I OSK 876/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon sędzia del. WSA Maciej Dybowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Myślińska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1861/11 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1861/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu stanowiska Sąd ten przedstawił następujące okoliczności faktyczne i prawne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej Kolegium) decyzją z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] marca [...] r. nr [...] odmawiającą J. S. przyznania zasiłku celowego w kwocie 159 zł na miesiąc marzec 2011 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium podniosło, że decyzją z dnia [...] marca [...] r. Burmistrz Miasta S. (dalej Burmistrz) odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego w kwocie 159 zł na miesiąc marzec. W uzasadnieniu Burmistrz wskazał, że dnia [...] marca [...] r. do MOPS w S. wpłynął wniosek J. S. o zwrot kwoty 159 zł za zakupiony gaz. W miesiącu marcu był to już 17. wniosek skarżącej o udzielenie pomocy, z czego 15 zostało rozstrzygniętych decyzją z dnia [...] marca [...] r. nr [...], przyznającą 150 zł (w tym na dofinansowanie: zakupu gazu – 120 zł, obuwia – 15 zł i odzieży - 15 zł) i 1 o dożywienie, rozstrzygnięty decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]. Pismem z dnia [...] marca [...] r., doręczonym w dniu [...] marca [...] r., zawiadomiono stronę o terminie wywiadu środowiskowego. W wyznaczonym dniu wnioskodawczyni nie wpuściła pracowników socjalnych do mieszkania, a rozmowę z nimi przeprowadziła na podwórku. Tym samym nie mogli oni ocenić jej aktualnej sytuacji mieszkaniowej. Ostatni wywiad środowiskowy sporządzono w mieszkaniu klientki w kwietniu [...] r. Organ wskazał, że J. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] maja[...] r. Otrzymuje zasiłek stały w kwocie 324 zł i pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. W każdym miesiącu ubiega się o kilkutysięczne zasiłki na powtarzające się potrzeby, według podobnych kserowanych wniosków. Organ podał, że wnioskodawczyni nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Organ, posiadając ograniczony budżet, musi uwzględnić potrzeby wszystkich osób i rodzin, szczególnie tych, którzy nie dysponują własnymi możliwościami i zasobami. Według projektu planu finansowego na 2011 r. MOPS dysponuje w skali roku kwotą 150.000 zł na zasiłki celowe fakultatywne i obowiązkowe, co daje średnią miesięczną kwotę 12500 zł. W miesiącu marcu jest to kwota 12700 zł dla 90 gospodarstw domowych ubiegających się o pomoc w formie zasiłków celowych, co średnio daje kwotę 141,11 zł na 1 gospodarstwo domowe. J. S. decyzją z dnia [...] marca [...] r. przyznano na dofinansowanie zakupu gazu, odzieży i obuwia kwotę 150 zł, jak również kolejną decyzją z dnia [...] marca [...] r. przyznano jej uprawnienie do świadczenia pieniężnego na żywienie w kwocie 100 zł na miesiąc marzec 2011 r. Tym samym zaplanowane dla wnioskodawczyni świadczenia w marcu 2011 r. wynoszą łącznie 727 zł i świadczenie w formie składek zdrowotnych. Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lipca [...] r. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca [...] r. W uzasadnieniu, organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. S. prócz zasiłku stałego – 324 zł i zasiłku pielęgnacyjnego – 153 zł, na miesiąc marzec 2011 r. przyznano zasiłek celowy - 150 zł i świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych – 100 zł. Dokonując analizy możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej, nie jest możliwe przyznanie wnioskodawczyni żądanej łącznej kwoty 7861 zł. Ośrodek na 1 rodzinę dysponuje bowiem w marcu 2011 r. kwotą 141,11 zł. Pomoc społeczna nie jest w stanie pokrywać wszystkich potrzeb osób i rodzin wnioskujących o udzielenie pomocy. Wnioskująca pozostaje w kręgu zainteresowania organu pomocy społecznej i otrzymuje systematycznie wsparcie finansowe w różnych formach – mimo braku chęci do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. S. W uzasadnieniu skargi wskazała, że organy odmawiając przyznania zasiłku celowego na zakupione trzy butle gazu pozbawiły skarżącej połowy zasiłku stałego. Tym samym zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa i z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), oddalił skargę uznając, że zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Motywując rozstrzygnięcie, Sąd I instancji podniósł, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ([j.t.] Dz. U. [z 2009 r.], nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej u.p.s.), na podstawie której wydano zaskarżone decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 [ust. 2] u.p.s.). Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany". Organy zasadnie wskazały, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnień decyzji obu instancji wynika, że w marcu 2011 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. dysponował na zasiłki celowe kwotą 12.700 zł, z czego 90 gospodarstw domowych ubiegało się o taką pomoc, a średnia wysokość zasiłku celowego dla 1 gospodarstwa domowego wyniosła 141,11 zł, a więc mniej niż pomoc przyznana skarżącej. W miesiącu marcu 2011 r. J. S. otrzymała bowiem łączenie z pomocy społecznej kwotę 727 zł, w tym: zasiłek stały – 324 zł, zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł, świadczenie pieniężne na żywienie – 100 zł i zasiłek celowy – 150 zł. Wojewódzki Sąd ocenił, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji. Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 7 grudnia 2011 r. Jak bowiem wynika z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), udział strony w rozprawie nie jest obowiązkowy. Wprawdzie skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie z adnotacją, że zalecane jest leżenie do dnia 18 grudnia 2011 r., jednak w okresie objętym powyższym zaświadczeniem co najmniej dwukrotnie była obecna w siedzibie Sądu (m. in. w dniach 30 listopada 2011 r. i 7 grudnia 2011 r. składała osobiście pisma procesowe w biurze podawczym). Dlatego Sąd uznał, że istniała realna możliwość uczestniczenia skarżącej na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 r. i nie uwzględnił powyższego wniosku. Również w dniu 14 grudnia 2011 r. J. S. stawiła się w Sądzie i złożyła kolejne pisma procesowe, w tym wniosek o uzasadnienie niniejszego wyroku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła J. S., reprezentowana przez adwokata z urzędu A. T., zaskarżając ów wyrok w całości. Skarżąca na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła wyrokowi naruszenie norm prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu: 1. art. 109 p.p.s.a. przez zaniechanie odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 9 grudnia 2011 r. w sytuacji gdy niestawienie się strony zostało spowodowane przeszkodą trudną do przezwyciężenia, a mianowicie chorobą, co uzasadniła Skarżąca w sposób dostateczny we wniosku o odroczenie terminu rozprawy; 2. art. 109 w zw. z art. 34 i art. 243 p.p.s.a. przez zaniechanie odroczenia rozprawy i zaniechanie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, przed terminem posiedzenia sądowego z dnia 9 grudnia 2011 r. mimo złożenia takiego wniosku w dniu 7 grudnia 2011 r., co w konsekwencji wykluczyło możliwość zastępstwa adwokackiego skarżącej na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 r.; 3. art. 135 p.p.s.a., z uwagi na fakt, że postępowanie Sądu I instancji i w jego konsekwencji wydanie przedmiotowego wyroku nie doprowadziło do końcowego załatwienia sprawy, a odniosło wręcz przeciwny skutek i spowodowało, że przedmiotowa sprawa wróci do punktu wyjścia; 4. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez jego niezastosowanie w konsekwencji nieuwzględnienia naruszeń procedury administracyjnej, mających wysoce istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a. przez błędne i sprzeczne z interesem społecznym i poczuciem sprawiedliwości rozstrzygniecie sprawy bez wyczerpującej i obiektywnej analizy całości materiału dowodowego oraz z naruszeniem zasady praworządności, a także bez wszechstronnej analizy sprawy. Organ administracji, zgodnie z art. 7 k.p.a. jest obowiązany do załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków; 5. art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż obowiązek zwięzłego przedstawienia przez Sąd stanu sprawy, o którym mowa w wymienionym przepisie, obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Treść zaskarżonego wyroku wskazuje, że ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny został przyjęty przez Sąd, a przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanu faktycznego, który organ ustalił bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, a więc niezgodnie z obowiązującą go procedurą zawartą w k.p.a., stanowi naruszenie przez Sąd wskazanego przepisu, gdyż nie chodzi tutaj o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem. Nadto uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera odniesienia się do postawionych przez Skarżącą zarzutów co uniemożliwia kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia. W oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a., wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia za reprezentację skarżącej według norm przepisanych, bowiem koszty nie zostały uiszczone w części ani w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zm. 1101; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie postaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zadaniem zostały przez Sąd naruszone (art. 174 i art. 176 p.p.s.a.). Wskazanie naruszonych przepisów winno nastąpić przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a., autor kasacji ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną nie może precyzować zarzutów ani ich konkretyzować, nie może też domniemywać, który przepis prawa Skarżący miał na uwadze podnosząc określony zarzut. