I OW 185/24

Dnia 8 stycznia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Kosakowo o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kosakowo a Prezydentem Miasta Poznania w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. K. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i okresowego postanawia: wskazać Wójta Gminy Kosakowo jako organ właściwy w sprawie. Wnioskiem z 6 września 2024 r. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kosakowie, działający w imieniu Wójta Gminy Kosakowo (dalej także jako: "wnioskodawca") wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygniecie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Kosakowo a Prezydentem Miasta Poznania w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. K. (dalej również jako: "zainteresowany") o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i okresowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany od ponad 18 lat nie zamieszkuje na terenie Gminy Kosakowo, a centrum jego spraw życiowych znajduje się w Poznaniu – o czym ma świadczyć decyzja potwierdzająca jego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, wydana przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. oraz skierowanie do uczestnictwa w zajęciach prowadzonych przez Centrum Integracji Społecznej w P. W odpowiedzi na wniosek, Kierownik Działu Pomocy Osobom Bezdomnym w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Poznaniu, działający w imieniu Prezydenta Miasta Poznania, podniósł, że zainteresowany zamieszkuje w schroniskach i ośrodkach dla bezdomnych, a zatem należy go uznać za osobę bezdomną. W konsekwencji w sprawie istotne będzie miejsce ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały – tj. Gmina Kosakowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ww. ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na jedynie przykładowy charakter wyliczenia. Wszystkie zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich zaliczyć należy zatem schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej, domy dla ubogich, tj. miejsca, które udzielają pomocy osobom bezdomnym. Pobyt w takich miejscach ma charakter doraźny, interwencyjny, nawet gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt w tego rodzaju miejscach nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21). Jak wynika z akt administracyjnych zainteresowany przez 18 lat mieszkał na terenie Wielkiej Brytanii, jednak po rozwodzie wrócił na stałe do Polski. Od lipca 2024 r. zamieszkuje w schronisku dla bezdomnych. Jak wynika z rejestru PESEL zainteresowany nie jest w chwili obecnej nigdzie zameldowany na pobyt stały. Niewątpliwie zatem zainteresowany spełnia przesłanki do uznania go za osobę bezdomną. W tej sytuacji zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 ups, zgodnie z którym organem właściwym w sprawie jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały to S., ul. [...], Gmina Kosakowo. W tej sytuacji nie ma znaczenia kwestia, że zainteresowany od 18 lat nie zamieszkuje na terenie Gminy Kosakowo. W przypadku osoby bezdomnej o właściwości organu przesądza sam fakt zameldowania. Skoro ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy Kosakowo, to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Wójt Gminy Kosakowo. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.