I OZ 57/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SO/Lu 55/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. o wymierzenie grzywny [...] w [...] za nieprzekazanie do sądu skargi dotyczącej udostępnienia informacji publicznej w sprawie wniosku z dnia 12 kwietnia 2014 r. postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II SO/Lu 55/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił S. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. o wymierzenie grzywny [...] w [...] za nie przekazanie do sądu skargi dotyczącej udostępnienia informacji publicznej w sprawie wniosku z dnia 12 kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że S. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z 1 października 2014 r., sygn. akt II SO/Lu 55/14 (dalej postanowienie z 1 października 2014 r.) Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (k. 43-46 akt II SO/Lu 55/14). Postanowieniem z 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1042/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z 1 października 2014 r. (k. 54-58 akt II SO/Lu 55/14). W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący nie wykazał trudnej sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego żądanym. Zdaniem NSA stanowisko Sądu I instancji byłoby o tyle niewadliwe, o ile skarżący nie zataiłby informacji z punktu widzenia sytuacji majątkowej skarżącego. Jak bowiem wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, S. P. od 2 maja 2011 r. pełni funkcję prezesa zarządu [...] (nr KRS: ...). Sąd I instancji ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznał, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, przy czym małżonkowie mają ustanowioną rozłączność majątkową. Na dochód rodziny składają się emerytura żony – 808,93 zł netto i renta inwalidzka skarżącego w wysokości 1819,80 zł brutto, z czego kwota 1091,88 zł przekazywana jest bezpośrednio żonie tytułem ustalonych wyrokiem sądowym na kwotę 1500 zł alimentów. Skarżący otrzymuje zatem faktycznie kwotę 424,14 zł, uzyskuje również wynagrodzenie za pracę w wysokości 200,37 zł netto, które również przekazuje żonie tytułem alimentów. Poza tym skarżący nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje on wraz z rodziną w mieszkaniu należącym do spółki [...] sp. z o.o. na zasadzie prawa dożywocia i nie ponosi żadnych kosztów związanych z jego utrzymaniem. Z zeznań podatkowych PIT–37 za rok 2013 jego i żony wynika, że w roku tym osiągnął on dochód w kwocie 22.678,77 zł, a żona w kwocie 14.676,78 zł. Z przedstawionych faktur VAT wynika, że w lipcu 2014 r. żona wnioskodawcy dokonała zakupu leków na łączną kwotę 486,02 zł, zaś on na kwotę 634,80 zł. W piśmie z 26 czerwca 2014 r. skarżący wskazał, że jego aktualne koszty utrzymania wynoszą minimum 800 zł miesięcznie, z czego kwota 300 zł to koszty leczenia, a w piśmie z 11 sierpnia 2014 r. wyjaśnił, że korzysta on sporadycznie z pomocy rodziny i że sporadycznie podejmuje się dodatkowych zajęć celem uzupełnienia dochodów. Środki uzupełniające budżet pochodzą również z debetu na karcie kredytowej, który obecnie wynosi 5.000,00 zł. Skarżący wskazał również (pismo z 16 kwietnia 2014 r.), że nie posiada on żadnego wartościowego sprzętu myśliwskiego, bowiem śrutówki z 1951 r. i z roku 1989 warte są około 300 zł za sztukę, roczny koszt przynależności do Koła Łowieckiego wynosi 300 zł - składka do Koła i 325 zł składka do PZŁ, od roku 2007 nie ponosi kosztów polowań i amunicji, gdyż od tego roku nie bierze czynnego udziału w polowaniach, poprzestając jedynie na towarzyszeniu osobom zaprzyjaźnionym, wyjaśnił, że koszty jego utrzymania koniecznego i leczenia wynoszą 600 zł miesięcznie. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wspólne partycypowanie w kosztach jego utrzymania i nie można w tej sytuacji przyjąć, że koszty te ponosi wyłącznie skarżący ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową. Rodzina nie ponosi przy tym żadnych kosztów związanych z eksploatacją mieszkania, z którego korzysta na zasadzie prawa dożywocia; niezbędne koszty utrzymania to koszty wyżywienia i koniecznych leków, na których zakup - jak wskazał skarżący w pismach złożonych w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie – zarówno on, jak i jego żona uzyskują pomoc od dzieci. Skarżący ma możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia, a także uzyskania wynagrodzenia z tytułu sprawowanej funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego – [...]. Jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego (nr KRS: ...), skarżący funkcję tę pełni od 2 maja 2011 r. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący, podnosząc że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie "robi wszystko mimo ewidentnych dowodów na konieczność udzielenia pomocy aby uniemożliwić mało zamożnym osobom korzystania z konstytucyjnych praw obywatelskich" (k.71 akt II SO/Lu 55/14). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, wnioskujący o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązany jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszym postępowaniu trafnie stwierdzono, że skarżący zataił swój prawdziwy stan majątkowy, bowiem nie wykazał faktu piastowania od 2 maja 2011 r. stanowiska prezesa zarządu spółki [...] (KRS: [...] - stan na dzień 17.11.2014). W związku z tak ujawnioną okolicznością należało uznać, że mimo, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wiąże się z określonymi obowiązkami wnioskodawcy w zakresie wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej, przedmiotowy wniosek został sporządzony w sposób nierzetelny, co w zasadzie dyskwalifikowało możliwość jego pozytywnego rozpoznania. W niniejszej sprawie doszło do zatajenia istotnych informacji dotyczących sytuacji materialnej skarżącego. Bycie prezesem zarządu spółki prawa handlowego wiąże się z wysokim profesjonalizmem i znajomością prawa. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jeszcze pod rządem rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. nr 57, poz. 502 ze zm., dalej kh), utrwalił się pogląd, że status prawny członka zarządu ukształtowany został w sposób szczególny. Przy wykonywaniu swych obowiązków winien dokładać staranności sumiennego kupca (art. 292 § 2 kh); objęcia stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności (przykładowo – uzasadnienie wyroku SN z 6.6.1997 r., III CKN 65/97, OSNC 2007/11/181, s. 75). Pogląd ów pozostaje aktualny pod rządem ksh, skoro ustawodawca nakłada na członka zarządu, przy wykonywaniu swych obowiązków, powinność dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru swej działalności (art. 293 § 2 ksh; A. Kidyba – op. cit. s. 1285 uw. 6; A. Szajkowski, M. Tarska w Kodeks spółek handlowych. Komentarz C.H. Beck 2005 t. II s. 941-942 nb 3-6a). Zatem zgodnie z doświadczeniem życiowym, możliwości zarobkowe skarżącego znacznie przewyższają poziom najniższej miesięcznej płacy w gospodarce narodowej (minimalne wynagrodzenie brutto w 2014 r. – 1680 zł - Dz. U. z 2013 r., poz. 1074). Przeszkodą dla przyznania prawa pomocy na koszt podatników jest rezygnacja z możliwości uzyskania dochodów, w tym z pracy własnej (postanowienie NSA z: 15.6.2010 r., I FZ 152/10; 5.2.2013 r., I FZ 583/12, Lex). Wpis w sprawie o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie do sądu skargi wynosi 100 zł (§ 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.; k. 5 akt II SO/Lu 55/14) i należy go uznać za symboliczny. Uiszczenie przez skarżącego tej kwoty nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Jednocześnie stwierdzić należy, że skarżący nie wskazał żadnych okoliczności faktycznych ani nie przedłożył stosownych dokumentów źródłowych, które pozwalałyby na podważenie ustaleń co do jego stanu majątkowego i rodzinnego przyjętych w zaskarżonym postanowieniu, a które skutkowałyby stwierdzeniem, że zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Doświadczenie życiowe i zawodowe skarżącego, nieskomplikowany charakter sprawy, nie wymagają ustanowienia dlań pełnomocnika z urzędu na koszt podatników. Skarżący ma możliwość rezygnacji z opłat składek członkowskich w Kole Łowieckim i PZŁ (łącznie 625 zł), które nie są wydatkami koniecznymi dla utrzymania siebie i rodziny, a które nie mogą wyprzedzać kosztów sądowych (postanowienie NSA z 12.5.2010 r., I OZ 334/10, Lex). Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w tak symbolicznej kwocie nie narusza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997/78/483, sprost. 2001/28/319, zm. 2006/200/1471, 2009/114/946), ani art. 6 ust. 1 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284). Na tym etapie postępowania skarżący nie musi ponosić dalszych kosztów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia