I OZ 219/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 106/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na uchwałę Rady Miejskiej [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza [...] postanawia 1. oddalić zażalenie P. B.; 2. odrzucić zażalenie M. B. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 106/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił M. B. i P. B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. na uchwałę Rady Miejskiej [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza [...]. Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z 21 lutego 2013 r., II SA/Po 106/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę P. B. (dalej skarżący) na uchwałę Rady Miejskiej [...] z [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza [...] (k. 26-29 akt sądowych). Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną podpisaną własnoręcznie złożyli M. B. i P. B. (k. 41-42 akt sądowych). Postanowieniem z 25 kwietnia 2013 r., II SA/Po 106/13 (dalej postanowienie z 25 kwietnia 2013 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę kasacyjną na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) wskazując, że została ona sporządzona z naruszeniem warunku sporządzenia skargi przez osoby kwalifikowane, o jakich mowa w art. 175 ppsa (k. 46-47 akt sądowych). Na postanowienie z 25 kwietnia 2013 r. M. B. i P. B. (dalej żalący się) wnieśli zażalenie, zawierając w nim wniosek o przyznanie prawa pomocy, natomiast na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 27 maja 2013 r. nadesłali wypełnione formularze PPF (k. 56-57, 65-70 akt sądowych). Postanowieniem z 8 sierpnia 2013 r., II SA/Po 106/13 (dalej postanowienie z 8 sierpnia 2013 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił żalącym się przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 4 października 2013 r., sygn. akt I OZ 852/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z 8 sierpnia 2013 r. (k. 106-112, 127-132 akt sądowych). Postanowieniem z 7 listopada 2013 r., II SA/Po 106/13 Sąd I instancji odrzucił zażalenie żalących się na postanowienie z 25 kwietnia 2013 r., na które również żalący złożyli zażalenie. W niniejszym zażaleniu zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na zarządzenie z 27 listopada 2013 o wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie 100 zł, 30 grudnia 2013 r. żalący się ponownie wnieśli wnioski o przyznanie prawa pomocy na urzędowych formularzach PPF (k. 147-149, 193-198 akt sądowych). Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że nie mógł się zgodzić się z żalącymi, że przedstawiona przez nich sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów księgowych oraz z zeznań i deklaracji podatkowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, polegającą na sprzedaży paliw. Nadto otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę i prowadzi działalność rolniczą, a także wydzierżawia posiadane nieruchomości. Skarżący, pomimo straty, nadal prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży paliw. Przynosi ona stałe miesięczne przychody rzędu 10.700 zł (comiesięczne deklaracje podatku VAT). Rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej (przychód w 2013 r. w wysokości 118.430 zł) i działalności rolniczej (przychód w 2013 r. wysokości 100.000 zł), a także pozostałe źródła dochodu z umowy o pracę i posiadane wartościowe ruchomości w postaci środków transportu oraz nieruchomości, zdaniem Sądu I instancji, pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawcy są w stanie wygospodarować środki na koszty sądowe niniejszego postępowania. Wysokość wydatków uwidaczniana w kosztach pozarolniczej działalności gospodarczej w 2013 r. na kwotę 320.703,57 zł i kosztach prowadzenia działalności rolniczej - 142.000 zł, nie wskazuje na ograniczenie możliwości płatniczych wnioskodawcy do granic zabezpieczenia minimum socjalnego. Powyższe nie pozwala na odstąpienie od stanowiska wyrażonego w uprzednich orzeczeniach w niniejszej sprawie, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych czy nawet wszczęcie postępowań egzekucyjnych, nie wystarcza do stwierdzenia, że żalący nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych pokrycie kosztów sądowych. Sam fakt zaciągnięcia zobowiązań kredytowych czy innych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, choćby łączna suma obciążeń przekroczyła bieżące przychody, nie pozwala automatycznie na przyjęcie, że nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Skoro strona ma kilka źródeł dochodu, osiąga przychody ze sprzedaży paliw, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Odnosząc się do kwestii postępowań egzekucyjnych toczących się wobec P. B. Sąd I instancji uznał, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, że skierowanie egzekucji do przypadających mu wierzytelności ma ten skutek, że kwota pozostająca w dyspozycji wnioskodawcy (kwota wolna od egzekucji) nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. Skarżący poprzestał tylko na wymienieniu wysokości obciążeń z tytułu kredytów, pożyczek i rat leasingowych. Nie wynika z tego, że rat tych nie uiszcza i popadł w zaległości. Co więcej, skarżący zadeklarował, że ma zaległości publicznoprawne w wysokości 900.000 zł, ale podał, że spłaca je z przychodów z dzierżawy budynków gospodarczych. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, co musiało skutkować jego oddaleniem(k. 228-238 akt sądowych). Zażalenie na powyższe rozstrzygniecie wywiedli M. B. i P. B. wskazując, że "Obecna sytuacja finansowa nasza spowodowana jest przez urzędników i przedstawicieli organów państwowych i samorządowych. Nasza obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd sytuacji. Moja firma upadła nie doczekawszy się należnych mi pieniędzy. Sąd zaakceptował taki stan rzeczy i nie pozwala na legalną walkę na drodze sądowej. Jak więc mam dochodzić swoich praw na drodze pozaprawnej, do tego skłania mnie sąd i jego działania? Oczekuję, iż Sąd uchyli wydanie postanowienie i nada sprawie biegu" (k. 245-246 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie P. B. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z: 15.3.2011 r., II GZ 83/11, Lex nr 783924; 18.6.2010 r., I FZ 153/10, Lex nr 643195; 19.4.2013, II OZ 297/13, cbosa; postanowienie WSA w Krakowie z 3.9.2010 r., I SA/Kr 1195/10, Lex nr 687002). To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczegółowego określenia swego żądania i wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z: 4.4.2011 r., II FZ 103/11, Lex nr 783800; 22.2.2011 r., II GZ 59/11, Lex nr 783918; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011 r., s. 737; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 r., s. 618-619 uw. 1-2). Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 ppsa stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej istotne znaczenie ma również okoliczność, na którą zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, że w sprawie było już prowadzone postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, które zakończyło się postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2013 r., I OZ 852/13, oddalającym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2013 r. odmawiające przyznanie prawa pomocy (k. 127-132, 106-112 akt sądowych). A więc przyznanie prawa pomocy wskutek rozpoznania ponownego wniosku byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdyby skarżący wykazał w przekonujący sposób, że nastąpiło istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej, co nie nastąpiło. Tymczasem należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżący nie uprawdopodobnił braku możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W punkcie 7 wniosków o przyznanie prawa pomocy żalący wskazali, że posiadają jedynie nieruchomości rolne – "57,2452 HA", a w punkcie 9 wskazali na budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dodatkowo zaznaczyli, że w niniejszych budynkach nie prowadzą działalności gospodarczej, a zobowiązania w wysokości 900 tys. zł spłacają z przychodów z dzierżawy części tych budynków (k. 194-195, 197-198 akt sądowych). Informację zawarte w niniejszych wnioskach nie są zatem wiarygodne. Wobec powyższego należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2014 r. odmówił przyznania M. B. i P. B. prawa mocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając że ich sytuacja materialna pozwala na poniesienie pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Koszty sądowe w niniejszej sprawie wynoszą 100 zł i należy je ocenić jako symboliczne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w punkcie 1 (pierwszym) sentencji postanowienia. Skargę w kontrolowanej sprawie wywiódł jedynie P. B. i tylko on jest stroną w niniejszym postępowaniu (k. 3, 4-5, 16-18, 19-20, 26-29, 32-35 akt sądowych). M. B. nie jest i nigdy nie była stroną w kontrolowanym postępowaniu, a pierwszą czynnością, którą podjęła, było wywiedzenie wespół ze skarżącym skargi kasacyjnej z dnia 4 kwietnia 2013 r. od postanowienia z 21 lutego 2013 r. (k. 41-42 akt sądowych). M. B. nie jest legitymowana do wniesienia zażalenia na postanowienie z 13 lutego 2014 r., II SA/Po 106/13. Zażalenie M. B. na postanowienie z 13 lutego 2014 r., II SA/Po 106/13, należało zatem jako niedopuszczalne odrzucić (art. 194 § 1 i art. 173 § 2, art. 178, 180 w zw. z art. 197 § 2 ppsa).