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 109 p.p.s.a. przez zaniechanie odroczenia rozprawy dnia 9 grudnia 2011 r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że potwierdzona zaświadczeniem lekarskim choroba strony lub jej pełnomocnika, uniemożliwiająca stawienie się w sądzie, jest znaną sądowi przeszkodą w rozumieniu art. 109 p.p.s.a., co w zasadzie w każdym przypadku pociąga za sobą konieczność odroczenia rozprawy. Podstawą do odroczenia rozprawy jest dopiero łączne spełnienie dwu warunków: choroba, na którą powołuje się strona lub jej pełnomocnik, musi być znaną sądowi przeszkodą, ale i przeszkodą, której nie można przezwyciężyć (wyrok NSA z: 2.12.2008 r., II OSK 1500/07; 27.5.2008 r., II FSK 472/07; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 s. 299, uw. 3). Gdy dzień rozprawy był ostatnim dniem zwolnienia lekarskiego, a skarżący w trakcie trwania tego zwolnienia, przed terminem rozprawy dokonywał innych czynności w sądzie, choroba, której to zwolnienie dotyczy, nie może być uznana za wystarczająca przesłankę odroczenia rozprawy (wyrok NSA z 7.4.2005 r., OSK 1401/04; akceptowany przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, K. Zalasińską, w: red. R, Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 456 nb 3). Wojewódzki Sąd trafnie ustalił, a ustaleń tych skarżąca kasacyjnie nie podważyła, że J. S. w okresie objętym zaświadczeniem lekarskim nie mniej niż dwakroć była w siedzibie Sądu (składając osobiście pisma procesowe w dniach 30 listopada 2011 r. i 7 grudnia 2011 r.). Trafnie zatem Sąd I instancji uznał, że nie została spełniona druga z przesłanek koniecznych dla odroczenia rozprawy – choroba, na którą powoływała się skarżąca, nie była przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, a co za tym idzie – nie zachodziła konieczność odroczenia rozprawy (art. 109 p.p.s.a.). W sprawie nie zachodziła też przesłanka odroczenia rozprawy na podstawie art. 109 w zw. z art. 34 i art. 243 p.p.s.a. Skarżąca przed Sądem I instancji nie korzystała z pełnomocnika, zatem przesłanki z art. 109 p.p.s.a. nie mogły dotyczyć pełnomocnika. Kolegium na rozprawie dnia 9 grudnia 2011 r. nie korzystało z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie wchodziła zatem w grę przesłanka ze sfery równości broni. Skarżąca składała w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym pisma, znamionujące duże doświadczenie życiowe, procesowe i dużą kulturę prawną. Skarżąca kasacyjnie nie wskazuje w skardze kasacyjnej żadnej istotnej okoliczności faktycznej, której nie powołała w postępowaniu przed Sądem I instancji. Sąd Administracyjny - w przeciwieństwie do Sądu Cywilnego - na rozprawie nie może prowadzić dowodu z zeznań stron bądź świadków, a jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Udział w rozprawie nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów (J.P. Tarno – op. cit., s. 299, uw. 3; wyrok NSA z 17.10.2006 r., I OSK 1367/05). Z tej przyczyny - podobnie jak na podstawie art. 760 § 2 k.p.c. - wysłuchanie strony może odbyć się na rozprawie bądź przez złożenie oświadczenia na piśmie (odpowiednio - postanowienie SN 23.4.1974 r., I PZ 20/74), przy czym to Sąd dokonuje wyboru formy wysłuchania strony (odpowiednio - E. Wengerek, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, W. Pr. 1972 s. 87-88 uw. 8; Z. Świeboda, Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz do części drugiej k.p.c., W. Pr. 1994 s. 42 uw. 2 do art. 760). Skoro Skarżąca składała pisma w sprawie w dniach 30 listopada 2011 r. i 7 grudnia 2011 r., to mogła w każdym z tych pism złożyć stosowne wyjaśnienia, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Pogląd, że doszło do naruszenia art. 135 p.p.s.a., a wydanie zaskarżonego wyroku "nie doprowadziło do końcowego załatwienia sprawy, a odniosło wręcz przeciwny skutek i spowodowało, że przedmiotowa sprawa wróci do punktu wyjścia", ma charakter dowolny. Oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję I instancji, odmawiającą przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego w kwocie 159 zł na miesiąc marzec 2011 r., prowadziło do stania się prawomocną decyzji ostatecznej. Sprawa administracyjna o to świadczenie tylko wówczas mogłaby wrócić do punktu wyjścia, gdyby Wojewódzki Sąd skasował zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą (czego w niniejszej sprawie trafnie nie uczynił). Nietrafny jest zarzut "naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" p.p.s.a. Powołane przepisy zawierają przeciwstawne normy. Norma zawarta w art. 151 p.p.s.a. zobowiązuje Sąd I instancji do oddalenia skargi, a norma zawarta w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zobowiązuje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części, w przypadku stwierdzenia przez Sąd innych naruszeń przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niemożliwe jest zatem skuteczne zastosowanie normy dekodowanej z obu tych przepisów, błędnie postrzeganych przez autora skargi kasacyjnej jako pozostających w związku. