzaminu z prawa karnego, do którego przystąpiła czterokrotnie w toku studiów, przy czym dwukrotnie z tego powodu powtarzała rok (III oraz IV). Jako podstawę podjętej decyzji organy powołały § 14 ust. 1 zd. 1 Regulaminu studiów, który przewiduje możliwość powtarzania roku studiów w razie niespełnienia warunków zaliczenia danego roku po uzyskaniu zgody dziekana oraz na § 14 ust. 4 Regulaminu pozwalający w uzasadnionych przypadkach na ponowne powtarzanie roku studiów (tego samego lub innego), co oznacza, że dopuszczalne jest tylko dwukrotne powtarzanie roku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca wykorzystała możliwość powtarzania roku studiów, również na zasadach szczególnych. Powtarzała trzeci rok studiów w latach 2014/2015, a w latach 2016/2017 powtarzała czwarty rok studiów. Skarżąca kwestionuje natomiast negatywny wynik egzaminu z prawa karnego, który miał miejsce w czerwcu 2016 r., bowiem w związku z sytuacją zaistniałą w dacie przystąpienia po raz kolejny do tego egzaminu we wrześniu 2017 r., tj. nieumieszczeniem jej na liście zdających, nabrała przekonania, że w istocie egzamin ten został jej zaliczony w czerwcu 2016 r. Okoliczności te w toku postepowania zostały przez organy w sposób wiarygodny i zgodny z zasadami doświadczenia życiowego wyjaśnione. Niezrozumiałym bowiem jest przystąpienie przez skarżącą do egzaminu we wrześniu 2017 r., skoro miała informację o zaliczeniu tego egzaminu lub jakiekolwiek wątpliwości co do negatywnego wyniku egzaminu złożonego w czerwcu 2016 r. W tym drugim przypadku skarżąca powinna zgłosić wątpliwości po ogłoszeniu wyniku egzaminu w czerwcu 2016 r. Wówczas uzyskała wgląd do pracy, jednakże ani adnotacje na pracy, ani negatywna ocena nie wzbudziły u niej żadnych wątpliwości,, a skarżąca przystąpiła do tego egzaminu ponownie w kolejnym roku akademickim we wrześniu 2017 r. Zdaniem sądu I instancji wyjaśnienia jakie przedstawił organ są całkowicie wystarczające. Powołując się na wyrażoną w art. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym zasadę autonomii uczelni, Sąd podkreślił, że poddanie kontroli niektórych sfer działalności uczelni, tak jak w przypadku rozpatrywanym jest jednym z wyjątków od tej zasady, wynikającym z regulacji szczególnej, tj. art. 190 tej ustawy, nadającej postępowaniu w tych sprawach charakter sprawy administracyjnej, podlegającej kognicji sądu administracyjnego. Natomiast kwestie programowe, nauczania, w tym egzaminowania i ocen, stanowią sprawę wewnętrzną uczelni, nie należącą do kognicji sądu, dlatego wątpliwości skarżącej, co do oceny jej pracy nie mogą być przez sąd rozstrzygane. Poza kontrolą sadu są też zasady przechowywania prac. W ocenie Sądu I instancji brak było podstaw do uwzględnienia skargi, bowiem organy podjęły wszelkie możliwe kroki celem wyjaśnienia zarzutów skarżącej co do wyniku egzaminu z czerwca 2016 r. pomimo, że zgłoszone zostały po upływie roku,a odpowiednie wpisy były uwidocznione i dostępne w karcie okresowych osiągnięć studenta. Sąd nie podzielił też zarzutu naruszenia art. 7, art. 77, art. 76 i art. 107 K.p.a. wyjaśniając, że nie jest jego rzeczą analiza podstawy wydania oceny niedostatecznej, nawet gdyby prace były aktualnie dostępne. Ponadto, w rozpatrywanej sprawie zebrany materiał dowodowy, tj. karty okresowych osiągnięć studenta, nie pozostawia wątpliwości co do faktu niezaliczenia obowiązkowego przedmiotu "Prawo karne". Także fakt dwukrotnego powtarzania roku jest bezsporny. Okoliczności te w świetle postanowień § 14 Regulaminu uzasadniały podjęcie decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów. W skardze kasacyjnej R. S. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Na podstawie art. 174 § 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi R. S. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 2188 ze zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., polegające na oddaleniu skargi pomimo tego, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono podstaw dopuszczenia skarżącej do egzaminu z przedmiotu - Prawo karne materialne dnia [...] września 2017 r. pomimo uzyskania oceny pozytywnej z tego przedmiotu w roku akademickim 2015/2016, co skutkowało nienależytym i nie wyczerpującym wyjaśnieniem skarżącej w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącej będących przedmiotem postępowania administracyjnego; 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 1842 ze zm.) w brzmieniu z dnia 31 października 2017 r., poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia decyzji uznaniowej organu; 3) art. 106 § 3 P.p.s.a., polegające na niezobowiązaniu organu do uzupełnienia akt sprawy poprzez złożenie brakujących dokumentów, tj. wydruku okazanego skarżącej przez pracowników Katedry Prawa Karnego [...] w dniu [...] września 2017 r., potwierdzającego zaliczenie przez skarżącą egzaminu z przedmiotu - Prawo karne materialne oraz wydruku z systemu informatycznego, zawierającego historię wpisów i zmian ocen skarżącej z przedmiotu - Prawo karne materialne w roku akademickim 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 oraz 2016/2017, a przez to niepodjęcie próby wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor [...] w [...] wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie opiera się na usprawiedliwionych podstawach. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu dotyczącego uzasadnienia zaskarżonego wyroku (pkt 2 wśród zarzutów skargi kasacyjnej). Zarzut ten jest całkowicie nieusprawiedliwiony, gdyż uzasadnienie wyroku sądu I instancji w pełni odpowiada wymogom art. 141 §4 zd. 1 p.p.s.a., który stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2020 r. II OSK 3474/19 - Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jednoznacznie określił stan faktyczny, który uznał za podstawę orzekania, akceptując jako wiarygodne i zgodne z zasadami życiowego doświadczenia ustalenia orzekających w sprawie organów co do tego, że skarżąca nie zdała egzaminu z prawa karnego w czerwcu 2016r. Słusznie tę właśnie okoliczność sąd I instancji uznał za najistotniejszą z punktu widzenia istoty sprawy. Sąd wyjaśnił przyczyny swego stanowiska, wskazując, że jeśli skarżąca nie wnosiła zastrzeżeń co do oceny jej pracy bezpośrednio po egzaminie, to nie można uznać za skuteczne wątpliwości podnoszonych po przeszło roku. Sąd podkreślił także trafnie autonomię uczelni w zakresie zasad egzaminowania i oceniania studentów. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera także wszystkie pozostałe istotne elementy, takie jak przedstawienie stanowisk stron i ich zarzutów oraz przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej. Pozwala ono na właściwe dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny kontroli instancyjnej. Skarżąca swoje twierdzenie co do tego, że zdała egzamin z prawa karnego w czerwcu 2016r. opierała wyłącznie na tym, że przed rozpoczęciem egzaminu [...] września 2017r. pokazano jej wydruk, na którym przy jej nazwisku była adnotacja o zdanym egzaminie. Niezależnie od tego, została jednak do egzaminu dopuszczona. Skarżąca zarzuciła w trzecim zarzucie skargi kasacyjnej nieprzeprowadzenie przez sąd I instancji dowodu z takiego wydruku z naruszeniem art.106§3 p.p.s.a. Zarzut ten jest jednak bezzasadny. Podkreślić należy, że skarżąca niewątpliwie zapoznała się z oceną swej pracy z czerwca 2016r., o czym świadczy jej korespondencja e-mailowa dołączona do jej pisma z 24 września 2017r. (k- 60 akt adm.). Fakt negatywnej oceny pracy nie był wówczas kwestionowany przez skarżącą. Przeciwnie wskazywała, że "miałam 11 punktów czerwonym długopisem, a niebieskim przekreślone w dwóch miejscach i odjęte w sumie 1,5 punktu. Było skrupulatnie opisane dlaczego – że nie dopisałam lub w miejscu, w którym skutek nastąpił, nie wyjaśniłam dlaczego kontratyp jest wtórnie legalny. Ogólnie wypunktowane czego nie napisałam, a mogłam". Skarżąca wskazywała ponadto w piśmie z [...] września 2017r., że [...] września 2017r. "obstawała przy tym, że w USOS ma ocenę niedostateczną". W tym kontekście, w świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (karta okresowych osiągnięć studenta) sąd I instancji trafnie uznał fakt niezaliczenia przez skarżącą egzaminu z prawa karnego zarówno w 2016r. jak i w 2017r. za okoliczność wykazaną w postępowaniu przed organami uczelni. Brak było zatem podstaw, by uznać za naruszenie art. 106§3 p.p.s.a. zaniechanie przez sąd I instancji poszukiwania "wydruku", który według skarżącej okazano jej w dniu egzaminu [...] września 2017r. i który miał zawierać zapis o "zaliczeniu egzaminu". O tym, że informacja o wcześniejszym zdaniu przez skarżącą egzaminu z prawa karnego nie potwierdziła się bez względu na treść "wydruku" na który się powoływała świadczy to, że została ona dopuszczona do egzaminu, co byłoby oczywiście bezprzedmiotowe, gdyby egzamin ten już wcześniej zdała. Jakikolwiek "wydruk" widziany przez skarżącą we wrześniu 2017r. nie mógł oczywiście zmienić oceny dokonanej i uwidocznionej na pracy egzaminacyjnej w czerwcu 2016r. Biorąc zwłaszcza pod uwagę wyjątkowy charakter postępowania dowodowego przed sądami administracyjnymi należy stwierdzić, że nie sąd I instancji nie był zobowiązany do poszukiwania bliżej nieokreślonego "wydruku" okazanego skarżącej [...] września 2017r. , a także historii wpisów i zmian ocen skarżącej z przedmiotu Prawo karne materialne. Oceny te są bowiem uwidocznione w "kartach okresowych osiągnięć studenta", zaś jeśli skarżąca zmierzałaby do wykazania bezprawnych, jej zdaniem, zmian tych ocen w systemie informatycznym, to powinna stosowne, uzasadnione żądanie skierować do organów dysponujących instrumentami prawnymi pozwalającymi na dokonanie stosownych ustaleń. Materiał zgromadzony w aktach administracyjnych nie budzi bowiem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadnych wątpliwości mogących podlegać wyjaśnieniu w trybie regulowanym przepisami p.p.s.a. Powyższe rozważania wskazują także na całkowitą bezzasadność zarzutu pierwszego skargi kasacyjnej. Wbrew bowiem temu zarzutowi sąd wojewódzki trafnie uznał, że organy uczelni zebrały i rozważyły należycie cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. W szczególności wyjaśniono, że dopuszczenie skarżącej do egzaminu z prawa karnego materialnego w dniu [...] września 2017 r. nastąpiło z uwagi na niezaliczenie tego przedmiotu w roku akademickim 2015/2016. W żadnym przypadku sąd nie uznał za udowodnioną tezy przeciwnej (wbrew sformułowaniu zarzutu kasacyjnego). W tym stanie sprawy, uznając podstawy kasacyjne za całkowicie nieusprawiedliwone, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. wobec oddalenia skargi kasacyjnej od wyroku sądu I instancji oddalającego skargę.