I OZ 870/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1431/14 odmawiające przyznania G. P. prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 października 2014 r. wezwano G. P. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami. Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1431/14, odmówił przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. I OZ 299/15, uwzględniając zażalenie wnioskodawcy, uchylił powyższe postanowienie i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wskazując, że budzi wątpliwości dokonana przez Sąd I instancji ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny zalecił, by przy ponownym rozpoznaniu wniosku, w celu wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, do wnioskodawcy skierowane zostało w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sformułowane w sposób jasny i precyzyjny wezwanie. W wykonaniu zarządzenia sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 kwietnia 2015 r. wezwano skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów. Z informacji uzyskanych od G. P. wynika, że mieszka w budynku mieszkalnym wraz z rodzicami, jednakże utrzymuje się sam i współfinansuje gospodarstwo domowe. Jego comiesięczne dochody stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1240,76 zł. Deklarowane comiesięczne wydatki związane z regulowaniem rachunków za media, opłatami za telewizję i internet oraz zakupem leków sięgają kwoty 710 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na wyżywienie, zakup odzieży oraz paliwa do samochodu w kwocie 450 zł. Ponadto ponosi comiesięczne koszty w wysokości 150 zł związane z ubezpieczeniem samochodu oraz jego eksploatacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1431/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że analiza wniosku oraz nadesłanych przez skarżącego wyjaśnień nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie wymaganego wpisu od skargi, a następnie ewentualnie pozostałych kosztów postępowania przekracza jego możliwości finansowe i spowoduje uszczerbek utrzymania dla niego i rodziny. Sąd wskazał, że pomimo jasnego i czytelnego wezwania z dnia 16 kwietnia 2015 r., wnioskodawca nie wskazał w jakiej części współfinansuje utrzymanie gospodarstwa domowego. Pomimo, że jak wyjaśnił "ponosi w części koszty utrzymania domu", deklarowane przez niego wydatki opiewają na pełną wysokość okazanych rachunków za media, a w nadesłanych wyjaśnieniach nie określił w jakiej części je współfinansuje. Ponadto deklarowane wydatki w kwocie blisko 40 zł miesięcznie za "telewizje satelitarną" trudno uznać – w ocenie Sądu – za wydatki konieczne dla utrzymania skarżącego i rodziny. Wątpliwości Sądu budziła także kwota 450 zł, wskazana przez skarżącego jako comiesięczne koszty zakupu paliwa do samochodu, którym dojeżdża do oddalonego o 22 km miejsca pracy. Ponadto wnioskodawca nie wykazał, aby dojazd do miejsca pracy mógł odbywać się wyłącznie przy użyciu samochodu osobowego, a nie za pośrednictwem chociażby środków transportu zbiorowego. Wobec powyższego Sąd I instancji postanowił odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał bowiem, aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania zainicjowanego skargą, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ma on żadnej osoby na swoim utrzymaniu, mieszka w domu rodziców, z którymi wbrew złożonej deklaracji tworzy wspólne gospodarstwo domowe i z tego tytułu ponosi częściowe koszty utrzymania domu. Ma zatem zapewnione podstawowe potrzeby życiowe i nie wykazał, aby w jego przypadku zachodziły okoliczności uzasadniające zwolnienie go od ogólnej zasady obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, ponosząc zarzut nienależytego składu sędziowskiego po uchyleniu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny i przekazaniu do ponownego rozpoznania oraz zarzut niezastosowania się przez Sąd I instancji do wytycznych wskazanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu I OZ 299/15. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Nie ma podstaw do przyjęcia, że rozpoznający ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo w rozpoznawanej sprawie brał udział sędzia wyłączony z mocy prawa. Zmiana składu orzekającego dotyczy jedynie sytuacji uwzględnienia skargi kasacyjnej, a nie postanowienia Sądu I instancji w zakresie obejmującym przedmiot rozpoznawanego zażalenia. Rozpoznanie zatem kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd w tym samym składzie, w jakim rozpoznany został pierwszy wniosek, nie stanowi naruszenia przepisów prawa (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1387/14). Wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny – postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 299/15, co oznacza – jak słusznie podniesiono w zażaleniu – że Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie z dnia 26 maja 2015 r. związany był wytycznymi zawartymi w powołanym postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2015 r. Zaznaczyć przy tym trzeba, że związanie to wynika z art. 190 p.p.s.a., a nie – jak błędnie podniesiono w zażaleniu – z art. 153 p.p.s.a. Wytyczne te – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – Sąd I instancji prawidłowo wykonał. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący bowiem – wbrew wezwaniu Sądu I instancji z dnia 16 kwietnia 2015 r.– nie wskazał dochodów rodziców, podał jedynie, że są one "bardzo niskie", nie załączył też wyciągów z rachunków bankowych, do czego był obowiązany. Natomiast z dokumentacji, którą przedłożył Sądowi nie wynika, aby nie był on w stanie pokryć kosztów, jakimi na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi (200 zł). Nie wskazał także proporcji udziału swoich kosztów w utrzymaniu gospodarstwa rodzinnego. Nie jest zasadny zarzut zażalenia, że Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu I OZ 299/15 rozstrzygnął tę kwestię. Sąd w powołanym orzeczeniu wskazał jedynie, że kwestia proporcji udziału kosztów skarżącego w utrzymaniu gospodarstwa rodzinnego wymaga wyjaśnienia i nakazał wyjaśnić tę okoliczność, co też Sąd I instancji wykonał wzywając skarżącego do złożenia wyjaśnień w tym przedmiocie. Skarżący jednak nie zastosował się do wezwania Sądu, podał jedynie, że "przyczynia się do utrzymania gospodarstwa domowego poprzez ponoszenie w części kosztów utrzymania domu". Zgodzić się także należy z Sądem I instancji, że wydatek na telewizję satelitarną, chociaż w istocie jest powszechnie ponoszony, trudno uznać za wydatek konieczny, uzasadniający żądanie przyznania prawa pomocy. Rację ma także Sąd I instancji, że skarżący nie wykazał, że koszt dojazdów do miejsca pracy wynosi podaną kwotę i że dojazd może się odbywać wyłącznie przy użyciu samochodu osobowego. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, wykazanie tej okoliczności nie należy do Sądu, lecz do skarżącego, jako do osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, na której to spoczywa ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.