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji odmownej w całości. Przy braku naruszenia prawa materialnego, niemożliwe było uchylenie zaskarżonej decyzji w części, a oddalenie skargi w pozostałej części. Nawet jednak takie orzeczenie (którego zastosowanie w niniejszej sprawie nie powinno było mieć miejsca), nie mogłoby być oparte na stosowaniu art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przeanalizował zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wraz z normami dopełnienia (art. 7, 77, 80 k.p.a.). Wojewódzki Sąd trafnie uznał, że organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a. w postaci opisanej w skardze kasacyjnej. Organ nie miał obowiązku prowadzenia dowodu z zeznań strony (art. 86 kpa), skoro skarżąca udzielała oświadczeń w toku wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 4, 5, 6 u.p.s.). W doktrynie trafnie wskazuje się, że dowód z przesłuchania strony jest środkiem posiłkowym, którego przeprowadzenie wiąże się z łącznym wystąpieniem dwu przesłanek: wyczerpaniu środków dowodowych lub ich braku w ogóle (przesłuchanie stron jest dopuszczalne jedynie, gdy organ orzekający nie ma możliwości ustalenia stanu faktycznego za pomocą innych środków dowodowych); pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 360 nb 2, 3). Żadna z tych dwu przesłanek w sprawie nie zachodziła W szczególności Sąd I instancji trafnie uznał, że organy obu instancji w sposób należyty zebrały materiał dowodowy, trafnie go oceniły i poddały w całości wystarczającej analizie, z uwzględnieniem zasady praworządności (której zakotwiczeniem jest nie powołany przez skarżącą kasacyjnie art. 6 k.p.a.) i zasady prawdy obiektywnej, mając na uwadze słuszny interes obywatela. Autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie uzasadnia, jakie wartości przemawiały za załatwieniem sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela (art. 7 k.p.a.), jeśli skarżąca w marcu 2011 r. zgłosiła 17 wniosków o świadczenia z pomocy społecznej, domagając się świadczeń na łączną kwotę 7861 zł, gdy Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował w marcu 2011 r. 12700 zł dla 90 gospodarstw domowych ubiegających się o pomoc w formie zasiłków celowych. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich. Obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zatem ustalenie w szczególności sytuacji dochodowej, majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o świadczenie, by nie wydatkować środków podatników na potrzeby osób nieuprawnionych. Z kolei wnioskodawczyni ma obowiązek udzielać organowi prawdziwych informacji w tej materii – na ubiegającym się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej spoczywa bowiem obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej. Ów obowiązek współdziałania przejawia się w szczególności w obowiązku uczestniczenia w wywiadzie środowiskowym, którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się oświadczenie (art. 106 ust. 4 u.p.s.). Dowód z rodzinnego wywiadu środowiskowego jest dowodem obligatoryjnym i winien być aktualizowany nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4, 5, 6 u.p.s.). Dowód z wywiadu jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 411 uw. 4, s. 415, uw. 2). Uniemożliwienie przeprowadzenia pracownikowi socjalnemu wywiadu środowiskowego w mieszkaniu wnioskodawczyni, gdy poprzedni wywiad przeprowadzono w kwietniu 2010 r., stanowić może brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 u.p.s.; wyrok NSA z: 19.3.2009 r., I OSK 561/08; 26.6.2009 r., I OSK 1456/08). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a. W szczególności Wojewódzki Sąd trafnie uznał, że organy obu instancji dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustaleń tych nie podważyły także dokumenty, wskazywane przez skarżącą w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Sąd I instancji odniósł się w sposób wystarczający do zarzutów skarżącej, w zakresie istotnym dla dokonania kontroli przedmiotowego postępowania administracyjnego. Skoro skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, należało orzec na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu ze skargi kasacyjnej orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 250 p.p.s.a).