I OZ 535/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.Ś. i M.Ś.’ na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 530/22 w sprawie ze skargi M.Ś. i M.Ś.’ na czynność Wójta Gminy G. z dnia 3 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zniesienia numeru porządkowego budynku postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 8 września 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 530/22 (dalej postanowienie z 8 września 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił M.Ś. i M.Ś.’ (dalej skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący spełnili warunki formalne, tj. wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony przez nich z zachowaniem ustawowego terminu 7 dni od daty zapoznania się z treścią skarżonego zawiadomienia z 3 grudnia 2021 r. w siedzibie Urzędu Gminy S. w dniu 14 czerwca 2022 r., a skarżący wraz z wnioskiem dokonali czynności, której termin uchybili - wnieśli skargę. W ocenie Sądu I instancji, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, bo skarżący nie uprawdopodobnili, by złożenie przez nich skargi na zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r. po terminie było następstwem okoliczności, za które nie ponoszą odpowiedzialności. Skarżący argumentowali, jakoby nie mogli odebrać skierowanej do nich przesyłki zawierającej skarżone zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r. z uwagi na jej nieprawidłowe zaadresowanie. Zdaniem skarżących, w dniu skierowania do nich zawiadomienia o zniesieniu numeru porządkowego budynku "P. 16, gmina G." z 3 grudnia 2021 r. adres wskazany w tym zawiadomieniu, tj. P’ 16A, 16-500 S., nie istniał, a właściwym adresem było: P. 16, gmina G. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika zaś bezsprzecznie, że przesyłka pocztowa zawierająca skarżone zawiadomienie Wójta Gminy G. z 3 grudnia 2021 r. była dwukrotnie doręczana skarżącym. Dnia 10 grudnia 2021 r. pracownik Urzędu Gminy G. K.S. podjął próbę doręczenia przesyłki z zawiadomieniem z 3 grudnia 2021 r. do rąk własnych M.Ś. i M.Ś.’, informując adresatów, że korespondencja dotyczy zniesienia numeru porządkowego ich nieruchomości. Skarżący odmówili przyjęcia zawiadomienia, o czym poczyniono adnotację, że adresat "odmówił przyjęcia" na zwrotnym potwierdzeniu odbioru skierowanym do każdego ze skarżących odrębnie. Okoliczność odmowy przyjęcia przesyłki przez skarżących wynika też wprost z notatki pracowników Urzędu Gminy G., dołączonej do akt administracyjnych. Również próba doręczenia skarżącym zawiadomienia, za pośrednictwem operatora pocztowego, była bezskuteczna, bo - jak wynika z adnotacji doręczyciela na zwróconych 22 grudnia 2021 r. przesyłkach - "adresat odmówił jej przyjęcia". Nie ulegało wątpliwości Sądu I instancji, że skarżący w dniu 10 grudnia 2021 r. odmówili odbioru przesyłki urzędowej zawierającej zawiadomienie Wójta Gminy G. z 3 grudnia 2021 r. W konsekwencji, Wójt Gminy G. prawidłowo wskazał, że zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r. o zniesieniu numeru porządkowego nieruchomości doręczono skarżącym 10 grudnia 2021 r. i od tej daty zaczął biec trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na tę czynność. W kontekście argumentacji skarżących Sąd I instancji podkreślił, że strona nie może traktować odmowy przyjęcia pisma jako jeszcze jednego środka obrony własnych interesów. Odmowa przyjęcia pisma, z uwagi na fikcję doręczenia z art. 47 § 2 kpa, rodzi takie same skutki prawne jak skuteczne doręczenie tego pisma adresatowi. Negatywne stanowisko adresata w przedmiocie przyjęcia pisma nie może udaremnić prawnego skutku jego doręczenia i wstrzymywać całego biegu postępowania. Tym samym, Sąd I instancji stwierdził, że podjęta 10 grudnia "2022" [winno być "2021"] r. przez pracownika Urzędu Gminy G. K.S. próba doręczenia zawiadomienia z 3 grudnia 2021 r. bezpośrednio do rąk skarżących była skuteczna, co pozwalało na uznanie jej za doręczoną w trybie art. 47 § 2 kpa. Niekwestionowane jest, że pracownik organu nie tylko zastał skarżących pod wskazanym adresem, ale i poinformował, że korespondencja dotyczy zniesienia numeru porządkowego