I OSK 924/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 742/22 w sprawie ze skargi H.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 4 października 2022 r. nr SKO 4311/76/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną w całości Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2024 r. IV SA/Wr 742/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w pkt 1 oddalił skargę H.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 4 października 2022 r. nr SKO 4311/76/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego, w pkt 2 przyznał adwokatowi P.B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 89,80 zł (słownie: osiemdziesiąt dziewięć złotych i osiemdziesiąt groszy), tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu sądowym (k. 31, 38-43v akt sądowych). Skargę kasacyjną wywiodła H.C. (dalej skarżąca lub skarżąca kasacyjnie), reprezentowana przez adw. P.B., zaskarżając wyrok IV SA/Wr 742/22 w całości, zrzucając wyrokowi naruszenie: 1. prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie: - art. 9 § 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2024 poz. 226 z późn. zm.) (dalej jako: pdof) w zw. z § 5 ust. 3 pkt 2 uchwały nr LIX/1375/18 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. przez ustalenie dochodu na osobę w rodzinie w oparciu o kwotę sprzedaży nieruchomości, podczas gdy kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości stanowi przychód a nie dochód, tym samym środki pieniężne pozyskane ze sprzedaży nieruchomości nie mogą stanowić dochodu, będącego podstawę wyznaczenia dochodu na osobę stanowiącego podstawę odmowy uzyskania zasiłku celowego w ramach Lokalnego Programu Osłonowego; - § 5 ust. 3 pkt 2 uchwały nr LIX/1375/18 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. w zw. z art. 31 § 2 pkt 2 w zw. z art. 33 pkt 10 krio przez ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, biorąc pod uwagę kwotę ze sprzedanych nieruchomości, mimo że kwota 40 000 zł z ich sprzedaży została przeznaczona na spłatę kredytu, dlatego przyjęcie całości kwoty ze sprzedaży nieruchomości jako podstawy do obliczenia dochodu na rodzinę jest nieprawidłowe. 2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak kontroli organu administracyjnego i naruszenia tym samym art. 3 § 1 ppsa i tym samym: - art. 7 kpa przez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodu, i przyjęcie, że skarżąca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, w sytuacji kiedy skarżąca wskazała, że materiał dowodowy w postaci wniosku o przyznanie zasiłku został wypełniony przez pracownika MOPS-u i to nie skarżąca wskazała dwuosobowe gospodarstwo domowe a w/w pracownik, który wskazał, że w taki sposób trzeba wypełnić wniosek; - i w związku z tym naruszenia art. 75 w zw. z art. 77 kpa przez zaniechanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i nie przeprowadzenie dowodu z zeznań pracownika MOPS-u Pani M.K. na okoliczność wypełnienia przez nią oświadczeni[a] z dnia 7 lipca 2022 r. uprzednio podpisanego przez skarżącą, co przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy; - art. 7 kpa poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodu, w sytuacji kiedy argument niskiego zużycia prądu w nieruchomości w miejscowości Z. przemawia za tym, że mąż skarżącej T.C. przebywa w tej nieruchomości, a niskie rachunki związane są z jego polowaniami w okresie letnim i niską potrzebą używania energii elektrycznej. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2024 r. IV SA/Wr 742/22 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, który wydał zaskarżone orzeczenie; dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu na podstawie art. 106 § 3 ppsa z: harmonogramu spłaty kredytu, umowy o kredyt gotówkowy nr 9/EKO/G/K/21/B z dnia 17 czerwca 2021 r., informacji o rozliczeniu spłaty kredytu, potwierdzenia przelewu nr 96/6464 i 96/6479, faktury VAT292/07/2021/GOTT, potwierdzenia przelewu nr 30/32400, zaliczkowej nr 469/06/2021 /ZGOTT, potwierdzenia przelewu nr 70/7189 na okoliczność nieprawidłowego wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie oraz przeznaczenie środków ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe; zasądzenie na rzecz adw. P.B. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone w całości, ani w części (k. 49-51v akt sądowych). Pismem procesowym z dnia 29 marca 2024 r. skarżąca uzupełniła braki skargi kasacyjnej składając oświadczenie, że zrzeka się jej rozpoznania na rozprawie (k. 68 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Według art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 ppsa. Przepis art. 174 pkt 1 ppsa przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 ppsa - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący winien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. W przypadku sformułowania zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 2 ppsa, przedstawianych jako skutek przyjęcia przez wojewódzki sąd administracyjny określonego poglądu w sferze prawa materialnego, z czym nie zgadza się skarżący kasacyjnie, prezentujący inny pogląd w sferze prawa materialnego niż ten, który przyjęto za podstawę wyroku, właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego, skoro zasadność zarzutów natury procesowej może się okazać skuteczna jedynie wówczas, gdy przyjęcie przez Sąd I instancji określonego poglądu w sferze prawa materialnego okazałoby się wadliwe. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego z § 5 ust. 3 pkt 2) uchwały Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. Zgodnie z art. 8 ust. 11 ups w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Ratio legis omawianego przepisu polega na tym, aby pomoc społeczna obowiązywała tylko w czasie, w którym strona spełnia warunki jej przyznania. W sprawie nie jest przedmiotem sporu, że 22 i 29 października 2021 r. mąż skarżącej sprzedał nieruchomości, których był właścicielem (akty notarialne Rep. A nr [...] oraz Rep. A nr [...] znajdujące się w nieponumerowanych aktach administracyjnych sprawy). Ceny sprzedaży określono na 66.900,00 (sześćdziesiąt sześć tysięcy dziewięćset) zł oraz 53.900,00 (pięćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset) zł. