I OZ 293/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 466/19 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 466/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku W. P., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 28 stycznia 2020 r. została oddalona skarga W. P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości. W. P. wnioskiem z dnia 14 lutego 2020 r. wystąpił do Sądu o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia ww. wyroku. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie mógł uczestniczyć w rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. z przyczyn "osobisto-zdrowotnych". Skarżący zaznaczył, że gdyby uczestniczył w rozprawie, a wyrok byłby oddalający skargę z pewnością wystąpiłby z wnioskiem o jego uzasadnienie. Był on jednak przekonany, że skarga zostanie uwzględniona, a także, że wyrok zostanie mu doręczony wraz z uzasadnieniem. Skarżący zarzucił ponadto, że nie doręczono mu sentencji ogłoszonego wyroku mimo, że działał bez adwokata. Pismem z dnia 30 czerwca 2020 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni, poprzez wskazanie okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu, tj. okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie czynności oraz jednoznaczne wskazanie kiedy dokładnie ustała przyczyna uchybienia terminu. Skarżący został jednocześnie pouczony o treści art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 16 lipca 2020 r. ponownie wskazał, że nie był obecny na rozprawie, stawiennictwo było nieobowiązkowe, nie był na ogłoszeniu wyroku oraz że nie został poinformowany przez Sąd o sentencji wyroku z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia wniosku o uzasadnienie. Skarżący zaznaczył, że o wydanym wyroku dowiedział się drogą telefoniczną i niezwłocznie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Ponownie wskazał ponadto, że występuje w sprawie bez pełnomocnika i został zaskoczony informacją, że skarga została oddalona. Działanie Sądu, który nie informuje strony o oddaleniu skargi – jest w jego ocenie - krzywdzące i niezrozumiałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przywrócenia terminu stwierdził, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Sądu nie można bowiem uznać, że powołane we wniosku argumenty, tj. niebranie udziału w rozprawie, występowanie bez prawnika, niepoinformowanie przez Sąd o sentencji wyroku, czy też przekonanie, że skarga zostanie uwzględniona, stanowią wystarczającą przesłankę uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu. Zauważono, że powoływana przez skarżącego okoliczność występowania bez profesjonalnego pełnomocnika dotyczy wielu stron postępowania. Nie jest to zatem sytuacja wyjątkowa, uzasadniająca przywrócenie terminu. Podobnie przesłanki takiej nie stanowią wskazywane okoliczności dotyczące niebrania udziału w rozprawie, przekonanie, że skarga zostanie uwzględniona, czy podnoszone twierdzenia dotyczące niepoinformowania o sentencji wyroku wraz ze stosownym pouczeniem. Sąd podkreślił, że każda strona postępowania jest zobowiązana zapoznać się z kierowanymi do niej pouczeniami na każdym etapie postępowania i może, w razie wątpliwości, zasięgnąć informacji w Wydziale Informacji Sądowej, w tym drogą telefoniczną. Jak wynika zaś z analizy zawiadomienia o terminie rozprawy z dnia 12 grudnia 2019 r. skarżący został m.in. poinformowany, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, że doręczenie odpisu sentencji wyroku oddalającego skargę dotyczy wyłącznie osób nieobecnych przy ogłoszeniu wyroku na skutek pozbawienia wolności i działających bez profesjonalnego pełnomocnika, a także, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. W pouczeniu tym nie znajduje się informacja, że wyrok wydany na rozprawie pod nieobecność stron działających osobiście (bez profesjonalnego pełnomocnika) zostanie doręczony z urzędu. Zawiadomienie o terminie rozprawy wraz ze stosownym pouczeniem skarżący otrzymał w dniu 8 stycznia 2020 r. Sąd zauważył przy tym, że doręczenie z urzędu odpisu sentencji wyroku dotyczy wyłącznie osób działających bez pełnomocnika, które na skutek pozbawienia wolności były nieobecne przy ogłoszeniu wyroku. Skarżący w takiej sytuacji się nie znajdował. Nie ulega zatem wątpliwości, że powinien on w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgodnie z treścią pkt 3 pouczenia. W ocenie Sądu ponadto jeżeli skarżący nie miał możliwości wzięcia udziału w rozprawie powinien podjąć odpowiednie czynności mające na celu uzyskanie informacji o treści zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżący mógł już w dniu rozprawy, po jej zakończeniu, tj. 28 stycznia 2020 r. zadzwonić do Sądu i uzyskać informację o wyniku sprawy oraz wyjaśnić ewentualne wątpliwości co do terminów i wymogów obowiązujących w postępowaniu. Tymczasem skarżący zainteresował się sprawą już po upływie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że skarżący nie dochował należytej staranności jakiej należałoby wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Nie można zatem uznać, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Złożony wniosek jest więc bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadnia niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 712/08 oraz z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt II OZ 1052/17; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny, oceniając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a także kwestie podniesione w zażaleniu, uznał za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji o braku podstaw do jego uwzględnienia. Strona nie uprawdopodobniła bowiem, że uchybienie terminu do dokonania czynności nastąpiło bez jej winy. Jak wynika z akt sprawy, W. P. w zawiadomieniu o terminie rozprawy został prawidłowo pouczony o terminie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zauważyć należy, że ww. zawiadomienie w punkcie drugim stanowi wprost, że: "Sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, Sąd nie doręcza stronom z urzędu z wyjątkiem strony działającej bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku i której Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.)". Pouczenie to zawiera także informację, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.). Wobec tak jednoznacznej treści pouczenia nie można podzielić argumentacji skarżącego, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez stronę. Skarżący dbając należycie o swoje interesy powinien ustalić, czy w sprawie zapadł wyrok i jaka jest jego treść, przy czym ustalenia te powinny zostać dokonane w takim czasie, aby możliwe było skuteczne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy przy tym podkreślić, że przedmiotowe zawiadomienie o rozprawie zostało odebrane przez skarżącego w dniu 8 stycznia 2020 r., a zatem na dwadzieścia dni przed posiedzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a sam zainteresowany miał dostatecznie dużo czasu, aby do niej w odpowiedni sposób się przygotować. Jeśli zatem w opinii skarżącego treść pouczenia była dla niego mało czytelna, to mógł on zwrócić się do Sądu z wnioskiem o wyjaśnienie wątpliwości, lub skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 945). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy również samo oświadczenie skarżącego o obawie przed potencjalną możliwością zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 nie przesądza o braku winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Przede wszystkim skarżący nie powołał się na nagłe przeszkody, które nie tylko utrudniały, ale wręcz uniemożliwiały złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie, w tym za pośrednictwem innych osób. Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość licznych utrudnień związanych z epidemią COVID-19, ale w tej sprawie nie mogły one zostać uznane za okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wobec powyższego, Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że skarżący nie dochował należytej staranności. W konsekwencji trafnie uznał że złożony wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.