I OW 77/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.K. o pomoc finansową w formie zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy w sprawie. Pismem z dnia 19 kwietnia 2021 r. Kierownik Wydziału Pomocy Środowiskowej w Miejskim Centrum Pomocy Społecznej w P. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta P. a Prezydentem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D.K. o pomoc finansową w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w sprawie ustalono, że ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego było miasto B. Obecnie zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany i jest osobą bezdomną. Przebywa aktualnie w budynku przy ul. [...] w P, należącym do Fundacji [...]. Zajmuje pokój wspólnie ze współlokatorem, a do wspólnej dyspozycji wszystkich mieszkańców jest kuchnia, łazienka oraz WC. Nie ponosi za ten lokal żadnych opłat. Zdaniem wnioskodawcy budynek ten nie jest budynkiem mieszkalnym w myśl ustawy o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Nadto zdaniem wnioskodawcy, zainteresowany nie przybywa w P. z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Jak oświadczył pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego, jego centrum życiowe nadal pozostaje w B., natomiast w P. jest tylko z powodu terapii alkoholowej. W P. nie ma żadnej rodziny, znajomych, stałego zatrudnienia, ani mieszkania, dlatego nie wiąże z tym miejsce stałego zamieszkania. Zarejestrował się w PUP w P. gdyż potrzebuje posiadać prawo do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w związku z leczeniem uzależnienia, dodatkowo deklaruje chęć poszukiwania pracy aby uzyskać środki niezbędne do samodzielnego życia. Z kolei zainteresowany w B. ma dalszą rodzinę, znajomych, lekarza pierwszego kontaktu, dlatego nie deklaruje on stałego pobytu w P. Od dnia 18 stycznia 2020 r. do 22 marca 2021 r. zainteresowany przebywał na terapii w Domu [...] w L. gdzie MOPS w B. udzielał mu pomocy jako osobie bezdomnej. W odpowiedzi na wniosek Kierownik Rejonowego Ośrodka Pomocy Społecznej "[...]" działający w imieniu Prezydenta Miasta B. wskazał, że to Prezydent Miasta P. jest organem właściwym do udzielenia pomocy zainteresowanemu w formie zasiłku okresowego. Wyjaśnił, że D.K. przebywa w P. Zarejestrował się PUP w P. Poinformował, że nie zamierza wracać do B. Funkcjonując w jedynym miejscu podjął działa zmierzające do osiągnięcia samodzielności. W P. skoncentrował swoje centrum życiowe. W wywiadzie środowiskowym brak - wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - jakiejkolwiek informacji o wyrażeniu przez zainteresowanego chęci powrotu do B. Obecnym miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miasto P. (art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. z 2020 r. poz. 1876). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe. Właściwość miejscową organu do rozpoznania wniosku zainteresowanej reguluje art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd, że skoro ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", to wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Do przyjęcia, że dana osoba zamieszkuje w określonej miejscowości konieczne jest zajście dwu przesłanek: przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienia NSA z: 10.2. 2009 r. I OW 164/08; 27.6.2013 r. I OW 41/13). W orzecznictwie podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania (postanowienie NSA z 2.9.2009 r. I OW 85/09). D.K. mieszka obecnie w P. w budynku Fundacji [...]. Zajmuje pokój wspólnie ze współlokatorem, a do wspólnej dyspozycji wszystkich mieszkańców jest kuchnia, łazienka oraz WC. W tym mieście wystąpił o pomoc finansową w formie zasiłku okresowego. W P. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z powyższego niezbicie wynika, że aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanego jest miasto P. W tej miejscowości zainteresowany fizycznie przebywa i tam koncentrują się obecnie ważne dla niego sprawy życiowe. W P. podejmuje obecnie aktywności zmierzające do poprawy jego życia, po odbytej terapii uzależnień. W tym mieście uzyskuje niezbędną pomoc w zakresie chociażby zamieszkania. Z kolei brak zmiany wyboru lekarza pierwszego kontaktu w świetle powyższych okoliczności nie mogą przesądzać o dalszej koncentracji spraw życiowych wnioskodawcy w B. Jak wskazał zainteresowany - rodzice jego nie żyją, a z dalszą rodziną nie utrzymuje kontaktów. Zainteresowany nie zdecydował się na powrót do B. po zakończeniu terapii i podjął działania wskazujące na koncentrację jego spraw życiowych w P. Skoro zatem centrum spraw życiowych wnioskodawcy znajduje się aktualnie w P. i to ta miejscowość stała się jego miejscem aktualnego pobytu i ośrodkiem spraw osobistych, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za miejsce zamieszkania wnioskodawcy w rozumieniu art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 25 Kodeksu cywilnego należało uznać P. W tej sytuacji organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy finansowej jest Prezydent Miasta P. Dodatkowo wyjaśnić trzeba, że w sprawie nie miała żadnego znaczenia kwestia ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego. Byłaby ona istotna jedynie w sytuacji, gdyby kwestia właściwości miejscowej organu, była ustalana w oparciu o przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co jednak nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.