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że prawidłowo potraktowano środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości stanowiących własność męża skarżącej jako dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups. Kryterium "dochodu osoby w rodzinie" w wysokości przyjętej w uchwale Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. zostało wprowadzone w zależności od tego, czy mamy do czynienia z dochodem osoby samotnie gospodarującej, czy też z dochodem osoby w rodzinie. Słusznie przyjął Sąd I instancji, że skarżąca nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz prowadzi wspólnie z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe. Wynika to z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy - wniosek o przyznanie zasiłku celowego w ramach LPO (wniosek z dnia 7 lipca 2022 r.). Fakt prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z mężem został również ustalony w toku aktualizacji wywiadu środowiskowego. Zarzut, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a w związku małżeńskim pozostaje jedynie formalnie (jako że mąż na stale zamieszkuje w miejscowości Z.) został podniesiony dopiero w odwołaniu, a zatem już po wydaniu decyzji organu I instancji, w której przyjęto, że łączny dochód małżonków przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanej pomocy. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zamieszkuje z mężem w lokalu własnościowym, mieszkalnym, położonym we Wrocławiu przy ul. [...]. Zasadne jest twierdzenie Sądu, że kryterium dochodowe (uwzgledniające informację organów o fakcie uzyskanego przez małżonków kredytu gotowego oraz sprzedaży przez małżonka skarżącej nieruchomości) należy przeprowadzić z uwzględnieniem przesłanki wysokości dochodu na osobę w rodzinie (której próg został ustalony w uchwale Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r.). Sąd I instancji trafnie stwierdził, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, współtworząca pojęcie rodziny na gruncie ustawy o pomocy społecznej musi być rozpatrywana z uwzględnieniem sytuacji życiowej osób mających tworzyć rodzinę, w tym ich sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Tym samym, ewentualne, przejściowe nieprzebywanie pod jednym adresem danych osób, samo w sobie nie świadczy o nieistnieniu tej przesłanki, zwłaszcza jeśli ma ono uzasadnienie w potrzebach związanych z procesem ich leczenia, czy rehabilitacji, czy wiąże się z posiadaniem przez te osoby kilku nieruchomości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w kontrolowanej sprawie nie można skutecznie postawić organom administracji publicznej zarzutu błędnego ujęcia w dochodzie rodziny środków pieniężnych uzyskanych z tytułu udzielonego małżonkom kredytu gotówkowego. Jak wynika z akt sprawy, kredyt gotówkowy w wysokości 41.000 zł został udzielony małżonkom w dniu 17 czerwca 2021 r. a zatem w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy na zwiększone koszty grzewcze lokalu we Wrocławiu. Dochód ten powinien zatem podlegać rozliczeniu w myśl regulacji z art. 8 ust. 11 ups. Analiza treści art. 8 ust. 3 ups prowadzi do kluczowego w kontekście zarzutu strony - co do braku podstaw uwzględnienia w dochodzie rodziny kredytu gotówkowego - wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach, a przede wszystkim w art. 8 ust. 4 ups. Z przepisu art. 8 ust. 3 ups wynikają dwie zasady. Po pierwsze, dochodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj przychodu, każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania, a nie dochód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym. Po drugie, odliczeniu od tak rozumianego dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14.6.2018 r. III SA/Kr 334/18, że kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej powinien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie NSA (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06, publ. Lex nr 320923, wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1249/08 i z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1117/12). Bez znaczenia pozostaje przy tym kwestia celu, na jaki została zaciągnięta pożyczka lub kredyt. W kontrolowanej sprawie uzyskane przez męża skarżącej - w toku pobierania świadczenia - środki pieniężne ze sprzedaży dwóch działek budowlanych podlegać będą uwzględnieniu w dochodzie rodziny, zgodnie z art. 8 ust. 11 ups, w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym nastąpiło wypłacenie dochodu, tj. od października 2021 r. (do września 2022 r.). Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 9 § 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz § 5 ust. 3 pkt 2 uchwały nr LIX/1375/18 Rady Miejskiej. Art. 8 ust. 11 pkt 1 ups należy interpretować w ten sposób, że każdorazowo w przypadku uzyskania w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu należy rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Ponieważ w ustawie nie zdefiniowano pojęcia "dochodu jednorazowego", należy odwołać się do definicji z art. 8 ust. 3 ups, zgodnie z którą za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Na uwzględnienie nie zasługują tym samym zarzuty prawa procesowego, bowiem stosownie do art. 7 § 1 i 77 § 1 kpa organy prowadzące postępowanie administracyjne przeprowadziły je wnikliwie i wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, a na podstawie art. 80 kpa oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że dana okoliczność została udowodniona. Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada przepisom obowiązującego prawa. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.