I OZ 1327/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. i J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 121/15 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA A. W. ze skargi A. P. i J. P. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie korzystania z części nieruchomości postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 2 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 121/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek A. P. i J. P. (dalej skarżący) o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. W. (dalej sędzia). W uzasadnieniu Sąd podał wskazał, że skarżący na rozprawie dnia 2 lipca 2015 r. złożyli pisemny wniosek o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A. W.. Skarżący wskazali, że w ostatnich dniach powzięli wiadomość, że sędzia jest dobrym znajomym Wojewody Zachodniopomorskiego, okoliczność ta wywołuje wątpliwości co do bezstronności sędziego. Pełnomocnik skarżących precyzując wniosek wskazała, że chodzi o Wojewodę Zachodniopomorskiego M. T. (dalej Wojewoda), który reprezentuje organ wydający zaskarżoną decyzję, natomiast wcześniej sędzia wykonywał czynności w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w S. (dalej Kolegium), mieszczącym się w tym samym budynku w którym urzędował Wojewoda i z tego też względu istniała możliwość nawiązania się znajomości pomiędzy Panami. Skarżący mają zatem poważne obawy w zakresie bezstronności sędziego. Sąd wskazał, że dnia 2 lipca 2015 r. sędzia WSA A. W. złożył wyjaśnienie do akt sprawy, w którym oświadczył, że z Wojewodą nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 18 i 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), z powodu których zachodziłyby wątpliwości co do Jego bezstronności przy orzekaniu w rozpatrywanej sprawie. Oświadczył, że z Wojewodą nigdy nie spotkał się osobiście i nie miał z nim bezpośredniego kontaktu, nawet wówczas gdy wykonywał obowiązki służbowe jako członek etatowy Kolegium. Sąd uznał, że prawdziwość oświadczenia sędziego nie budzi żadnych wątpliwości i nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego. Powołał się na ugruntowany pogląd judykatury i uznał, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności dające podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy a prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (k. 65, 66-67, 69, 71-74 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie wywiedli Andrzej P. i J. P. reprezentowani przez pełnomocnika r. pr. E. F.-S.. Skarżący zaskarżyli postanowienie w całości, wnieśli o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Skarżący, powołując art. 174 pkt 2 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, zarzucili postanowieniu naruszenie prawa procesowego tj. art.19 ppsa przez przyjęcie przez sąd braku podstaw do wyłączenia sędziego A. W. od rozpoznawanej sprawy w przypadku gdy w okolicznościach sprawy zachodzą uzasadnione wątpliwości do jego bezstronności. W uzasadnieniu zażalenia podali, że przyczyną złożenia wniosku o wyłączenie sędziego było powzięcie przez skarżących wiadomości o istnieniu stosunków koleżeńskich między sędzią a Wojewodą. Wskazali na okoliczność, że sędzia wykonywał czynności w Kolegium, mieszczącym się w tym samym budynku, w którym urzędował Wojewoda. Podali, że ich obawa co do bezstronności sędziego jest w pełni uzasadniona, powołując się przy tym na orzecznictwo. Zwrócili uwagę, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyróżnia subiektywny i obiektywny aspekt bezstronności, przy czym subiektywny aspekt bezstronności sprowadza się do analizy osobistej postawy i nastawienia sędziego (sędziów), a zwłaszcza ewentualnego istnienia jakichkolwiek osobistych uprzedzeń co do rozpoznawanej sprawy, a w ujęciu obiektywnym rozważeniu podlega, czy konkretny skład orzekający zapewnia takie gwarancje bezstronności, które w danej sytuacji są wystarczające do wykluczenia jakiejkolwiek usprawiedliwionej wątpliwości co do jej braku. Wywiedli, że w odniesieniu do bezstronności obowiązuje swoiste domniemanie jej istnienia, chyba że istnieją dowody obalające to domniemanie. Wskazali, że według poglądu Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, nakaz zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z urzędu, jak i na jego własny wniosek, co w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, a także umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności. Zdaniem skarżących trudno jest w odniesieniu do niniejszej sprawy uznać, że w ocenie zewnętrznej można mówić o zachowaniu niezawisłości i bezstronności sędziego (k. 93-96 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18-22 ppsa. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 ppsa). Zważywszy, że w niniejszej sprawie został złożony przez skarżących wniosek na podstawie art. 19 ppsa, sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do treści art. 20 ppsa, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 ppsa, poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (cz. III pkt 3 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20.7.2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004/7/67). Przepisy powyższe są konkretyzacją zawartego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471, z 2009 r. nr 114, poz. 946) prawa do wymiaru sprawiedliwości, gwarantującego uczciwe postępowanie sądowe, w którym to przepisie wskazane jest, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". W orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd, że przyczyny wyłączenia, które winny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazuje art. 18 i 19 ppsa. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych w ppsa. Charakteryzując okoliczności uzasadniające wątpliwości co do bezstronności zwraca się uwagę, że art.19 ppsa nie może służyć do utrudniania działalności sądów, co oznacza, że wątpliwości co do bezstronności muszą mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny, nadto nie mogą wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie okoliczności, wskazanych w art. 19 ppsa (postanowienie NSA z: 27.8 2014 r., II FZ 1210/14; 11.4.2014 r., II OZ 382/14, cbosa). Ratio legis wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ppsa ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r., II FZ 60/08, ONSAiWSA 2008/6/97, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015 s. 186, nb 5). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie ani we wniosku o wyłączenie sędziego, ani też w rozpoznawanym zażaleniu nie można dopatrzeć się przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie wskazanego wyżej sędziego. Z jednoznacznego oświadczenia złożonego przez sędziego, którego dotyczył wniosek o wyłączenie, wynika że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego wyłączenie na podstawie art. 18 czy art. 19 ppsa. Skarżący ani we wniosku, ani w zażaleniu nie wykazali w żaden sposób, że istnieje prawdopodobieństwo wystąpienia takich okoliczności. O wyłączeniu sędziego nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości, do czego w istocie sprowadzają się argumenty zawarte zarówno we wniosku o wyłączenie sędziego, jak i w zażaleniu. Tego rodzaju okoliczności jako nie poparte żadnymi środkami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przywołane w uzasadnieniu zażalenia orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Konstytucyjnego, zapadły w innych stanach faktycznych. W istocie skarżący tylko tym uprawdopodabniają wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia "wykonywał czynności w tym samym budynku co Wojewoda" (k. 68 akt sądowych). Doświadczenie życiowe wskazuje, że skoro w danym budynku pracowało kilkaset osób, a sędzia oświadczył, że nigdy nie spotkał się osobiście i nie miał z Wojewodą osobistego kontaktu (k. 69 akt sądowych), to ani wzgląd na subiektywny, ani obiektywny aspekt bezstronności, nie przemawiał za wyłączeniem sędziego. Jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ppsa, dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości (jak było w kontrolowanej sprawie), to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (postanowienie NSA z 13.2.2013 r. I OZ 89/13, cbosa). Czyni to zarzut naruszenia art. 19 ppsa nieusprawiedliwionym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa postanowił, jak w sentencji.