nieruchomości. Fakt "kategorycznej odmowy skarżących przyjęcia korespondencji" zawierającej skarżone zawiadomienie potwierdza jednoznacznie notatka służbowa z 10 grudnia 2021 r. Okoliczności de facto świadomej odmowy przyjęcia kierowanego do nich zawiadomienia nie kwestionowali sami skarżący. Sąd I instancji stwierdził, że niedochowanie przez skarżących terminu do wniesienia skargi na czynność - zawiadomienie Wójta Gminy G. o zniesieniu numeru porządkowego należącej do nich nieruchomości - nie jest następstwem okoliczności od nich niezależnych, lecz jest wynikiem świadomego działania w postaci odmowy przyjęcia tego zawiadomienia. Za niewystarczające Sąd uznał powołane przez skarżących okoliczności dotyczących nieprawidłowego zaadresowania przesyłki. Nawet jeżeli przesyłka zawierająca zawiadomienie zawierała nieprawidłowy adres, co nie jest w okolicznościach tej sprawy jednoznaczne, to okoliczność ta nie miała znaczenia dla prawidłowości doręczenia, biorąc pod uwagę fakt, że próba doręczenia przesyłki została podjęta przez pracownika organu do rąk własnych skarżących na ich nieruchomości. Skoro pracownik organu zastał skarżących 10 grudnia 2021 r. na ich nieruchomości i podjął próbę doręczenia przesyłki zawierającej zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r., której odbioru skarżący odmówili, to doręczenie to było prawidłowe i skuteczne. Powołana we wniosku argumentacja uzasadniająca - zdaniem skarżących - odmowę odbioru tej przesyłki w żadnej sposób nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na zawiadomienie, co wykluczało możliwość przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. Bez związku na okoliczność uchybienia przez skarżących terminu do wniesienia skargi na zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r. pozostawał wyrok WSA w Białymstoku II SA/Bk 25/22, na który powoływali się skarżący. Wyrok ten został wydany 29 marca 2022 r. w odrębnej sprawie, a zatem nie mógł być uznany za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie przez skarżących terminu do wniesienia skargi w przedmiotowym postępowaniu (k. 40-44v akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 8 września 2022 r. złożyli skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie nakazanie rozpatrzenia złożenia wywiedzionej skargi złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, ewentualnie uznanie, że doręczenie zawiadomienia z 3 grudnia 2021 r. przez Wójta Gminy G. było prawnie nieskuteczne. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie: 1. art. 47 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 87 § 2 ppsa przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez ich winy: a. w sytuacji gdy koperta adresowana do skarżących po pierwsze, nie zawierała prawidłowego adresu, a w sąsiedztwie skarżących zamieszkują 2 inne osoby o danych personalnych: M.Ś. i 2 inne osoby o danych personalnych: M.Ś.’, a tym samy niewłaściwe uznanie, że skarżący obowiązani byli do odebrania korespondencji adresowanej na nieistniejący adres w innej gminie, mimo że wyrok WSA w Białymstoku uznał odmiennie w sprawie II SA/Bk 25/22; b. w sytuacji gdy w dniu zapoznawania się z aktami sprawy brak było notatki służbowej pracowników Wójta [Gminy] G., na którą powołuje się Sąd w zaskarżonym postanowieniu w przedmiocie próby doręczenia rzeczonej korespondencji zawierającej zawiadomienie, bo organ nigdy nie podejmował takiej próby, co potwierdza, że organ sporządził własny dokument po dniu wniesienia skargi przez skarżących, a tym samym rzeczona notatka służbowa potwierdza nieistniejący stan faktyczny, a tym bardziej, że skarżący byli informowani o zmianie numeru porządkowego, bo ten fakt nie miał miejsca; c. przez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego w przedmiocie niemożliwości doręczenia zawiadomienia Wójta Gminy G. o decyzji z 3 grudnia 2021 r., bo brak było podstaw do uznania, że skarżący byli w stanie odebrać korespondencję, w sytuacji gdy w tym dniu adres "P.’ 16A, gmina S." nie istniał, a tym samym sankcjonowanie przez Sąd nieprawidłowych i niezgodnych z prawem zachowań Urzędu Gminy G. i obarczanie nieprawidłowym działaniem organu skarżących, w sytuacji gdy w grudniu 2021 r. faktycznie mieszkali oni pod adresem "P. 16, gmina G.", tj. w innej gminie i wsi niż podał Urząd Gminy G. na kopercie; 2. art. 80 kpa przez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w szczególności zupełne pominięcie argumentów, że doręczenia zastępcze korespondencji były wadliwe i nigdy nie miało miejsca, bowiem pracownik Urzędu Gminy G. nie przynosił zawiadomienia z 3 grudnia "2022" [winno być "2021"] r.; 3. art. 8 i art. 80 kpa przez oparcie rozstrzygnięcia na arbitralnie przyjętych przez organ założeniach, które nie mają żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym w toku postępowania materiale dowodowym, z pominięciem faktów znanych organowi z urzędu, w tym wyroku WSA w Białymstoku II SA/Bk 35/22 [prawidłowo II SA/Bk 25/22], a przez to podważenie zaufania strony do władzy publicznej i tym samym nieuprawnione przyjęcie, że doręczenia na nieistniejący adres w nieprawidłowo zaadresowanej kopercie wywołało skutki prawne; 4. art. 7 Konstytucji RP i art. 87 § 2 ppsa polegające na naruszeniu obowiązku działania organu na podstawie i w granicach prawa; 5. art. 87 § 2 ppsa przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnili, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez ich winy, w sytuacji gdy w odwołaniu podnieśli oni szereg argumentów i wskazali, że doręczenie zawiadomienia z 3 grudnia 2021 r. było bezskuteczne i nie wywołało skutków prawnych. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z decyzji administracyjnej z 27 stycznia 2022 r. Wójta Gminy S. potwierdzającego fakt zamieszkiwania skarżących pod adresem: P. 16 16-506 G. i dostarczania pod ten adres korespondencji do skarżących (k. 58-63v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 42 § 1 ppsa, pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Stosownie do art. 42 § 2 ppsa, pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 42 § 3 ppsa, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Art. 43 ppsa stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Zgodnie z art. 44 § 1-4 ppsa, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Art. 47 § 1 ppsa stanowi, że jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub inny organ albo w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy. Zgodnie z art. 47 § 2 ppsa, w przypadkach, o których mowa w § 1, uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że podstawowe zasady doręczania osobom fizycznym pism pochodzących od organów administracyjnych określa art. 42 § 1 i 2 kpa. Z art. 42 § 1 kpa wprost wynika, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Nie ma wątpliwości, że w przepisie tym jest mowa wyłącznie o mieszkaniu adresata, a nie o mieszkaniu innej osoby. Pojęcie "mieszkanie" należy przy tym odczytywać prawnie, a nie faktycznie. Mieszkaniem w rozumieniu art. 42 § 1 kpa jest miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego (a nie krótkotrwałego) pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma. Skutkiem naruszenia opisanych powyżej zasad jest konieczność stwierdzenia nieprawidłowości doręczenia decyzji organu rentowego (wyrok NSA: z 2.6.1999 r. I SA/Kr, Lex 39698; wyrok WSA we Wrocławiu z 13.12.1996 r. I SA/Wr 81/96, Lex 28361 i wyrok WSA w Gdańsku z 10.11.1995 r. SA/Gd1860/94, Lex 27048). Dopiero w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w art. 42 § 1 i 2 kpa możliwe jest doręczenie w trybie art. 42 § 3 kpa, a więc w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Art. 43 kpa przewiduje procedurę doręczenia pisma w przypadku nieobecności adresata, a więc doręczenie w trybie art. 43 kpa powinno być poprzedzone próbą doręczenia na podstawie art. 42 kpa. Art. 44 kpa, który reguluje procedurę tzw. doręczenia zastępczego, wprost wskazuje in principio, że doręczenie w tym trybie następuje w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43. Musi być więc ono poprzedzone próbą doręczenia zgodnie z art. 42 i 43 kpa. Bez wątpliwości pozostaje także, że odmowa przyjęcia przez adresata pisma przesłanego mu przez operatora pocztowego lub inny organ albo w inny sposób nie chroni