I OZ 15/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 888/24 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 6 lutego 2024 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: 1) sprostować z urzędu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 888/24, w ten sposób, że w jego komparycji w miejsce znaku zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Technologii: "[...]" wpisać: "[...]"; 2) oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 888/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku S. W., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 23 września 2024 r. została oddalona skarga skarżącego na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 6 lutego 2024 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Pismem z dnia 22 października 2024 r. pełnomocnik skarżącego będący radcą prawnym złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, wnosząc jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia ww. wniosku. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, że przyczyną niezłożenia wniosku w terminie była jego niedyspozycja związana z chorobą jego partnerki (COVID-19) oraz choroby czwórki dzieci. Pełnomocnik podkreślił, że sytuacja ta wymagała poświęcenia rodzinie znacznej ilości czasu i wyłączyła go z pracy zawodowej, w szczególności z uwagi na to, że choroby nie nastąpiły idealnie w tym samym czasie, lecz następowały bezpośrednio po sobie przez okres 3 tygodni. Pełnomocnik wskazał ponadto, że w ostatnim, 4 tygodniu biegu terminu zmarł członek jego rodziny, co także wpłynęło na niemożność wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie bez winy pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przywrócenia terminu wyjaśnił, że w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 23 września 2024 r. skarżący był reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym. Radca prawny nie był obecny na rozprawie w dniu 23 września 2024 r., zaś wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w tym dniu złożył po terminie. Wskazując we wniosku o przywrócenie terminu wyjaśnił, że było to spowodowane chorobami partnerki oraz dzieci, pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie wykazał jednakże, że była to przeszkoda tego rodzaju, że wykluczała możliwość dokonania prostej czynności procesowej polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Do wniosku nie załączono żadnego zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikałoby, że choroby, na które powołuje się pełnomocnik skarżącego wykluczyły jego jakąkolwiek aktywność zawodową. Sąd nie negował okoliczności, że partnerka i dzieci pełnomocnika mogły cierpieć na wskazane w uzasadnieniu wniosku choroby, jednakże ta okoliczność sama w sobie nie stanowi o braku winy pełnomocnika w niedochowaniu terminu. Pełnomocnik nie wykazał, że był jedyną osobą, która mogła podjąć się opieki na rodziną w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie ma też podstaw do twierdzenia, że przebieg zachorowania na COVID-19 każdorazowo łączy się brakiem możliwości wykonywania przez osobę chorą zwykłych czynności życia codziennego, w tym sprawowania opieki na dziećmi, co pozwalałoby partnerkę skarżącego automatycznie uznać za osobę, która podczas swojej choroby nie byłaby w stanie zapewnić dzieciom opieki. Złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest czynnością, której pełnomocnik musi dokonać osobiście. W sytuacji utrudniającej pełnomocnikowi wykonywanie czynności procesowych, zwłaszcza, jeśli okres wyłączenia pełnomocnika z obowiązków zawodowych jest długi (co jednakże nie zostało w tej sprawie wykazane) możliwe było wyręczenie się osobą trzecią. Zauważono, że udzielone przez skarżącego w niniejszej sprawie pełnomocnictwo obejmuje umocowanie do ustanowienia substytuta. Nieskorzystanie z tej możliwości również świadczy o winie strony (jej pełnomocnika) w uchybieniu terminu. Ponadto, pogrzeb członka rodziny pełnomocnika w dniu 19 października 2024 r. nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż było to zdarzenie, które nastąpiło po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, miało zatem znaczenie tylko w kontekście terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a., który to termin Sąd uznał w tej sprawie za zachowany. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, wskazując że przyczyną niezłożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem była niedyspozycja pełnomocnika związana z chorobą partnerki (COVID-19) oraz czwórki dzieci w wieku 15 lat (krztusiec), 9 lat (zapalenie obu uszu), 8 lat (angina) i 12 miesięcy (przeziębienie). Powyższe wymagało poświęcenia rodzinie znacznej ilości czasu wyłączyło go z pracy zawodowej zwłaszcza, że choroby nie nastąpiły idealnie w tym samym czasie lecz zazębiały się i przeciągały czasie przez 3 tygodnie. W ostatnim 4 tygodniu zmarł członek rodziny pełnomocnika (pogrzeb w dniu 19 października 2024 r.) co bezpośrednio po wyżej wskazanym okresie chorobowym również wpłynęło na niemożność wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie bez jego winy. Mając na uwadze powyższe pierwszym dniem w którym mógł złożyć odpowiedni wniosek był 21 października 2024 r. Zatem korzystając z 7-dniowego terminu zakreślonego w art. 87 P.p.s.a. wniósł w terminie o sporządzenie i doręczenie na adres kancelarii uzasadnienia wyroku ogłoszonego w dniu 23 września 2024 r. Odnosząc się do twierdzenia Sądu I instancji, że pełnomocnictwo przewidywało możliwość substytucji pełnomocnik stwierdził, że był to standardowy druk pełnomocnictwa jednakże strona oczekiwała w ustnych rozmowach osobistego udziału pełnomocnika w niniejszym postępowaniu. Z tych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd na wniosek strony przywraca termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, jeżeli uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania uchybienia terminu i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Trzeba też dodać, że jeżeli strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, warunkiem przywrócenia terminu jest brak jego zawinienia, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych w interesie mocodawcy, przy czym miernik wymaganej staranności jest bardziej surowy ze względu na wymóg profesjonalizmu działania pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia bowiem pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Przede wszystkim zauważyć należy, że wskazywane przez profesjonalnego pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności związane ze stanem zdrowia swoich członków rodziny nie stanowiły dostatecznej podstawy przemawiającej za uwzględnieniem żądania. Pełnomocnik nie przedstawił na tym etapie postępowania na poparcie swoich twierdzeń zaświadczeń lekarskich czy też innych stosownych dokumentów, które potwierdzałyby brak możliwości złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w terminie. Okoliczności te w żaden sposób nie zostały uprawdopodobnione, bowiem powołanie się we wniosku o przywrócenie terminu na problemy zdrowotne partnerki, które świadczyły o zarażeniu wirusem SARS-CoV-2 jak też czwórki swoich dzieci, które stały się przyczyną uchybienia terminowi, bez wykazania jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, zaświadczeń o konsultacjach lekarskich czy też wyniku testu diagnostycznego w kierunku SARS-CoV-2 nie obrazują sytuacji zdrowotnej członków rodziny pełnomocnika skarżącego, bezpośrednio poprzedzającej datę dokonania wymaganej czynności procesowej. Brak jakiegokolwiek uprawdopodobnienia okoliczności podnoszonej we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oznacza, że wniosek w tym przedmiocie nie mógł zostać uwzględniony, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Odnosząc się natomiast do argumentów i dokumentów przedstawionych przez pełnomocnika na etapie postępowania zażaleniowego, wyjaśnić trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Na pełnomocniku ciąży obowiązek podjęcia niezbędnych kroków celem należytego zabezpieczenia interesów, które prowadzi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt I OZ 376/19, z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt I OZ 174/21, z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I OZ 319/21, z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt III FZ 773/21, z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I OZ 543/21 oraz z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt I OZ 189/22). Skarżący działał w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika będącym radcą prawnym. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych gdyż radca prawny (adwokat) podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt III FZ 403/22 oraz z dnia 14 maja 2024 r. sygn. akt II OZ 212/24). W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 23 września 2024 r. została skutecznie doręczona na wskazany przez pełnomocnika adres w dniu 2 sierpnia 2024 r., miał on zatem świadomość konieczności złożenia w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Nie była to czynność skomplikowana wymagająca analizy akt sprawy, czy też ustanowienia pełnomocnika substytucyjnego. Z treści wniosku o przywrócenie terminu jak również dokumentów dołączonych do zażalenia nie wynika, aby stan dzieci pełnomocnika skarżącego był na tyle poważny, że uniemożliwił podejmowanie jakichkolwiek działań w okresie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ponadto oświadczenie O. J. – partnerki pełnomocnika skarżącego z dnia 18 listopada 2024 r., że w okresie od 23 września 2024 r. (omyłkowo wskazany jako "23 października 2024 r.") do 18 października 2024 r. M. C. z powodu jej choroby i 4 dzieci zajmował się domem pełniąc wszelkie obowiązki z tym związane nie była wystarczającą okolicznością przemawiającą za przywróceniem uchybionego terminu. Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach profesjonalny pełnomocnik nie przedstawił na poparcie twierdzeń o chorobie partnerki jakiegokolwiek zaświadczenia lekarskiego, wyniku konsultacji medycznej czy też innych stosownych dokumentów obrazujących stan zdrowia O. J. w okresie od 23 września 2024 r. do 23 października 2024 r. Istotnie, do zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu została dołączona recepta wystawiona w dniu 24 października 2024 r. na nazwisko partnerki pełnomocnika, jednakże pełnomocnik nie wyjaśnił z jakich względów we wcześniejszym okresie nie była możliwa pomoc przez dorosłego domownika w dokonaniu czynności procesowej, z jakich powodów nie było możliwe złożenie przedmiotowego wniosku do Sądu drogą elektroniczną, czy też z jakich względów pełnomocnik nie powiadomił mocodawcy o swojej sytuacji życiowej (np. brak kontaktu telefonicznego, mailowego), celem ewentualnego złożenia wniosku osobiście przez stronę. Wobec powyższego uznać należy, że zachowanie pełnomocnika nie było przejawem dołożenia należytej staranności i największego w danych okolicznościach wysiłku w prowadzeniu spraw swojego mocodawcy, które to okoliczności uzasadniałyby przywrócenie terminu. Nie negując chorób dzieci pełnomocnika zauważyć także trzeba, że stan chorobowy członka rodziny może być podstawą przywrócenia terminu, ale tylko wówczas, gdy jest to choroba całkowicie, obiektywnie uniemożliwiająca stronie podejmowanie zwykłych czynności życiowych i jednocześnie brak jest innych osób, które mogłyby pomóc w sprawowaniu opieki nad chorą, czy dokonaniu czynności procesowej. Pełnomocnik skarżącego nie wykazał natomiast aby jego sytuacja życiowa całkowicie uniemożliwiła podjęcie czynności związanych z terminowym złożeniem wniosku, który to stanowił nieskomplikowane pismo procesowe, niewymagające sporządzenia uzasadnienia faktycznego i prawnego. Wobec powyższego choroba dzieci pełnomocnika skarżącego (w okresie od 23 września 2024 r.) jak i jego partnerki udokumentowana od dnia 24 października 2024 r. i to dopiero na etapie postępowania zażaleniowego nie wyłącza winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Przyczyną uchybienia terminu świadczącą o braku winy może być tylko szczególnie ciężki przypadek losowy, który uniemożliwiał samodzielne działanie lub działanie za pomocą osoby trzeciej, a pełnomocnik skarżącego nie wykazał, by co najmniej próbował usunąć przeszkodę przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji należy wobec powyższego uznać za zgodne z prawem. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie. Na podstawie art. 156 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny sprostował zaskarżone postanowienie wobec błędnego oznaczenia znaku zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Technologii.