I OZ 1826/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 149/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych postanawia: oddalić zażalenie. J. L. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty, nie osiąga stałego dochodu, podejmuje jedynie prace dorywcze, cały czas poszukując pracy stałej. Na utrzymaniu ma żonę i małoletniego syna. Poza tym jest współwłaścicielem części nieruchomości o powierzchni 112 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,58 ha. Oświadczył, że zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, natomiast poszukuje pracy i oczekuje na wyniki rekrutacji. Skarżący wyjaśnił, że żona otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 77 zł netto miesięcznie. Otrzymała także dwa "becikowe". Wskazał, że nie jest w stanie złożyć zeznania podatkowego za 2014 r., a dochód z prac dorywczych jest różny od 400 do 700 zł. Do wniosku załączył karty informacyjne leczenia szpitalnego z lat 2006 – 2007 oraz kserokopie faktur za energię. Jednocześnie wskazał na swoje dolegliwości psychofizyczne, zobowiązania kredytowe i szereg procesów sądowych prowadzonych z jego udziałem. Postanowieniem z 18 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący podtrzymał swój wniosek i oświadczył, że zawiesił działalność gospodarczą i poszukuje pracy, co jest utrudnione z uwagi na stan jego zdrowia. Powtórzył, że nie posiada środków finansowych, aby ponieść koszty sądowe. Wskazał także, że nie spłaca kredytów (prywatnych i firmowych), które są windykowane komorniczo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący nie legitymuje się decyzją o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej, jak też nie wykazał, iż jego rodzina korzysta z opieki społecznej. Na potrzeby niniejszego postępowania nie ujawnił wysokości przychodów (dochodów) za 2014 r., wskazując, że ma duże problemy z porozumieniem się i wyjaśnieniem nieprawidłowości związanych z prowadzeniem księgowości i kadrowości przez firmę zewnętrzną. Nie przedłożył odpowiedzi Urzędu Skarbowego w G. na jego pismo z [...] czerwca 2015 r. mające usprawiedliwiać brak zeznania podatkowego. Skarżący – na potwierdzenie trudnej sytuacji finansowej – przedłożył m.in. powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej adresowane do niego oraz wezwanie do zapłaty z dnia 18 czerwca 2015 r., upomnienie z dnia 26 czerwca 2015 r., faktury nr [...] oraz nr [...] wystawione na: "P. A.". Tymczasem, w złożonym formularzu PPF, skarżący jako żonę wskazał M. D. Powyższe pozwoliło domniemywać, że koszty opłat za utrzymanie domu nie obciążają wyłącznie skarżącego. Nadto Sąd podniósł, iż znany mu jest z urzędu fakt (akta sprawy VIII SAB/Wa 151/15), że pod adresem J. ul. W. zamieszkuje także inna trzyosobowa rodzina A. L. W ocenie Sądu, obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (jak wskazuje skarżący kredytów prywatnych i firmowych) ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Także okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego nie stanowią przesłanek do zmiany rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Sąd zauważył, iż skarżący posiada majątek (grunty rolne), którego nie wykorzystuje w celu poprawy swojej sytuacji majątkowej. J. L. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W obszernym uzasadnieniu opisał swoją aktualną sytuację życiową oraz przedstawił uwagi do motywów zaskarżonego postanowienia. Odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie stwierdził, że wykazał, iż nie jest w stanie dokonać należnej opłaty. Ponadto wniósł o zadanie pytania do Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz Trybunału Konstytucyjnego, czy wobec "takiej ilości spraw" wnioskodawca winien być zwolniony od kosztów sądowych. Do zażalenia dołączono kserokopie dokumentów dotyczących prowadzonych w 2015 r. przeciwko skarżącemu postępowań egzekuzyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznaje ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, który stwierdził, że informacje przedstawione przez skarżącego zarówno w formie jego oświadczeń, jak i w ramach złożonej dokumentacji nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić m. in.: jaki dochód osiągnął skarżący w 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz czy przedstawione przez stronę koszty utrzymania nieruchomości, w tym opłaty za media są ponoszone wyłącznie przez skarżącego, co z kolei nie pozwala na zestawienie miesięcznych wydatków rodziny wnioskodawcy z deklarowanym dochodem. Powyższe uniemożliwiło ustalenie realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, stąd też należy przyjąć, jak trafnie to uczynił Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja była na tyle trudna, by zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji trafnie również zauważył, że skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego mogącego potencjalnie przynosić mu dochody (samodzielna uprawa, oddanie w odpłatną dzierżawę) ewentualnie być zabezpieczeniem kredytu lub podlegać obrotowi. Nieodpłatne oddanie do użytkowania gruntów rolnych osobie trzeciej w istocie oznacza utratę możliwości uzyskania środków finansowych, co z kolei stoi w sprzeczności z przesłankami przyznania prawa pomocy. Nie można także uznać, że konieczność spłaty kredytów, czy innych zaległych zobowiązań skutkować powinna zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Jak bowiem zwraca się uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań. Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.