adresata przez fakt nieskutecznego doręczenia, lecz jest podstawą do przyjęcia domniemania, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata, na co wprost wskazuje norma zawarta w art. 47 § 1 i 2 kpa. Przytoczone przepisy w sposób kompleksowy regulują kwestię doręczania pism pochodzących od organów administracyjnych, wskazując miejsce i sposób doręczania. Żaden z powołanych przepisów nie odnosi się do sposobu adresowania przesyłki. Jeżeli doręczenie następuje - zgodnie z podstawową zasadą doręczeń określoną w art. 42 § 1 kpa - w mieszkaniu adresata lub miejscu jego pracy albo na wskazany przez niego adres do korespondencji, to istotne jest, czy następuje to faktycznie w mieszkaniu (rozumianym jako miejsce w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma), miejscu pracy lub pod adresem korespondencyjnym, a nie to, czy przesyłka została zaadresowana poprawnie. Z akt sprawy, a także z powołanego przez skarżących wyroku WSA w Białymstoku z 29 marca 2022 r. II SA/Bk 25/22 (dalej wyrok z 29 marca 2022 r.) wynika, że w rzeczywistości adres, na który została skierowana do nich korespondencja zawierająca zawiadomienie z 3 grudnia 2021 r., czyli "P.’ 16A 16-500 S." jest tożsamy z adresem "P. 16, gmina G.". Dotyczy bowiem w istocie tej samej nieruchomości (działka nr 61/2 w obrębie 200905_2.0021.61/2 P.’, gmina S.), stanowiącej miejsce zamieszkania skarżących. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku z 29 marca 2022 r., "W aktach sprawy znajduje się informacja z ewidencji gruntów z daty: 29.12.2021 r., z której wynika, że działka skarżących o nr 61/2 jest położona pod adresem "P.’ 16 gmina S.". Zatem, doszło nie tylko do zmiany numeru budynku w tej samej miejscowości (P.), ale do zmiany miejscowości i gminy. Nie jest zrozumiałym, dlaczego organ nadał numer "P.’ 16 A", skoro w ewidencji figuruje "P.’ 16". Jakie były przyczyny takich zmian po 45 latach zamieszkiwania skarżących pod adresem "P. 16" - próżno się domyślać zarówno Państwu Ś., jak i Sądowi.". W tych okolicznościach stwierdzić należy, że próba doręczenia skarżącym zawiadomienia dnia 10 grudnia 2021 r. była prawidłowa, szczególnie, że w postępowaniu administracyjnym nastąpiła zmiana adresu skarżących, co wynikało z pisma Wójta Gminy G. [...] z 25 listopada 2021 r. i pisma Wójta Gminy S. [...] z 26 listopada 2021 r. (odpisy obu dokumentów w aktach administracyjnych niniejszej sprawy). Bez znaczenia pozostawało przy tym stwierdzenie przez WSA w Białymstoku w wyroku z 29 marca 2022 r. bezskuteczności czynności Wójta Gminy S. [...] z 26 listopada 2021 r., ponieważ na dzień 10 grudnia 2021 r. ustalonym adresem skarżących był adres: P.’ 16A, 16-500 S. Bezzasadny jest zarzut skarżących, że w rzeczywistości adres ten w dacie doręczenia nie istniał. Odmowa przyjęcia korespondencji przez skarżących w dniu 10 grudnia 2021 r. nie korzystała z ochrony i w konsekwencji Sąd I instancji słusznie przyjął, że pismo zostało im doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia. W odniesieniu do zarzutu skarżących, że notatka służbowa pracownika Urzędu Gminy G. K.S. w istocie poświadczała nieprawdę, wskazać trzeba, że okoliczność taka wypełniałaby znamiona przestępstwa z art. 271 § 1 kk. Przestępstwo z art. 271 kk we wszystkich postaciach ścigane jest z oskarżenia publicznego. W tej sytuacji, stosownie do art. 304 § 1 zdanie pierwsze kpk, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym Prokuratora lub Policję, skarżący obowiązani byli do zawiadomienia o jego popełnieniu. Brak jest w aktach niniejszej sprawy wzmianki w tym zakresie. W rezultacie, skarżący nie mogą na tej podstawie podważać autentyczności notatki służbowej. Dodać należy, że z jej treści wynika, że świadkiem nieskutecznej próby doręczenia skarżącym pisma w dniu 10 grudnia 2021 r. był inny pracownik Urzędu Gminy G. L.F., która również - obok K.S. - podpisała się pod tą notatką. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w tych okolicznościach żadnej podstawy do podważenia treści notatki. Żaden z zarzutów zażalenia nie okazał się usprawiedliwiony. W konsekwencji, zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.