I OZ 1084/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dnia 15 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 368/13 w sprawie ze skargi M. L. oraz I. K. na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zasad zbywania lokali mieszkalnych postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 368/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu wniosku M. L. odmówił wyłączenia sędziego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie A. N. od orzekania w sprawie ze skargi M. L. oraz I. K. na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] w przedmiocie zasad zbywania lokali mieszkalnych. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd podał, że pismem z dnia 14 maja 2013 r. M. L. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. N. od orzekania w sprawie, wskazując iż sędzia, jeszcze jako radca prawny, reprezentowała Gminę Miasta Krakowa w sprawach przeciwko wnioskodawczyni. W swoich wyjaśnieniach sędzia A. N. podała, iż jako radca prawny zatrudniony w Zespole Radców Prawnych Gminy Miejskiej Kraków i tym samym pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa, reprezentowała Gminę Miejską Kraków w sprawie przeciwko M. L. o zapłatę zaległych opłat za użytkowanie wieczyste przed Sądem Rejonowym Wieliczce. Nie reprezentowała natomiast Wydziału Skarbu UMK w zakresie gospodarowania zasobem nieruchomości gminnych czy opiniowania projektów uchwał związanych ze sprzedażą lokali i nie była też pełnomocnikiem gminy w sprawie związanej z zaskarżoną uchwałą Rady Miasta Krakowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek podając, że instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, tzn. ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Powołana ustawa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego tj. z mocy prawa oraz na wniosek strony (czy też żądanie sędziego). Wedle brzmienia art. 18 § 1 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Natomiast w myśl art. 19 p.p.s.a. niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Odnośnie przedmiotowego wniosku o wyłączenie, szczególnego rozważenia wymagały przesłanki wyłączenia sędziego zawarte w pkt 4, 5 i 6 przytoczonego wyżej przepisu. Wyjaśnić trzeba, że podstawy wyłączenia opisane w punktach 4 i 5 zachodzą tylko wtedy, gdy istniał bądź nadal istnieje związek sędziego z konkretną sprawą sądowoadministracyjną. Nie jest zatem wystarczające wskazanie na jakiekolwiek powiązanie sędziego ze stroną postępowania. Dlatego fakt, że sędzia WSA A. N. reprezentowała, będąc radcą prawnym, Gminę Miasta Krakowa w sprawie cywilnej, w której skarżąca była stroną, nie uzasadnia wyłączenia sędziego w niniejszej sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest uchwała Rady Miasta Krakowa. Gmina bowiem nie jest w niniejszej sprawie stroną, a materia sprawy, w której sędzia WSA A. N. reprezentowała gminę, w żaden sposób nie łączy się z przedmiotem niniejszej sprawy. Co do przesłanki opisanej w punkcie 6 z treści wyjaśnienia złożonego przez sędziego jednoznacznie wynika, że jako radca prawny, nie udzielała gminie pomocy prawnej w zakresie zaskarżonej uchwały, nie opiniowała zgodności z prawem tej uchwały ani nie uczestniczyła w tworzeniu jej projektu. Zaskarżona uchwała należy do materii działania Wydziału Skarbu Urzędu Miasta Krakowa, a obsługa prawna tego Wydziału nigdy nie należała do zakresu obowiązków p. A. N., jako radcy prawnego gminy. Niezasadne jest również powoływanie się na sprawę sygn. II SA/Kr 1183/11, ponieważ w sprawie tej Sąd również oddalił wniosek M. L. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. N. od orzekania. W związku z powyższym Sąd uznał, że przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego nie jest trafny, gdyż nie zachodzą podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa, o których mowa w art. 18 § 1 p.p.s.a., a we wniosku nie wskazano na inne okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie. W zażaleniu M. L. reprezentowana przez adwokata P. M. zaskarżyła powyższe postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że w sprawie brak jest okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, podczas gdy z wyjaśnień samego sędziego wynika, że jako pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa występował przeciwko skarżącej w sprawie cywilnej o zapłatę, co w przekonaniu skarżącej jest okolicznością mogącą wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego sędziego. Mając na uwadze powyższy zarzut, na podstawie art. 197 § 2 w zw z art. 185 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie do zażalenia pełnomocnik przedłożył pismo sporządzone przez skarżącą osobiście i zgodnie z życzeniem skarżącej wnosząc o potraktowanie go jako uzupełnienia niniejszego zażalenia w zakresie okoliczności faktycznych przemawiających za wyłączeniem sędziego od orzekania. W jego uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Instytucja ta służy jednak nie tylko ochronie interesu stron postępowania, którym Konstytucja RP gwarantuje prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu, ale również ochronie wymiaru