I OZ 986/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 716/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 716/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na okoliczności, iż jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu komunalnym o powierzchni 32,11m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że obecnie nie są mu wypłacane świadczenia z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i żyje z kradzieży. Referendarz sądowy 11 sierpnia 2011 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. Skarżący w odpowiedzi zadeklarował, że nie posiada żadnego dochodu i żyje z kradzieży. Dodatkowo przedłożył do akt postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zabrzu z dnia [...] sierpnia 2011 r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010. Z rozstrzygnięcia tego wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Skarżący bowiem pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Fakt ten w zasadzie uniemożliwia dokonanie właściwej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy. Nie jest bowiem możliwe obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie dokumenty, które uprawdopodobnią, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Zatem nie jest wystarczające w tym zakresie samo subiektywne powoływanie się na trudną sytuację majątkową i brak jakichkolwiek dochodów. Tym bardziej, że również w aktach administracyjnych sprawy nie można znaleźć żadnych aktualnych dokumentów, które uwiarygodniałyby twierdzenia skarżącego. Ponadto kwestionariusz wywiadu środowiskowego znajdujący się w aktach sporządzony został w 2003 r. tak więc nie odnosi się do aktualnej sytuacji skarżącego. W ocenie Sądu I instancji M. R. pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, co leżało w jego bezpośrednim interesie. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji. Skarżący, choć faktycznie zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, to nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Dodatkowo wskazanie skarżącego, iż "utrzymuje się z kradzieży" nie może być uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Tak sformułowana odpowiedź, sugerująca uzyskiwanie zysków z popełniania przestępstw, czy wykroczeń może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania. W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 11 sierpnia 2011 r., to nie jest możliwe obiektywne ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. Natomiast uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. R. W uzasadnieniu wnoszący zażalenie stwierdził, że podtrzymuje wniosek o udzielenie pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ponadto podkreślić należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 czy też z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II OZ 698/09). W niniejszej sprawie skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń, celem uzyskania informacji o jego rzeczywistym stanie majątkowym. Umożliwiłoby to dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie przedłożył dokumentów wskazujących wysokość kosztów bieżącego utrzymania i nie wskazał wiarygodnych źródeł, z których czerpie środki na pokrycie tych kosztów, a tym samym uniemożliwił Sądowi dokonanie opisanej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. analizy. W konsekwencji, zasadnym było oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.