sprawiedliwości, w którego interesie leży unikanie wszelkich wątpliwości co do przestrzegania wspomnianej zasady Konstytucyjnej i tym samym budowanie zaufania społecznego. Zatem przy ocenie wniosku o wyłączenie sędziego należy brać pod uwagę nie tylko ocenę zaistnienia wspomnianej "uzasadnionej wątpliwości" dokonaną przez samych zainteresowanych, która ze swej natury jest subiektywna, ale także ocenę postronnego obserwatora. Na powyższe skarżąca powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/2002 w którym wskazano, że: "Nakaz zachowywania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami i niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości". Podobnie w wyrokach z dnia 19 listopada 1981 r., sygn. akt IV PZ 63/81 oraz z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/2004, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że: "(...) o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność in casu zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także - jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z punktu widzenia strony, "zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 1981 r. IV PZ 63/81). W ocenie skarżącej za trafne należy uznać stanowisko prezentowane w doktrynie, iż "przyczyną wyłączenia jest sama możliwość powstania wątpliwości, i to zarówno u podmiotów zgłaszających wniosek o wyłączenie, jak i u innych występujących w procesie, jak również u osób spoza procesu. Sąd postanowi o wyłączeniu sędziego, jeżeli stwierdzi możliwość istnienia tych wątpliwości, niezależnie od własnego przekonania o ich zasadności" (M. Jędrzejewska, op. cit, str. 159)." (pogląd taki zaaprobował również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 172/2012). Przenosząc powyższe poglądy na grunt niniejszej sprawy skarżąca podniosła, że sytuacja w której sędzia rozpoznający sprawę sądowoadministracyjną skarżącej występował w przeszłości przeciwko skarżącej w procesie cywilnym o zapłatę, obiektywnie rzecz biorąc wywołuje wątpliwość co do bezstronności takiego sędziego. Przeciwne sobie strony procesu sądowego, zwłaszcza procesu o zapłatę, który ze swej istoty ma sporny charakter i nierzadko burzliwy przebieg, mogą świadomie lub podświadomie dokonywać negatywnej oceny przeciwnika procesowego. Takie prawdopodobieństwo jest szczególnie wysokie w przypadku skarżącej, która formułowała w przeszłości i nadal formułuje szereg poważnych zarzutów względem działań Gminy Miejskiej Kraków, reprezentowanej niegdyś przez sędziego objętego wnioskiem o wyłącznie. Tak czy inaczej trudna do zaakceptowania jest sytuacja, w której przeciwnik procesowy w jednej sprawie staje się sędzią w innej. Taka sytuacja rodzi uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera zamknięty katalog przesłanek, dla których wyłączenie sędziego winno nastąpić z urzędu, zaś wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest art. 19 p.p.s.a. Podkreślenia także wymaga, iż wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w niniejszej sprawie w dniu 15 maja 2013 r. (k. 241, tom II akt WSA). Sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – A. N. podniosła, że jako radca prawny reprezentowała Prezydenta Miasta Krakowa w sprawie przeciwko M. L. o zapłatę zaległych opłat za użytkowanie wieczyste, natomiast nie obsługiwała wydziału Skarbu UMK i nigdy nie brała udziału w procesie tworzenia czy opiniowania projektów uchwał Rady Miasta Krakowa czy też zarządzeń Prezydenta Miasta Krakowa związanych ze sprzedażą lokali użytkowych. Jednocześnie podniosła, że nie była pełnomocnikiem Gminy Miejskiej Kraków w sprawie związanej z zaskarżoną uchwałą. W jej ocenie brak jest podstaw do wyłączenia jej osoby od orzekania w sprawie ze skargi M. L. i I. K. na uchwałę Rady Miasta Krakowa z dnia [...] w przedmiocie zasad zbywania lokali. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec niewskazana jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia wskazanego sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie należy stwierdzić, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego A. N. jest zgodne z prawem. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela także pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 441/08, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10). Z samego tylko faktu występowania obecnego sędziego w przeszłości w sprawie przeciwko skarżącej o zapłatę w charakterze pełnomocnika gminy, przy braku innych – szczególnych – okoliczności uzasadniających pogląd o istnieniu wątpliwości co do jego bezstronności niepodobna wywodzić podstaw do jego wyłączenia. Sędzia objęty wnioskiem w niniejszej sprawie nie orzekał. Tymczasem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przesłanki wyłączenia zawarte w art. 18 § 1 pkt 4, 5, 6 dotyczą danej sprawy. Jeżeli więc sędzia A. N. w niniejszej sprawie nie była pełnomocnikiem Miasta Krakowa, ani nie świadczyła w niej jakichkolwiek usług na jego rzecz, nie uczestniczyła w przygotowywaniu czy wydaniu zaskarżonej uchwały, to brak jest powodów do uwzględnienia żądania na tych podstawach. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.